Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §78.19-78.29

病床における精神の徳と真の快楽

123 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

病床においても発揮される精神の徳と、それに伴う真の快楽について述べ、死への恐怖を克服することの重要性を説く。

§78.19Quicquid vis nunc licet dicas, destillationes et vim continuae tussis egerentem viscerum partes et febrem praecordia ipsa torrentem et sitim et artus in diversum articulis exeuntibus tortos;
君が今、望むことは何でも言うがよい。 カタル、内臓の一部を吐き出させるほどの絶え間ない激しい咳、胸そのものを焦がす熱、渇き、そして関節が外れて異方向にねじ曲がった手足など。
plus est flamma et eculeus et lammina et vulneribus ipsis intumescentibus quod illa renovaret et altius urgeret inpressum.
しかし、燃え盛る炎、拷問台、熱せられた鉄板、そして腫れ上がった傷口そのものに、それらを新たにし、押し当てられてより深く食い込むものの方が、より過酷である。
Inter haec tamen aliquis non gemuit.
それでも、これらの中で、ある者は呻かなかった。
"Parum est"; non rogavit.
「不十分だ」と彼は言ったが、許しを請わなかった。
"Parum est"; non respondit.
「不十分だ」と言ったが、答えなかった。
"Parum est"; risit et quidem ex animo.
「不十分だ」と言って、彼は笑い、それも心から笑った。
Vis tu post hoc dolorem deridere?
これでもなお、君は痛みをあざ笑うことをためらうのか。
§78.20"Sed nihil," inquit, "agere sinit morbus, qui me omnibus abduxit officiis.
「しかし、」と誰かが言う、「病気のせいで何もできず、あらゆる義務から遠ざけられてしまった。
"Corpus tuum valetudo tenet, non et animum.
」健康が縛りつけているのは君の体であって、心ではない。
Itaque cursoris moratur pedes, sutoris aut fabri manus inpediet;
したがって、それは走者の足を遅らせ、靴職人や職人の手を妨げるだろう。
si animus tibi esse in usu solet, suadebis docebis, audies disces, quaeres recordaberis.
しかし、もし君が普段から心を使うことに慣れているなら、君は勧め、教え、聞き、学び、探求し、思い出すだろう。
Quid porro? Nihil agere te credis, si temperans aeger sis? Ostendes morbum posse superari vel certe sustineri.
さらに言えば、もし君が節度ある病人であるなら、自分は何もしていないと思うのか。 君は病気が克服され得る、あるいは少なくとも耐え忍ばれ得るということを示すことになるのだ。
§78.21Est, mihi crede, virtuti etiam in lectulo locus.
信じてほしい、徳のための場所は病床にさえあるのだ。
Non tantum arma et acies dant argumenta alacris animi indomitique terroribus;
武器や陣形だけが、恐怖に屈しない熱心な心の証拠を与えるのではない。
et in vestimentis vir fortis apparet.
病床の衣服に包まれていても、勇敢な人は現れる。
Habes, quod agas: bene luctare cum morbo.
君にはなすべきことがある。 病気と立派に闘うことだ。
Si nihil te coegerit, si nihil exoraverit, insigne prodis exemplum.
もし何ものも君を強制せず、何ものも君を懐柔しないなら、君は輝かしい手本を示すことになる。
O quam magna erat gloriae materia, si spectaremur aegri! Ipse te specta, ipse te lauda.
ああ、もし私たちが病気であるときに誰かに見守られていたなら、それはどれほど大きな栄光の素材であったことか! 自分自身で見守り、自分自身で称賛せよ。
§78.22Praeterea duo genera sunt voluptatum.
その上、快楽には二つの種類がある。
Corporales morbus inhibet, non tamen tollit.
肉体的な快楽を病気は抑制するが、取り去るわけではない。
Immo, si verum aestimes, incitat;
それどころか、正しく評価するなら、むしろそれを刺激する。
magis iuvat bibere sitientem; gratior est esurienti cibus.
渇いている者には飲むことがより心地よく、飢えている者には食物がより喜ばしい。
Quicquid ex abstinentia contigit, avidius exciditur.
節制から得られるものは何であれ、より貪欲に受け取られる。
Illas vero animi voluptates, quae maiores certioresque sunt, nemo medicus aegro negat.
しかし、より大きくより確実である精神の快楽を、いかなる医師も病人に禁じることはない。
Has quisquis sequitur et bene intellegit, omnia sensuum blandimenta contemnit.
これらを追い求め、よく理解している者は、あらゆる感覚の誘惑を軽蔑するのである。
" §78.23O infelicem aegrum!" Quare? Quia non vino nivem diluit? Quia non rigorem potionis suae, quam capaci scypho miscuit, renovat fracta insuper glacie? Quia non ostrea illi Lucrina in ipsa mensa aperiuntur? Quia non circa cenationem eius tumultus cocorum est ipsos cum opsoniis focos transferentium? Hoc enim iam luxuria commenta est: ne quis intepescat cibus, ne quid palato iam calloso parum ferveat, cenam culina prosequitur.
「おお、不運な病人よ! 」なぜか。 雪でワインを薄めないからか。 広口の杯で混ぜ合わせた飲み物の冷たさを、さらにその上に砕いた氷を載せることで新しくしないからか。 ルクリヌス湖の牡蠣が、彼の目の前の食卓で開けられないからか。 彼が食事をする部屋の周りに、食材と一緒に火床そのものを持ち運ぶ料理人たちの喧騒がないからか。 というのも、今や贅沢は次のことを考案したからだ。 すなわち、いかなる食物も生温かくならず、すでに感覚の麻痺した口蓋にとっていかなるものも熱さが不足しないよう、台所が食事に同行するのである。
" §78.24O infelicem aegrum! "edet, quantum concoquat.
「おお、不運な病人よ! 」彼は自分が消化できる分だけを食べるだろう。
Non iacebit in conspectu aper ut vilis caro a mensa relegatus, nec in repositorio eius pectora avium, totas enim videre fastidium est, congesta ponentur.
野ブタが、まるで安物の肉のように食卓から退けられて彼の視界に横たわることもなければ、鳥の胸肉が、その全体を見るのは不快であるからと、皿の上に山積みにされることもない。
Quid tibi mali factum est? Cenabis tamquam aeger, immo aliquando tamquam sanus.
君に何の害が加えられたというのか。 君は病人のように、いや、時には健康な人のように食事をするだけなのだ。
§78.25Sed omnia ista facile perferemus, sorbitionem, aquam calidam et quicquid aliud intolerabile videtur debeatis et luxu fluentibus magisque animo quam corpore morbidis;
しかし、私たちはそれらすべて、すなわち流動食や温水、そして繊細で、贅沢に溺れ、体よりもむしろ心に病を抱える人々にとって耐え難く思われる他のすべてのものを容易に耐え抜くだろう。
tantum mortem desinamus horrere.
ただ、死を恐れることをやめよう。
Desinemus autem, si fines bonorum ac malorum cognoverimus;
もし私たちが善と悪の限界を知るならば、恐れることをやめるだろう。
ita demum nec vita taedio erit nec mors timori.
そうして初めて、生が退屈になることも、死が恐怖になることもなくなる。
§78.26Vitam enim occupare satietas sui non potest tot res varias, magnas, divinas percensentem;
なぜなら、これほど多くの多様で、偉大で、神聖な事柄を考察する生を、それ自体への飽きが捉えることはできないからだ。
in odium illam sui adducere solet iners otium.
怠惰な退屈こそが、生を自己嫌悪へと陥れる。
Rerum naturam peragranti numquam in fastidium veritas veniet;
万物の本性を探索する者にとって、真理が嫌悪の対象になることは決してない。
falsa satiabunt.
彼を満ち足らせるのは偽りのものである。
§78.27Rursus si mors accedit et vocat, licet inmatura sit, licet mediam praecidat aetatem, perceptus longissimae fructus est.
逆に、もし死が近づき、呼びかけるなら、たとえそれが時期尚早であり、人生の半ばを断ち切るものであっても、最も長い生の果実はすでに受け取られている。
Cognita est illi ex magna parte natura.
自然は彼によって大部分が理解されている。
Scit tempore honesta non crescere;
高貴なものは時間とともに増大しないことを彼は知っている。
iis necesse est videri omnem vitam brevem, qui illam voluptatibus vanis et ideo infinitis metiuntur.
むなしく、それゆえ無限の快楽によって生を計る人々にとって、すべての生が短く見えるのは必然である。
§78.28His te cogitationibus recrea et interim epistulis nostris vaca.
これらの思索によって自らを元気づけ、差し当たっては私たちの手紙に時間を割きなさい。
Veniet aliquando tempus, quod nos iterum iungat ac misceat;
いつの日か、私たちを再び結びつけ、一つにする時が来るだろう。
quantulumlibet sit illud, longum faciet scientia utendi.
それがどれほど短い時間であっても、それを用いる知恵がそれを長いものにする。
Nam, ut Posidonius ait, "unus dies hominum eruditorum plus patet quam inperitis longissima aetas. "
なぜなら、ポセイドニオスが言うように、「教養ある人々の1日は、無知な人々の最も長い生涯よりも広く開かれている」からである。
§78.29Interim hoc tene, hoc morde: adversis non succumbere, laetis non credere, omnem fortunae licentiam in oculis habere, tamquam quicquid potest facere, factura sit.
差し当たっては、これを保持し、これに噛みつきなさい。 逆境に屈せず、順境を信用せず、運命がなし得ることは何でも行うつもりであるかのように、そのあらゆる恣意的な振る舞いを目の前に置いておくこと。
Quicquid expectatum est diu, lenius accedit.
長く予期されていたことは、何であれ穏やかにやって来る。
Vale.
健やかに。

