Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §74.19-74.26

運命に対抗する理性の防壁と外的喪失の受容

111 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、理性が運命に対抗する唯一の防壁であることを強調し、外部の善を失うことが人間の最高善(徳)や幸福を損なうものではないことを、友や子供の喪失という具体例を通じて論じる。

§74.19Ideo adhibebitur prudentia, quae modum illis aut parsimoniam imponat, quoniam quidem licentia opes suas praecipitat atque urget.
それゆえに思慮深さが用いられ、それがそれらに制限または節約を課すことになるでしょう。 なぜなら実に、放縦はその富を投げ落とし、追い詰めるからです。
Nec umquam inmodica durarunt, nisi illa moderatrix ratio conpescuit.
そして、あの統御する理性が抑制しなかったならば、無節制なものが存続したことは決してありません。
Hoc multarum tibi urbium ostendet eventus, quarum in ipso flore luxuriosa imperia ceciderunt et quicquid virtute partum erat, intemperantia corruit.
このことを多くの都市の顛末があなたに示すでしょう。 それらの都市のまさに全盛期に、贅沢に流れた支配権力が崩壊し、徳によって獲得されたものすべてが、無節制によって崩壊したのです。
Adversus hos casus muniendi sumus.
私たちはこれらの破滅に対して防備を固めねばなりません。
Nullus autem contra fortunam inexpugnabilis murus est;
しかし、運命に対して難攻不落の城壁など存在しません。
intus instruamur.
内面において武装しましょう。
Si illa pars tuta est, pulsari homo potest, capi non potest.
もしその部分が安全であるなら、人間は打撃を受けることはあっても、囚われることはありません。
§74.20Quod sit hoc instrumentum, scire desideras? Nihil indignetur sibi accidere sciatque illa ipsa, quibus laedi videtur, ad conservationem universi pertinere et ex iis esse, quae cursum mundi officiumque consummant.
この武装とは何であるか、あなたは知りたいと望むのですか? 自分に起こる何事に対しても憤らず、自分が害されているように見えるまさにそれらのことが、宇宙の維持に関わっており、世界の運行と役割を全うさせるものの一部であることを知ることです。
Placeat homini, quicquid deo placuit;
神の意にかなったことは何であれ、人間の意にもかなうようにしなさい。
ob hoc ipsum se suaque miretur, quod non potest vinci, quod mala ipsa sub se tenet, quod ratione, qua valentius nihil est, casum doloremque et iniuriam subigit.
まさにこのことのために、自分自身と自らの持ち物を称賛しなさい。 すなわち、自分が征服され得ないこと、悪そのものを自らの配下に置いていること、そして、それより強力なものは何もない理性によって、偶然や苦痛や不正を従えているということに。
§74.21Ama rationem! Huius te amor contra durissima armabit.
理性を愛しなさい! これへの愛が、最も過酷なものたちに対してあなたを武装させるでしょう。
Feras catulorum amor in venabula inpingit feritasque et inconsultus impetus praestat indomitas;
猛獣たちを、子への愛が猟槍へと突き進ませ、その獰猛さと無謀な衝動が彼女たちを飼い慣らしがたいものにしています。
iuvenilia nonnumquam ingenia cupido gloriae in contemptum tam ferri quam ignium misit;
時に若き精神を、名誉への渇望が、剣も火をも軽蔑することへと駆り立てました。
species quosdam atque umbra virtutis in mortem voluntariam trudit.
徳の見せかけや影が、ある人々を自死へと追いやります。
Quanto his omnibus fortior ratio est, quanto constantior, tanto vehementius per metus ipsos et pericula exibit.
理性がこれらすべてよりもどれほど強く、どれほど不屈であるか、それだけいっそう激しく、理性を愛することは恐れそのものや危険を突き抜けて進むでしょう。
§74.22"Nihil agitis," inquit, "quod negatis ullum esse aliud honesto bonum;
「あなたがたは、道徳的に高潔なもの以外にどんな善も存在しないと否定したところで、何一つ成し遂げてはいない」と相手は言います。
non faciet vos haec munitio tutos a fortuna et inmunes.
「この防備はあなたがたを運命から安全にし、無傷に保つことはない。
Dicitis enim inter bona esse liberos pios et bene moratam patriam et parentes bonos;
なぜならあなたがたは、従順な子供たち、秩序ある祖国、善良な親たちが、善の中に存在すると言っているからだ。
horum pericula non potestis spectare securi.
あなたがたは、これらの人々の危険を平然と見ていることはできない。
Perturbabit vos obsidio patriae, liberorum mors, parentum servitus.
祖国の包囲、子供たちの死、親たちの奴隷状態が、あなたがたを激しく動揺させるだろう。
" §74.23Quid adversus hos pro nobis responderi soleat, ponam;
」これらの異論に対して、私たちの側から通常どのような回答がなされるかを提示しましょう。
deinde tunc adiciam, quid praeterea respondendum putem.
その上で、さらにどのような回答がなされるべきだと私が考えているかを付け加えましょう。
Alia condicio est in iis, quae ablata in locum suum aliquid incommodi substituunt;
それらが奪い去られたときに自らの場所に何らかの不都合を代入するようなものにおいては、状況が異なります。
tamquam bona valitudo vitiata in malam transfertur;
例えば、良好な健康が損なわれると、悪しき健康へと移行します。
