§70.19Non est quod existimes magnis tantum viris hoc robur fuisse, quo servitutis humanae claustra perrumperent;
人間的な奴隷状態の障壁を打ち破るこの力を持っていたのは、偉大な人々だけであったと君が考える理由はない。
non est quod iudices hoc fieri nisi a Catone non posse, qui quam ferro non emiserat animam manu extraxit.
また、これがカト以外の誰にもできなかったと判断する理由もない。 カトは、剣によって放たなかった魂を、自らの手で引き抜いたのである。
Vilissimae sortis homines ingenti impetu in tutum evaserunt, cumque e commodo mori non licuisset nec ad arbitrium suum instrumenta mortis eligere, obvia quaeque rapuerunt et quae natura non erant noxia, vi sua tela fecerunt.
最も卑しい境遇の人々が、巨大な衝動によって安全な場所へと逃れた。 都合よく死ぬことも、自分の意のままに死の道具を選ぶことも許されなかったとき、彼らは目の前にあるあらゆるものをひったくり、本来は有害でないものをも、自らの暴力によって武器とした。
§70.20Nuper in ludo bestiariorum unus e Germanis, cum ad matutina spectacula pararetur, secessit ad exonerandum corpus;
最近、野獣戦士の訓練所で、あるゲルマン人が朝の興行の準備をされているとき、用便のために席を外した。
nullum aliud illi dabatur sine custode secretum.
監視なしで彼に与えられた唯一の秘密の場所はそこだけであった。
Ibi lignum id, quod ad emundanda obscena adhaerente spongia positum est, totum in gulam farsit et interclusis faucibus spiritum elisit.
そこで彼は、不潔な場所を清めるために海綿が取り付けられて置いてあったあの棒を、すべて喉の中に押し込み、気道を塞いで息を引き取らせた。
Hoc fuit morti contumeliam facere.
これこそは死を侮辱することであった。
Ita prorsus;
まさにその通りである。
parum munde et parum decenter;
いささか不潔であり、いささか見苦しい。
quid est stultius quam fastidiose mori?
だが、えり好みして死ぬことほど愚かなことがあるだろうか。
§70.21O virum fortem, o dignum, cui fati daretur electio! Quam fortiter ille gladio usus esset, quam animose in profundam se altitudinem maris aut abscisae rupis inmisisset! Undique destitutum invenit, quemadmodum et mortem sibi deferret et telum, ut scias ad moriendum nihil aliud in mora esse quam velle.
おお、勇敢な男よ、運命の選択権を与えられるにふさわしい男よ! 彼がどれほど勇敢に剣を用いたであろうか、どれほど雄々しく海や切り立った崖の深い深淵に身を投げたであろうか! あらゆる手段を奪われながらも、彼は自らに死と武器を同時にもたらす方法を見出した。 それは、死ぬためには、意欲すること以外に何も障害はないことを君が知るためである。
Existimetur de facto hominis acerrimi, ut cuique visum erit, dum hoc constet, praeferendam esse spurcissimam mortem servituti mundissimae.
この極めて不屈な男の行為については、各人の見解に任せるがよい。 ただし、極めて不潔な死であっても、極めて清潔な奴隷状態よりは好まれるべきだということが明白である限りは。
§70.22Quoniam coepi sordidis exemplis uti, perseverabo.
私は卑俗な例を使い始めたので、それを続けよう。
Plus enim a se quisque exiget, si viderit hanc rem etiam a contemptissimis posse contemni.
というのも、この事柄が最も軽蔑すべき人々によってさえも軽蔑され得るのを見るなら、各人は自分自身に対してより多くを要求するようになるからである。
Catones Scipionesque et alios, quos audire cum admiratione consuevimus, supra imitationem positos putamus;
私たちが賛嘆をもって聞くことに慣れているカトやスキピオ、その他の人々については、彼らが模倣を超えた高い場所に置かれていると私たちは考えがちである。
iam ego istam virtutem habere tam multa exempla in ludo bestiario quam in ducibus belli civilis ostendam.
だが今、私は、あのような徳の例が、内乱の指導者たちの中にあるのと同様に、野獣戦士の訓練所の中にも多く存在することを示そう。
§70.23Cum adveheretur nuper inter custodias quidam ad matutinum spectaculum missus, tamquam somno premente nutaret, caput usque eo demisit, donec radiis insereret, et tamdiu se in sedili suo tenuit, donec cervicem circumactu rotae frangeret.
