Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §75.1-75.9

哲学的な文体の簡素さと道徳的向上の第一段階

113 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、ルキリウスの「手紙が丁寧に書かれていない」という不満に対し、哲学的な書簡は虚飾を排して自然で実践的であるべきだと答えます。さらに、治療を求める患者が医者の外見や雄弁さを必要としないのと同様に、魂の治療も雄弁さに拘泥すべきではないと述べ、知恵へ向かって向上しつつある人々の最初の段階(第一階級)の性質について解説します。

§75.1Minus tibi accuratas a me epistulas mitti querens.
あなたは、私からあまり入念に書かれていない手紙が送られてくる、と不満をこぼしています。
Quis enim accurate loquitur, nisi qui vult putide loqui? Qualis sermo meus esset, si una sederemus aut ambularemus, inlaboratus et facilis, tales esse epistulas meas volo, quae nihil habent accersitum nec fictum.
いったい誰が、わざとらしく気取って話したい者でもない限り、入念に(推敲して)話すでしょうか。 もし私たちが一緒に座ったり歩いたりしているとすれば、私の語らいがそうであるように、骨の折れない自然なものであるように、私は自分の手紙が、人工的で作り飾られたものを何一つ含まないものであることを望みます。
§75.2Si fieri posset, quid sentiam, ostendere quam loqui mallem.
もし可能なら、私は話すことよりも、自分が何を考えているかを示すことを望むでしょう。
Etiam si disputarem, nec supploderem pedem nec manum iactarem nec attollerem vocem, sed ista oratoribus reliquissent!, contentus sensus meos ad te pertulisse, quos nec exornassem nec abiecissem.
たとえ私が議論するにしても、足を踏み鳴らすことも、手を振り回すことも、声を張り上げることもせず、そのようなことは弁論家たちに委ねて、自分の考えをあなたに伝えるだけで満足し、それを飾り立てることも、粗末に扱うこともしなかったでしょう。
§75.3Hoc unum plane tibi adprobare vellem: omnia me illa sentire, quae dicerem, nec tantum sentire, sed amare.
私はただこの一つのことだけをあなたに納得させたい。 私が語っているそれらすべてのことを、私は本当に感じており、単に感じるだけでなく、愛しているのだということを。
Aliter homines amicam, aliter liberos osculantur;
人は愛人にキスする時と、子供たちにキスする時とで異なるやり方をします。
tamen in hoc quoque amplexu tam sancto et moderato satis apparet adfectus.
しかし、このように神聖で控えめな抱擁においても、愛情は十分に現れるものです。
Non mehercules ieiuna esse et arida volo, quae de rebus tam magnis dicentur;
誓って、これほど偉大な事柄について語られる言葉が、貧弱で乾燥したものになることを私は望みません。
neque enim philosophia ingenio renuntiat.
なぜなら、哲学は才能を拒絶するものではないからです。
Multum tamen operae inpendi verbis non oportet.
しかし、言葉に多大な労力を費やすべきではありません。
§75.4Haec sit propositi nostri summa: quod sentimus loquamur, quod loquimur sentiamus; concordet sermo cum vita.
これが私たちの意図の総和であってほしい。 すなわち、私たちが感じていることを語り、語ることを感じよう、言葉が生の実践と調和するように、ということです。
Ille promissum suum inplevit, qui, et cum videas illum et cum audias, idem est.
彼に会う時も、彼の言葉を聞く時も、常に同じである者こそが、約束を果たしたのです。
§75.5Videbimus, qualis sit, quantus sit;
彼がどのような人物であるか、どれほど偉大であるかを見ることになりましょう。
unus sit.
だが、一貫した(一つの)人物であってほしい。
Non delectent verba nostra, sed prosint.
私たちの言葉は、喜ばせるためではなく、有益であるべきです。
Si tamen contingere eloquentia non sollicito potest, si aut parata est aut parvo constat, adsit et res pulcherrimus prosequatur.
しかし、もし苦心せずに雄弁さが得られるなら、あるいはそれがすでに備わっているか、わずかな費用で済むなら、それがあって、この上なく美しい事柄を伴うのもよいでしょう。
Sit talis, ut res potius quam se ostendat.
それは、雄弁さ自身よりも事柄を際立たせるようなものであるべきです。
Aliae artes ad ingenium totae pertinent, hic animi negotium agitur.
他の技術はすべて才能に関わるものですが、ここでは魂の仕事が扱われているのです。
§75.6Non quaerit aeger medicum eloquentem, sed, si ita conpetit, ut idem ille, qui sanare potest, compte de iis, quae facienda sunt, disserat, boni consulet.
病人は雄弁な医者を求めはしません。 しかし、もし治療できるその同じ医者が、なされるべきことについて優雅に論じるということがたまたま一致するなら、それを好意的に受け止めるでしょう。
Non tamen erit, quare gratuletur sibi, quod inciderit in medicum etiam disertum.
しかし、たまたま雄弁な医者に出会ったからといって、自分を祝福する理由にはなりません。
Hoc enim tale est, quale si peritus gubernator etiam formosus est.
これは、熟練した舵取りが容姿端麗でもあるというようなものだからです。
§75.7Quid aures meas scabis? Quid oblectas? Aliud agitur;
なぜ私の耳をくすぐるのですか。 なぜ喜ばせるのですか。 別のことが問題なのです。
urendus, secandus, abstinendus sum.
私は焼かれ、切られ、食事制限をされるべきなのです。
Ad haec adhibitus es.
あなたはそのために招かれたのです。
Curare debes morbum veterem, gravem, publicum.
あなたは、古く、重く、蔓延した病を治さねばなりません。
Tantum negotii habes, quantum in pestilentia medicus.
あなたは疫病の時の医者と同じほどの任務を抱えているのです。
Circa verba occupatus es? Iamdudum gaude, si sufficis rebus.
それなのに言葉について汲々としているのですか。 事柄に対処できているなら、大いに喜ぶべきです。
Quando, quae multa disces? Quando, quae didiceris, adfiges tibi ita, ut excidere non possint? Quando illa experieris? Non enim ut cetera, memoriae tradidisse satis est;
いつ、多くのことを学ぶのですか。 いつ、学んだことを消え去らないように自分に刻み込むのですか。 いつ、それらを実践するのですか。 他のこととは異なり、記憶に留めるだけでは十分ではないからです。
in opere temptanda sunt.
それらは実践において試されねばなりません。
Non est beatus, qui scit illa, sed qui facit.
「それを知っている者が幸福なのではなく、実践する者が幸福なのだ」。
"Quid ergo?
「では、どうなのですか。
§75.8Infra illum nulli gradus sunt? Statim a sapientia praeceps est?" Non, ut existimo.
賢者の下にはいかなる段階もないのですか。 知恵から転落すればただちに絶壁なのですか」。 いや、そうは私は思いません。
Nam qui proficit, in numero quidem stultorum est, magno tamen intervallo ab illis diducitur.
なぜなら、向上しつつある者は、確かに愚者の数に入ってはいますが、他の者たちからは大きな隔たりによって分けられているからです。
Inter ipsos quoque proficientes sunt magna discrimina.
向上しつつある者たちの間にも、大きな違いがあります。
In tres classes, ut quibusdam placet, dividuntur: primi sunt, qui sapientiam nondum habent, sed iam in vicinia eius constiterant.
ある人々が好むように、彼らは三つの階級に区分されます。 第一の階級は、まだ知恵を修得してはいませんが、すでにその近傍にしっかりと足を踏み入れている人々です。
§75.9Tamen etiam quod prope est, extra est.
しかし、近くにあるものも、やはり外にあります。
Qui sint hi quaeris? Qui omnes iam adfectus ac vitia posuerunt, quae erant complectenda, didicerunt, sed illis adhuc inexperta fiducia est.
彼らとはどのような人々か、とあなたは尋ねますか。 すでにすべての情念と悪徳を捨て去り、修得されるべき事柄を学んだ人々です。 しかし、彼らには自らの確信がまだ十分に検証されていません。
Bonum suum nondum in usu habent, iam tamen in illa, quae fugerunt, decidere non possunt.
彼らは自分たちの善をまだ十分に使いこなしてはいませんが、すでに、逃れてきたあの悪徳へと逆戻りすることはありません。
Iam ibi sunt, unde non est retro lapsus, sed hoc illis de se nondum liquet;
彼らはすでに、そこから後戻りすることのない場所にいますが、このことが彼ら自身にとってまだ明らかではありません。
quod in quadam epistula scripsisse me memini, "scire se nesciunt.
ある手紙の中で私が書いたと記憶しているように、「彼らは自分が知っているということを知らない」のです。
"Iam contigit illis bono suo frui, nondum confidere.
彼らはすでに自らの善を享受することに成功していますが、まだそれを確信する(自信を持つ)には至っていません。