acies oculorum exstincta caecitate nos adficit;
視力が失われれば、失明が私たちを襲います。
non tantum velocitas perit poplitibus incisis, sed debilitas pro illa subit.
膝の腱を切られれば、俊敏さが失われるだけでなく、その代わりに不自由さが入り込みます。
Hoc non est periculum in iis, quae paulo ante rettulimus.
私たちが少し前に言及した事柄においては、このような危険はありません。
Quare? Si amicum bonum amisi, non est mihi pro illo perfidia patienda, nec si bonos liberos extuli, in illorum locum impietas succedit.
なぜでしょうか? もし私が良き友を失ったとしても、その代わりに不実を耐え忍ばねばならないわけではなく、また、もし私が善良な子供たちを葬ったとしても、その場所に不従順が取って代わるわけではないからです。
§74.24Deinde non amicorum illic aut liberorum interitus, sed corporum est.
さらに、そこにあるのは友や子供たちの破滅ではなく、肉体の破滅です。
Bonum autem uno modo perit, si in malum transit;
しかし、善が滅びるのはただ一つの方法、すなわち悪へと移行する場合のみですが、自然はそれを許しません。
quod natura non patitur, quia omnis virtus et opus omne virtutis incorruptum manet.
なぜなら、すべての徳と徳のすべての働きは不朽のまま留まるからです。
Deinde etiam si amici perierunt, etiam si probati respondentesque voto patris liberi, est quod illorum expleat locum.
さらに、たとえ友たちが亡くなり、父親の願いに応える立派な子供たちが亡くなったとしても、彼らの場所を埋めるものが存在します。
Quid sit quaeris? Quod illos quoque bonos fecerat, virtus.
それは何かと問うのですか? 彼らをも善良にしたもの、すなわち徳です。
§74.25Haec nihil vacare patitur loci, totum animum tenet, desiderium omnium tollit;
徳はどこにも空き地を残さず、魂全体を占め、すべてのものへの渇望を取り去ります。
sola satis est, omnium enim bonorum vis et origo in ipsa est.
徳だけで十分です。 なぜなら、すべての善の力と源泉は徳そのものの中にあるからです。
Quid refert, an aqua decurrens intercipiatur atque abeat, si fons, ex quo Auxerat, salvus est? Non dices vitam iustiorem salvis liberis quam amissis nec ordinatiorem nec prudentiorem nec honestiorem;
流れる水が遮られて去ってしまったとしても、それが流れ出ていた泉が無事であるならば、何の問題があるでしょうか? 子供たちが無事であるときの人生の方が、彼らを失ったときよりも正しいとは、あなたは言わないでしょうし、より秩序立っているとも、思慮深いとも、高潔であるとも言わないでしょう。
ergo ne meliorem quidem.
したがって、より良いとさえ言わないでしょう。
Non facit adiectio amicorum sapientiorem, non facit stultiorem detractio, ergo nec beatiorem aut miseriorem.
友が加わることは賢者をより賢くはせず、奪われることもより愚かにはしません。 したがって、より幸福にも不幸にもしません。
Quamdiu virtus salva fuerit, non senties, quidquid abscesserit. "
徳が無事である限り、去ってしまったものが何であれ、あなたはそれを感じないでしょう。
§74.26Quid ergo? Non est beatior et amicorum et liberorum turba succinctus?" Quidni non sit? Summum enim bonum nec infringitur nec augetur;
」「では、どうなのですか? 友と子供たちの群れに囲まれている人の方が、より幸福なのではないですか? 」なぜそうではないと言えましょうか(いや、より幸福なわけではない)。 なぜなら、最高善は損なわれることも増大することもないからです。
in suo modo permanet, utcumque fortuna se gessit.
運命がどのように振る舞おうとも、それはそれ自身の尺度に留まります。
Sive illi senectus longa contigit sive citra senectutem finitus est, eadem mensura summi boni est, quamvis aetatis diversa sit.
長い老齢がその人に与えられようと、あるいは老齢に達することなく生を終えようと、生涯の長さが異なっていようとも、最高善の尺度は同じなのです。

語釈・文法注

  1. §74.19quae modum illis aut parsimoniam imponat — 関係代名詞 `quae` は先行詞 `prudentia` を受け、接続法 `imponat` を伴って目的、または特性を表す形容詞節を導いている。`illis` は前節で言及された外部の財(富や幸福)を指す与格。
  2. §74.21Quanto his omnibus fortior ratio est... tanto vehementius... exibit — 「〜すればするほど、それだけ〜である」を表す `quanto... tanto...` 構文。`his omnibus` は直前で挙げられた猛獣の愛や若者の名誉欲、徳の影などを指す比較の奪格。
  3. §74.22Nihil agitis ... quod negatis — 主節の `nihil agitis`(あなたがたは何の成果も上げていない/無駄である)に対し、`quod` 節が「〜と否定することによって」という行為の手段または根拠を説明する機能として係っている。
  4. §74.26Quidni non sit? — 反語的表現。`quidni`(なぜ〜でないことがあろうか)に否定 `non` が重なり、「なぜ[より幸福で]ないことがあろうか、いや当然[より幸福で]ない」という、相手の「友や子供に囲まれている人の方が幸福なのでは」という異論を否定する強い二重否定のニュアンスを持つ。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §74.19-74.26. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:74.19-74.26

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。