語釈・文法注

  1. §78.19Quicquid vis nunc licet dicas — licet は接続法現在2人称単数 dicas を伴って「君が〜と言ってもよい」という許容・譲歩を表す。Quicquid vis は dicas の直接目的語であり、「君が望むことは何でも」を意味する。
  2. §78.19quod illa renovaret — 関係代名詞 quod(先行詞は中性単数の代名詞が省略されたもの、あるいは plus est の主語となる名詞句の一部)に導かれる接続法未完了過去の節。特徴(character)あるいは潜在的な結果を表し、「傷口を新しくするようなもの」という意味になる。
  3. §78.21in vestimentis — 直前の「武器と陣形」(arma et acies)という軍事的な文脈と対比されており、ここでは「平服(軍服ではない日常の衣服)」あるいは「病床の衣服・シーツ」を指す。軍人としての活躍だけでなく、平時の、あるいは病床の日常においても勇気を示すことができるという主張を支える。
  4. §78.25debeatis — 写本伝承上 debeatis となっているが、文脈上および luxu fluentibus(贅沢に溺れる者)との並列から、古典期には delicatis(繊細な、軟弱な人々)という与格名詞への修正が広く受け入れられている。ここではこの解釈(「軟弱な人々や贅沢に溺れる人々にとって」)に基づいて翻訳を行っている。
  5. §78.26percensentem — 現在分詞対格で、主節の直接目的語である vitam(生命・人生)を修飾している。文全体の主語は satietas sui(それ自体への飽き)であり、「〜を考察する生を、飽きが捉えることはできない」という構造になる。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §78.19-78.29. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:78.19-78.29

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。