Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §73.1-73.7

支配者に対する敬意と静かな余暇への感謝

107 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

哲学者たちが国家の支配者に対して不従順であるという誤解を解き、静かな余暇を保障してくれる支配者への哲学者の深い感謝の念を、海路の商人の比喩などを用いて説明する。

§73.1Errare mihi videntur, qui existimant philosophiae fideliter deditos contumaces esse ac refractarios, contemptores magistratuum aut regum eorumve, per quos publica administrantur.
哲学に忠実に献身している人々は、反抗的で従順でなく、政務官や王、あるいはそれらによって公務が管理されている人々を軽蔑する者たちである、と考える人々は誤っていると私には思われます。
Ex contrario enim nulli adversus illos gratiores sunt;
それどころか、支配者たちに対して彼ら以上に感謝している者は誰もいません。
nec inmerito.
そしてそれは当然のことです。
Nullis enim plus praestant quam quibus frui tranquillo otio licet.
なぜなら、支配者たちは、静かな余暇を享受することが許されている人々以上に、誰に対しても多くのものを与えていないからです。
§73.2Itaque ii, quibus multum ad propositum bene vivendi confert securitas publica, necesse est auctorem huius boni ut parentem colant, multo quidem magis quam illi inquieti et in medio positi, qui multa principibus debent, sed multa et inputant, quibus numquam tam plene occurrere ulla liberalitas potest, ut cupiditates illorum, quae crescunt, dum implentur, exsatiet.
したがって、公共の安全が、良く生きるという目的のために大いに役立っている人々は、この善の創設者を親のように敬うことが必要であり、それは、あの多忙で活動の渦中に置かれている人々よりも、はるかにそうあるべきです。 彼らは支配者たちに多くを負っていますが、同時に多くを自らの功績として勘定に上せ、彼らに対しては、いかなる寛大さも、満たされるにつれて増大する彼らの欲望を満たすほど十分に報いることは決してできないのです。
Quisquis autem de accipiendo cogitat, oblitus accepti est;
しかし、受け取ることばかり考えている者は誰であれ、受け取ったものを忘れてしまっています。
nec ullum habet malum cupiditas maius, quam quod ingrata est.
そして、欲望が感謝を知らないということほど、欲望が持つ大きな害悪はありません。
§73.3Adice nunc, quod nemo eorum, qui in re publica versantur, quot vincat, sed a quibus vincatur, aspicit.
ここにさらに、国政に従事している者のうち誰も、自分が何人の人より勝っているかではなく、誰に負けているかに目を向けている、という事実を付け加えなさい。
Et illis non tam iucundum est multos post se videre quam grave aliquem ante se.
そして彼らにとって、多くの人々を自分の後ろに見ることは、誰か一人が自分の前にいることほど愉快ではないのです。
Habet hoc vitium omnis ambitio;
あらゆる野心はこの欠点を持っています。
non respicit.
後ろを振り返らないのです。
Nec ambitio tantum instabilis est, verum cupiditas omnis, quia incipit semper a fine.
そして、野心だけが不安定なのではなく、すべての欲望がそうです。 なぜなら、欲望は常に本来の終わりから始まるからです。
§73.4At ille vir sincerus ac purus, qui reliquit et curiam et forum et omnem administrationem rei publicae, ut ad ampliora secederet, diligit eos, per quos hoc ei facere tuto licet solusque illis gratuitum testimonium reddit et magnam rem nescientibus debet.
これに対して、より大いなるものへと退くために、議事堂も広場もすべての国政の管理も後に残した、あの誠実で純粋な人は、これを安全に行うことを彼に許してくれている人々を愛しており、彼だけが支配者たちに自発的な証言を与え、彼らが知らぬ間に大きな恩義を彼らに負っているのです。
Quemadmodum praeceptores suos veneratur ac suspicit, quorum beneficio illis inviis exit, sic et hos, sub quorum tutela positus exercet artes bonas.
彼が、その恩恵によってそれらの道なき場所から脱出させてくれた自分の教師たちを敬い敬慕するのと同様に、その保護の下に置かれて、自分が善き術を実践している人々をも敬うのです。
" §73.5Verum alios quoque rex viribus suis protegit.
「しかし、王は他の人々をも自分の力で保護しているではないか。
"Quis negat? Sed quemadmodum Neptuno plus debere se iudicat ex is, qui eadem tranquillitate usi sunt, qui plura et pretiosiora illo mari vexit, animosius a mercatore quam a vectore solvitur votum, et ex ipsis mercatoribus effusius gratus est, qui odores ac purpuras et auro pensanda portabat quam qui vilissima quaeque et saburrae loco futura congesserat; sic huius pacis beneficium ad omnes pertinentis altius ad eos pervenit, qui illa bene utuntur.
」誰がそれを否定しましょうか。 しかし、同じ静けさを享受した人々の中で、その海を渡ってより多く、より高価なものを運んだ人が、ネプトゥヌスに対してより多くを負っていると判断するように、また、乗客からよりも商人からの方が、誓願がより熱心に果たされるように、さらに商人たち自身の中でも、香料や紫布や金で目方を量られるべきものを運んでいた人が、最も安価なものや、底荷となるようなものをかき集めていた人よりも、よりあふれんばかりに感謝するように、――そのように、すべての人に及ぶこの平和の恵みは、それを良く用いる人々のところにより深く達するのです。
§73.6Multi enim sunt ex his togatis, quibus pax operosior bello est.
というのも、これらのトガをまとった人々の中には、平和の方が戦争よりも骨の折れる者が多くいるからです。
An idem existimas pro pace debere eos, qui illam ebrietati aut libidini inpendunt aut aliis vitiis, quae vel bello rumpenda sunt? Nisi forte tam iniquum putas esse sapientem, ut nihil viritim se debere pro communibus bonis iudicet.
それとも、平和を泥酔や情欲、あるいは戦争によってさえ打破されるべき他の悪徳に費やしている人々が、平和に対して同じものを負っているとあなたは考えるのですか。 それとも、賢者が不公平であるとあなたが考えて、共通の善に対して個人として何も負うていないと判断するとでもいうのですか。
Soli lunaeque plurimum debeo, et non uni mihi oriuntur.
私は太陽と月に最大級の恩義を負っていますが、それらは私一人のために昇るのではありません。
Anno temperantique annum deo privatim obligatus sum, quamvis nihil in meum honorem discripta sint.
私は、一年と、その一年を調整している神に対して、個人的に恩義を感じています。 たとえ私の名誉のために配置されたものが何一つないとしても。
§73.7Stulta avaritia mortalium possessionem proprietatemque discernit nec quicquam suum credit esse, quod publicum est.
死すべき人間たちの愚かな貪欲は、所持と個人的所有権を区別し、公のものは何一つ自分のものとは信じません。
At ille sapiens nihil iudicat suum magis quam cuius illi cum humano genere consortium est.
しかし、あの賢者は、自分が人類と共有しているものほど、自分のものと判断するものはありません。
Nec enim essent ita communia, nisi pars illorum pertineret ad singulos;
なぜなら、それらの一部が個々の人に属していないならば、それらはそのように共有物とはならないからです。
socium efficit etiam quod ex minima portione commune est.
ごくわずかな部分において共有されているものでさえ、人を共有者にするのです。

