Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §74.1-74.10

道徳的善こそが唯一の善であるという確信

109 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

幸福な人生を送るための唯一の善は道徳的善であると確信することの重要性を説き、外的なものに依存することの危険性をゲームの景品争いに例えて警告します。

§74.1Epistula tua delectavit me et marcentem excitavit, memoriam quoque meam, quae iam mihi segnis ac lenta est, evocavit.
あなたのお手紙は私を喜ばせ、衰えかけていた私を奮起させ、また、すでに私にとって鈍く遅くなっている私の記憶を呼び覚ましました。
Quidni tu, mi Lucili, maximum putes instrumentum beatae vitae hanc persuasionem, unum bonum esse, quod honestum est? Nam qui alia bona iudicat, in fortunae venit potestatem, alieni arbitrii fit;
私のルキリウスよ、どうしてあなたが、幸福な人生の最大の手立てを、「唯一の善とは道徳的善である」というこの確信であると考えないことがありましょうか。 なぜなら、他のものを善と判定する者は運命の支配下に入り、他人の意志に従うことになるからです。
qui omne bonum honesto circumscripsit, intra se est felix.
これに対して、すべての善を道徳的善に限定した者は、自己の内において幸福なのです。
§74.2Hic amissis liberis maestus, hic sollicitus aegris, hic turpibus et aliquam passis infamiam tristis.
この人は子供たちを失って悲しみ、あの人は病人のことを心配し、またあの人は不名誉なことや何らかの恥辱を被って憂うつになっています。
Illum videbis alienae uxoris amore cruciari, illum suae.
ある人が他人の妻への愛に苦しめられ、別の人が自分の妻への愛に苦しめられているのを目にするでしょう。
Non deerit quem repulsa distorqueat; erunt quos ipse honor vexet.
落選によって心が歪められる者には事欠かないでしょうし、名誉そのものが悩みの種となる者たちもいるでしょう。
§74.3Illa vero maxima ex omni mortalium populo turba miserorum, quam expectatio mortis exagitat undique inpendens.
しかし、すべての死すべき人々の群れの中で最も悲惨な大群衆は、四方から差し迫る死の予期によってかき乱されている者たちです。
Nihil enim est, unde non subeat.
死が忍び寄ってこない場所など、どこにもないからです。
Itaque ut in hostili regione versantibus huc et illuc circumspiciendum est et ad omnem strepitum circumagenda cervix;
それゆえ、敵地にいる人々のように、あちこちを見回し、あらゆる物音に首を巡らせなければなりません。
nisi hic timor e pectore eiectus est, palpitantibus praecordiis vivitur.
この恐怖が胸から追い出されない限り、心臓を動悸させながら生きることになります。
§74.4Occurrent acti in exilium et evoluti bonis.
追放され、財産を奪われた人々に出くわすでしょう。
Occurrent, quod genus egestatis gravissimum est, in divitiis inopes.
富の中にありながら貧困であるという、最も重い種類の困窮にある人々に出くわすでしょう。
Occurrent naufragi similiave naufragis passi, quos aut popularis ira aut invidia, perniciosum optimis telum, inopinantes securesque disiecit procellae more, quae in ipsa sereni fiducia solet emergere, aut fulminis subiti, ad cuius ictum etiam vicina tremuerunt.
難破した者たち、あるいは難破に似たことを被った者たちに出くわすでしょう。 彼らは、民衆の怒りや、善き人々に対する破滅的な武器である嫉妬によって、不意を突かれ安心しているところを、晴天の信頼そのものの中に突如現れる嵐のように、あるいは突如差し込む稲妻のように、引き裂かれ散らされたのです。 その一撃には隣接するものさえ震え上がります。
Nam ut illic quisquis ab igne propior stetit, percusso similis obstipuit, sic in his per aliquam vim accidentibus unum calamitas opprimit, ceteros metus, paremque passis tristitiam facit pati posse.
なぜなら、そこ(落雷の現場)で火の近くに立っていた者が誰であれ、打たれた者のように呆然とするように、これらの暴力によって生じる出来事においては、一つの災厄が一人を圧倒し、恐怖が他のすべての人々を圧倒し、被災した者たちと同じ悲しみを、自分も被る可能性があるということがもたらすからです。
§74.5Omnium animos mala aliena ac repentina sollicitant.
他人の、そして不意の不幸が、すべての人の心を揺さぶります。
Quemadmodum aves etiam inanis fundae sonus territat, nos ita non ad ictum tantum exagitamur, sed ad crepitum.
鳥たちが中身のない投石器の音にさえ怯えるように、私たちも打撃に対してだけでなく、その音に対してもかき乱されるのです。
Non potest ergo quisquam beatus esse, qui huic se opinioni credidit.
それゆえ、この考えに身を委ねた者は、誰も幸福になることはできません。
Non enim beatum est, nisi quod intrepidum;
なぜなら、恐れを知らないものでない限り、幸福なものは何もないからです。
inter suspecta male vivitur.
不安なものの間では、惨めに生きることになります。
§74.6Quisquis se multum fortuitis dedit, ingentem sibi materiam perturbationis et inexplicabilem fecit;
偶然のものに多くを委ねた者は誰であれ、自分自身のために、巨大で解決不可能な混乱の素材を作り出したのです。
una haec via est ad tuta vadenti, externa despicere et honesto contentum esse.
安全な場所へと歩む者にとって、唯一の道は、外部のものを軽蔑し、道徳的善に満足することです。
Nam qui aliquid virtute melius putat aut ullum praeter illam bonum, ad haec, quae a fortuna sparguntur, sinum expandit et sollicitus missilia eius expectat.
なぜなら、徳よりも優れた何かがあると考えたり、徳以外のいかなる善をも認めたりする者は、運命によってばら撒かれるこれらのものに対して懐を広げ、運命の投げつけるものを不安げに待つことになるからです。
§74.7Hanc enim imaginem animo tuo propone, ludos facere fortunam et in hunc mortalium coetum honores, divitias, gratiam excutere, quorum alia inter diripientium manus scissa sunt, alia infida societate divisa, alia magno detrimento eorum, in quos devenerant, prensa.
あなたの心に次の光景を描いてみなさい。 運命がゲームを催し、この死すべき人々の集まりに向かって、名誉や富や好意を投げ落としている。 それらのうち、あるものは奪い合う人々の手の間で引き裂かれ、あるものは不実な仲間関係によって分割され、あるものはそれがもたらされた人々に大いなる損害を与えつつ掴み取られます。
Ex quibus quaedam aliud agentibus inciderunt, quaedam, quia nimis captabantur, amissa et, dum avide rapiuntur, expulsa sunt.
それらのうち、あるものは別のことをしている人々に降りかかり、あるものは過剰に追い求められたために失われ、貪欲に奪い取られる間に押し出されてしまいました。
Nulli vero etiam cui rapina feliciter cessit, gaudium rapti duravit in posterum.
しかし、略奪が幸運にも成功した人でさえ、奪い取ったものの喜びが将来まで持続することはありませんでした。
Itaque prudentissimus quisque cum primum induci videt munuscula, a theatro fugit et scit magno parva constare.
それゆえ、最も賢明な人々は、贈り物が運び込まれるのを見るやいなや劇場から逃げ出し、小さなものが大きな代償を要することを知っています。
Nemo manum conserit cum recedente, nemo exeuntem ferit;
立ち去る者と争う者は誰もいませんし、出て行く者を打つ者もいません。
circa praemium rixa est.
争いは賞品をめぐって起こるのです。
§74.8Idem in his evenit, quae fortuna desuper iactat: aestuamus miseri, distringimur, multas habere cupimus manus, modo in hanc partem, modo in illam respicimus.
運命が上から投げ落とすこれらのものについても、同じことが起こります。 私たちは哀れにも熱狂し、引き裂かれ、多くの手を持ちたいと願い、ある時はこちら、ある時はあちらを振り返ります。
Nimis tarde nobis mitti videntur, quae cupiditates nostras inritant, ad paucos perventum, expectata omnibus.
私たちの欲望を刺激するものは、私たちにとって送られてくるのがあまりにも遅いように思われ、届くのは少数の人にすぎず、すべての人がそれを待ち望んでいます。
§74.9Ire obviam cadentibus cupimus.
私たちは落ちてくるものを迎えに行きたいと望みます。
Gaudemus, si quid invasimus, invadendique aliquos spes vana delusit;
何かを手に入れれば喜び、何かを手に入れるという空しい希望に騙されます。
vilem praedam magno aliquo incommodo luimus aut destituti fallimur.
私たちはつまらない獲物のために何か大きな不都合で償うか、あるいは見捨てられて失望します。
Secedamus itaque ab istis ludis et demus raptoribus locum;
それゆえ、私たちはこれらのゲームから退き、略奪者たちに場所を譲りましょう。
illi spectent bona ista pendentia et ipsi magis pendeant.
彼らには、宙に浮いているあの善を見つめさせ、彼ら自身をいっそう不安な状態にしておきましょう。
§74.10Quicumque beatus esse constituet, unum esse bonum putet, quod honestum est.
幸福になろうと決意する者は誰であれ、道徳的善だけが唯一の善であると考えるべきです。
Nam si ullum aliud esse existimat, primum male de providentia indicit, quia multa incommoda iustis viris accidunt et quia, quicquid nobis dedit, breve est et exiguum, si compares mundi totius aevo.
なぜなら、もしそれ以外の何かが善であるとみなすなら、第一に、摂理について悪く判断することになります。 なぜなら、多くの不都合なことが正しい人々に起こるからであり、また、摂理が私たちに与えてくれたものが何であれ、世界のすべての存続期間と比較するなら、それは短く、わずかなものだからです。

