§70.1Post longum intervallum Pompeios tuos vidi.
長い年月の後、私は君のポンペイを訪れた。
In conspectum adulescentiae meae reductus sum.
私は自分の青年期の光景へと引き戻された。
Quicquid illic iuvenis feceram, videbar mihi facere adhuc posse et paulo ante fecisse.
若い頃にそこで行ったすべてのことを、私は今でも行うことができ、また少し前に行ったばかりであるかのように私には思われた。
§70.2Praenavigavimus, Lucili, vitam et quemadmodum in mari, ut ait Vergilius noster,
"
Terraeque urbesque recedant,
"
sic in hoc cursu rapidissimi temporis primum pueritiam abscondimus, deinde adulescentiam, deinde quidquid est illud inter iuvenem et senem medium, in utriusque confinio positum, deinde ipsius senectutis optimos annos.
ルキリウスよ、私たちは人生を通り過ぎて航海してきた。 そして海において、私たちのウェルギリウスが言うように "大地も都市も遠ざかりゆく "と同じように、この極めて速い時の流れにおいて、私たちはまず少年期を視界から消し、次に青年期を、次に若者と老人の間の中間的なもので、その両者の境界に位置するものを、次に老境そのものの最良の歳月を消し去る。
Novissime incipit ostendi publicus finis generis humani.
そして最後になって、人類共通の終わりが姿を現し始める。
§70.3Scopulum esse illum putamus dementissimi;
極めて愚かにも、私たちはあれを暗礁であると思っている。
portus est, aliquando petendus, numquam recusandus, in quem si quis intra primos annos delatus est, non magis queri debet quam qui cito navigavit.
だがそれは港なのだ。 いつかは目指さねばならず、決して拒んではならない港である。 もし誰かが人生の初期の歳月のうちにそこへ運ばれたとしても、素早く航海を終えた者以上に不平を言うべきではない。
Alium enim, ut scis, venti segnes ludunt ac detinent et tranquillitatis lentissimae taedio lassant, alium pertinax flatus celerrime perfert.
なぜなら、君も知る通り、ある者は、のろい風がもてあそんで引き留め、だらだらと続く凪の退屈さによって疲れ果てさせるが、別の者は、絶え間なく吹く風が極めて速く運んでいくからだ。
§70.4Idem evenire nobis puta: alios vita velocissime adduxit, quo veniendum erat etiam cunctantibus, alios maceravit et coxit.
私たちにも同じことが起こるのだと考えなさい。 ある人々は、ためらう人々であってもいつかは来なければならなかった場所へと、人生が極めて速く連れて行き、別の人々を人生は痛めつけ、消耗させる。
Quae, ut scis, non semper retinenda est.
君も知る通り、人生は常に保持されるべきではない。
Non enim vivere bonum est, sed bene vivere.
なぜなら、単に生きることが善なのではなく、良く生きることが善だからである。
Itaque sapiens vivit, quantum debet, non quantum potest.
したがって、賢者は生きられるだけ生きるのではなく、生きるべきだけ生きる。
§70.5Videbit ubi victurus sit, cum quibus, quomodo, quid acturus.
彼は自分がどこで生きることになるか、誰とともに、どのように、何を行うかを考慮するだろう。
Cogitat semper, qualis vita, non quanta sit.
彼は常に、人生がどのような性質のものであるかを考え、どれほどの長さであるかを考えない。
Si multa occurrunt molesta et tranquillitatem turbantia, emittit se.
もし多くの煩わしいことや平静を乱すことが生じるなら、彼は自分を送り出す。
Nec hoc tantum in necessitate ultima facit, sed cum primum illi coepit suspecta esse fortuna, diligenter circumspicit, numquid ideo desinendum sit.
しかも彼はこれを極限の窮地においてのみ行うのではなく、運命が疑わしく思われ始めるやいなや、それゆえに生を終えるべきかどうかを、注意深く見回して考える。
Nihil existimat sua referre, faciat finem an accipiat, tardius fiat an citius.
自分が終止符を打つのかそれを受け入れるのか、それが遅く起こるのか早く起こるのかは、自分には何の関係もないと彼は考える。
Non tamquam de magno detrimento timet;
彼は大きな損失について恐れるようには恐れない。
nemo multum ex stilicidio potest perdere.
滴り落ちる水から多くを失うことができる者などいないのだから。
§70.6Citius mori aut tardius ad rem non pertinet, bene mori aut male ad rem pertinet.
早く死ぬか遅く死ぬかは重要ではなく、良く死ぬか悪く死ぬかが重要である。
Bene autem mori est effugere male vivendi periculum.
そして良く死ぬとは、悪く生きるという危険から逃れることである。
Itaque effeminatissimam vocem illius Rhodii existimo, qui cum in caveam coniectus esset a tyranno et tamquam ferum aliquod animal aleretur, suadenti cuidam, ut abstineret cibo: "omnia," inquit, "homini, dum vivit, speranda sunt. "
したがって、私はあのロドス人の言葉を極めて卑屈なものと考える。 彼は僭主によって檻に投げ込まれ、まるで野獣のように飼われていたが、ある人が食事を断つよう勧めた時に、「生きている限り、人にはあらゆる望みがある」と言ったのである。
§70.7Ut sit hoc verum, non omni pretio vita emenda est.
たとえこれが真実だとしても、いかなる代償を払っても人生を買い求めるべきではない。
Quaedam licet magna, licet certa sint, tamen ad illa turpi infirmitatis confessione non veniam.
ある種の事柄がいかに大きく、いかに確実であろうとも、私は自らの弱さを卑屈に認めることによってそれらに至ろうとは思わない。
Ego cogitem in eo, qui vivit, omnia posse fortunam, potius quam cogitem in eo, qui scit mori, nil posse fortunam?
私は、生きている者に対して運命がすべてをなしうると考えるべきだろうか。 それとも、死に方を知っている者に対して運命は何一つなしえないと考えるべきだろうか。
§70.8Aliquando tamen, etiam si certa mors instabit et destinatum sibi supplicium sciet, non commodabit poenae suae manum;
しかしながら時には、確実な死が差し迫っており、自分に定められた刑罰を知っている場合でも、彼は自らの刑罰に手を貸すことはしないだろう。
sibi commodaret.
手を貸すとすれば、それは自分自身のためである。
Stultitia est timore mortis mori.
死への恐怖から死ぬのは愚かなことだ。
Venit qui occidat.
殺す者がやって来る。
Expecta.
待ちたまえ。
Quid occupas? Quare suscipis alienae crudelitatis procurationem? Utrum invides carnifici tuo an parcis?
なぜ先回りするのか。 なぜ他人の残酷さの代行を引き受けるのか。 君は処刑人を妬んでいるのか、それとも労わっているのか。
§70.9Socrates potuit abstinentia finire vitam et inedia potius quam veneno mori.
ソクラテスは絶食によって人生を終え、毒によってではなく飢えによって死ぬこともできた。
Triginta tamen dies in carcere et in expectatione mortis exegit, non hoc animo tamquam omnia fieri possent, tamquam multas spes tam longum tempus reciperet, sed ut praeberet se legibus, ut fruendum amicis extremum Socraten daret.
しかし彼は、牢獄の中で死を待ちながら三十日間を過ごした。 それはあらゆる事態が起こり得るとか、それほど長い時間が多くの希望を受け入れ得るといった心積もりからではなく、法律に身を委ね、友人たちに最期のソクラテスと過ごす時間を与えるためであった。
Quid erat stultius quam mortem contemnere, venenum timere?
死を軽蔑しながら、毒を恐れることほど愚かなことがあっただろうか?