語釈・文法注

  1. 73.1Nullis enim plus praestant quam quibus frui tranquillo otio licet. — praestant の主語は前文の reges や magistratus(支配者たち)。Nullis は与格で、plus praestare alicui(〜により多くのものを与える)の構文。quam の後ろには、関係代名詞 quibus の先行詞である iis(与格)が省略されている。全体として「彼ら(支配者たち)は、静かな余暇を享受できる人々以上に、他の誰に対しても多くのものを与えていない」となり、哲学者こそが最大の恩恵を被っていることを示す。
  2. 73.2multo quidem magis quam illi inquieti et in medio positi — necesse est... colant(〜が敬うべきである)という主節の論理が、比較級 multo magis(はるかに多く)を介して接続している。比べる対象である後半の「多忙な人々(illi inquieti...)」も、文脈上 colere(敬う)という動詞の潜在的な主語であるが、彼らは感謝を忘れる性質(cupiditas)があるため、哲学者ほど純粋に支配者を敬うことはないという対比構造になっている。
  3. 73.5sed quemadmodum Neptuno plus debere se iudicat ex is, qui eadem tranquillitate usi sunt, qui plura et pretiosiora illo mari vexit — quemadmodum... sic(〜のように…そうである)で導かれる長大な比較構文。ex is のあとに続く2つの関係節のうち、最初の qui eadem tranquillitate usi sunt(同じ静けさを享受した人々)は is に直接かかり、2つ目の qui plura et pretiosiora illo mari vexit(より多く、より高価なものをその海で運んだ者)は、同グループ内の特定の個人(商人を想定)を指す制限的な関係節。文全体の主語 se は、この2つ目の qui 節の先行詞(特定の一人)を指す対格不定詞の主語。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §73.1-73.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:73.1-73.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。