最近、ある朝の興行に送られる者が、護送される中で、あたかも眠気に襲われて居眠りしているかのように、車輪のスポークの間に頭を差し入れるまで深く頭を下げ、車輪の回転によって首が折れるまで自分の座席に留まった。
Eodem vehiculo, quo ad poenam ferebatur, effugit.
彼は、刑場へと運ばれていたのと同じ乗り物によって逃れたのである。
§70.24Nihil obstat erumpere et exire cupienti.
脱出し、出て行こうと望む者の前に立ちはだかるものは何もない。
In aperto nes natura custodit.
自然は私たちを開放された場所に保護している。
Cui permittit necessitas sua, circumspicit exitum mollem: cui ad manum plura sunt, per quae sese adserat.
自らの必要が許す者は、穏やかな出口を見回すがよい。 自分の手を伸ばせる範囲に、自分を解放するための多くの手段がある者は、選択を行い、どのようにして最もよく自由になれるかを考えるがよい。
is dilectum agat et qua potissimum liberetur. consideret: cui difficilis occasio est, is proximam quamque pro optima arripiat, sit licet inaudita, sit nova.
機会を見出すのが困難な者は、目の前にあるものを最も優れたものとしてつかみ取るがよい。 たとえそれが前代未聞のものであろうと、斬新なものであろうと。
Non deerit ad mortem ingenium, cui non defuerit animus.
意志が欠けていなければ、死への工夫が欠けることはない。
§70.25Vides, quemadmodum extrema quoque mancipia, ubi illis stimulos adegit dolor, excitentur et intentissimas custodias fallant? Ille vir magnus est, qui mortem sibi non tantum imperavi:, sed invenit.
苦痛が刺激を与えたとき、最も卑しい奴隷たちでさえもいかに奮起し、最も厳重な監視を出し抜くか、君には見えるか。 死を自分に命じただけでなく、自ら見出した者こそ、偉大な人間である。
Ex eodem tibi munere plura exempla promisi.
同一の興行から、さらに多くの例を君に約束しよう。
§70.26Secundo naumachiae spectaculo unus e barbaris lanceam, quam in adversarios acceperat, totam iugulo suo mersit.
二回目の模擬海戦の興行において、ある蛮族の男は、敵に向かって受け取った槍を、自らの喉に完全に突き刺した。
"Quare, quare.
「なぜだ、なぜだ」と彼は言った。
"inquit, "non omne tormentum, omne ludibrium iamdudum effugio? Quare ego mortem armatus expecto:"
「私はなぜ、あらゆる拷問やあらゆる嘲弄から、とっくに逃れようとしないのか。 なぜ私は、武器を手にしながら死を待っているのか。
§70.27Tanto hoc speciosius spectaculum fuit, quanto honestius mori discunt homines quam occidere.
」この見世物は、人間が殺すことよりもいかに立派に死ぬかを学ぶものであるという点において、それだけいっそう見事なものであった。
Quid ergo? Quod animi perditi quodque noxiosi habent, non habebunt illi, quos adversus hos casus instruxit longa meditatio et magistra rerum omnium ratio: Illa nos docet fati varios esse accessus, finem eundem, nihil autem interesse, unde incipiat quod venit.
では、どうだろうか。 絶望した精神や罪深い者たちが持っているものを、これらの不慮の事態に対抗して長い瞑想と、万物の導き手である理性が訓練した人々が、持たないということがあろうか。 理性は私たちに、運命の接近の仕方は多様であるが、結末は同一であり、やって来るものがどこから始まろうとも、何の違いもないということを教えてくれる。
§70.28Eadem illa ratio monet, ut, si licet, moriaris quemadmodum placet;
これと同じ理性が、私たちに次のことを勧めている。 もし許されるなら、自分の気に入るように死ぬがよい。
si minus, quemadmodum potes, et quicquid obvenerit ad vim adferendam tibi invadas.
もしそうでなければ、できる方法で死ぬがよい。 そして、自らに暴力を加えるために、目の前に現れたいかなるものにも襲いかかるがよい。
Iniuriosum est rapto vivere, at contra pulcherrimum mori rapto.
奪い取ったものによって生きることは不当であるが、逆に、奪い取るようにして死ぬことは極めて美しい。
VALE.
健やかであれ。