語釈・文法注

  1. 74.1alieni arbitrii fit — 属格の機能。「他人の意志に属するものとなる、他人の意志に左右される」の意で、記述あるいは所有を表す属格が、不完全自動詞 fit(〜となる)の補語として用いられている。これは in fortunae venit potestatem(運命の支配下に入る)と並列関係にあり、自己決定権を失う状態を示している。
  2. 74.4paremque passis tristitiam facit pati posse — 構文の整理。facit の主語は前述の metus(恐怖)。pati posse(被る可能性があるということ)は名詞化された不定詞句で、ここでは facit の目的語として機能している。文全体の骨格は、「(将来自分も同じ災害を)被る可能性があるという事実(pati posse)が、実際に被った人々(passis)と同等の悲しみ(parem tristitiam)を(恐怖している他の人々に)引き起こす(facit)」となる。
  3. 74.7magno parva constare — 価格の奪格。動詞 constare(費用がかかる、価値がある)は、その代価を奪格(magno「高価で」、ここでは pretio が省略されている)で表す。全体で「小さなもの(parva)が大きな代償(magno)を要する」という意味になり、世俗的な利益が割に合わないものであることを表現している。
  4. 74.9ipsi magis pendeant — 語の多義性と比喩。直前の bona ista pendentia(宙に浮いているあの善)における物理的な「宙吊り」という動詞 pendere の意味を、人間を主語とする ipsi magis pendeant において「不安や期待で胸を焦がす、宙吊りの状態にある」という精神的な意味へとスライドさせている、鮮やかな言葉遊び(adnominatio)である。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §74.1-74.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:74.1-74.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。