語釈・文法注

  1. 75.1Minus tibi accuratas a me epistulas mitti querens — 文頭の現在分詞 `querens`(不満をこぼしている)は、主節が省略された形をとっている。ここでは、手紙の相手であるルキリウスが前に送った手紙の内容や不満(「手紙の推敲が足りない」)を、対話的に導入するための慣用的な表現、あるいは "quereris"(あなたは不満を述べている)のような直接的な叙述の代用として機能している。
  2. 75.2reliquissem, ... exornassem, ... abiecissem — 接続法過去完了形 `reliquissem`(委ねただろう)、`exornassem`(`exornavissem` の短縮形、飾り立てただろう)、`abiecissem`(粗末に扱っただろう)は、非現実の条件文における帰結節として機能している。直前の `Etiam si disputarem`(たとえ私が議論するにしても[接続法未完了過去])によって、現在の非現実の状況下でなされたであろう「完了したはずの行為」を反実仮想として表している。
  3. 75.9quae erant complectenda — 関係代名詞 `quae` に導かれる節の中の `complectenda` は、動形容詞(未来受動分詞)の中性複数形で、義務や必要性を表す。ここでは、第一の階級の人々が「学ばねばならなかった(修得されるべき)事柄」を指している。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §75.1-75.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:75.1-75.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。