Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §7.1-7.12

群衆と交わる危険性と内省の勧め

7 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは群衆と交わることの危険性を説き、剣闘士の見世物の残酷さを例に挙げて大衆を避けるよう勧める。そして、少数の高め合える人々との交わりや、自己自身の内面へと退くことの重要性を説く。

§7.1Quid tibi vitandum praecipue existimes, quaeris? Turbam.
「あなたが特に避けるべきだと考えているものは何か」とあなたは尋ねるのか。 群衆である。
Nondum illi tuto committeris.
あなたはまだ安全に群衆に身を委ねることはできない。
Ego certe confitebor inbecillitatem meam: numquam mores, quos extuli, refero.
私は確かに自らの弱さを告白しよう。 私は、自分が持ち出した品行をそのまま持ち帰ることは決してない。
Aliquid ex eo, quod conposui, turbatur; aliquid ex iis, quae fugavi, redit.
私が整えたものの一部が乱され、私が退散させたものの一部が戻ってくる。
Quod aegris evenit, quos longa inbecillitas usque eo adfecit, ut nusquam sine offensa proferantur, hoc accidit nobis, quorum animi ex longo morbo reficiuntur.
長い病が、外に出るたびに障りなしには進めないほどにまで衰弱させた病人に起こることが、まさに、長い病から回復しつつある私たちの魂に起こるのである。
§7.2Inimica est multorum conversatio;
多くの人々との交わりは有害である。
nemo non aliquod nobis vitium aut commendat aut inprimit aut nescientibus adlinit.
誰もが何らかの欠点を私たちに勧めるか、刻みつけるか、あるいは気づかないうちに塗りつける。
Utique quo maior est populus, cui miscemur, hoc periculi plus est.
特に、私たちが交わる人々が大きければ大きいほど、危険も大きくなる。
Nihil vero tam damnosum bonis moribus quam in aliquo spectaculo desidere.
いかなる見世物にぼんやりと座っていることほど、善良な品行に有害なものはない。
Tunc enim per voluptatem facilius vitia subrepunt.
なぜなら、そのとき快楽を通じて、欠点がより容易に忍び込むからである。
§7.3Quid me existimas dicere? Avarior redeo, ambitiosior, luxuriosior, immo vero crudelior et inhumanior, quia inter homines fui.
私は何を言っているとあなたは思うか。 私は、人間の中にいたがために、より貪欲になり、より野心的になり、より贅沢になって、いや、むしろより残酷で不道徳になって戻ってくるのだ。
Casu in meridianum spectaculum incidi lusus expectans et sales et aliquid laxamenti, quo hominum oculi ab humano cruore adquiescunt; contra est.
偶然にも、私は戯れや機知、あるいは人々の目が人間の血から休息を得られるような何らかの息抜きを期待して、真昼の見世物に立ち寄ったが、現実は逆であった。
Quicquid ante pugnatum est, misericordia fuit.
以前に戦われたものは何であれ慈悲であった。
Nunc omissis nugis mera homicidia sunt.
今は、くだらない戯れは省かれ、純然たる殺人のみである。
Nihil habent quo tegantur, ad ictum totis corporibus expositi numquam frustra manum mittunt.
彼らは身を覆うためのものを何も持たず、体全体を打撃に晒しており、決して無駄に手を繰り出すことはない。
§7.4Hoc plerique ordinariis paribus et postulaticiis praeferunt.
多くの人々は、このことを通常の組み合わせや、要請された組み合わせよりも好む。
Quidni praeferant? Non galea, non scuto repellitur ferrum.
どうして好まずにいられようか。 兜によっても、盾によっても、剣は退けられない。
Quo munimenta? Quo artes? Omnia ista mortis morae sunt.
何のための防具か。 何のための技術か。 それらすべては死を遅らせるものにすぎない。
Mane leonibus et ursis homines, meridie spectatoribus suis obiciuntur.
朝には人々がライオンやクマに投げ与えられ、昼には自分たちの見物人に投げ与えられる。
Interfectores interfecturis iubent obici et victorem in aliam detinent caedem.
彼らは、殺す者を次に殺す者へ投げ与えるように命じ、勝者を別の虐殺のために留め置く。
Exitus pugnantium mors est;
戦う者たちの結末は死である。
ferro et igne res geritur.
剣と火によって事が進められる。
Haec fiunt, dum vacat harena. "
これらは、砂場が空いている間に行われる。
§7.5Sed latrocinium fecit aliquis, occidit hominem.
「しかし、誰かが強盗を働き、人を殺したのだ。
"Quid ergo? Quia occidit ille, meruit ut hoc pateretur;
」だから何だというのか。 彼は殺人を犯したのだから、この苦しみを受けるに値した。 だが、哀れなあなたよ、あなたはこれを見るために、何の報いを受けるに値したというのか。
tu quid meruisti miser, ut hoc spectes? "Occide, verbera, ure! Quare tam timide incurrit in ferrum? Quare parum audacter occidit? Quare parum libenter moritur? Plagis agatur in vulnera, mutuos ictus nudis et obviis pectoribus excipiant.
「殺せ、鞭打て、焼け! なぜあいつはあれほど臆病に剣に突っ込んでいくのか。 なぜ十分な大胆さを持って殺さないのか。 なぜ十分な喜びを持って死なないのか。 鞭の打撃によって傷口へと駆り立てよ、裸の、そして立ち向かう胸で互いの打撃を受け止めさせよ。
"Intermissum est spectaculum: "interim iugulentur homines, ne nihil agatur.
」見世物が中断されると、「その間に人々を虐殺せよ、何も行われないことがないように」となる。
" Age, ne hoc quidem intellegitis, mala exempla in eos redundare, qui faciunt? Agite dis inmortalibus gratias, quod eum docetis esse crudelem, qui non potest discere.
さあ、悪しき手本はそれを行う者たちに跳ね返るということさえ、あなた方は理解しないのか。 不滅の神々に感謝するがよい、あなた方が残虐さを教えている相手が、それを学ぶことのできない者であることに。
§7.6Subducendus populo est tener animus et parum tenax recti;
傷つきやすく、正しいことを維持する力の乏しい心は、民衆から遠ざけられねばならない。
facile transitur ad plures.
多数派へと容易に移ってしまうからである。
Socrati et Catoni et Laelio excutere morem suum dissimilis multitudo potuisset;
ソクラテスやカト、ラエリウスであっても、自分たちとは異なる群衆によって、その品行を揺るがされた可能性があっただろう。
adeo nemo nostrum, qui cum maxime concinnamus ingenium, ferre impetum vitiorum tam magno comitatu venientium potest.
ましてや、自らの素質を最大限に整えようとしている私たちの中で、これほど大勢の伴を伴って押し寄せる欠点の勢いに耐えられる者など、誰もいないのである。
§7.7Unum exemplum luxuriae aut avaritiae multum mali facit;
贅沢や貪欲のたった一つの例であっても、多くの悪をもたらす。
convictor delicatus paulatim enervat et emollit, vicinus dives cupiditatem inritat, malignus comes quamvis candido et simplici rubiginem suam adfricuit.
上品すぎる同居人は徐々に気力を削ぎ、軟弱にし、富裕な隣人は欲望を刺激し、悪意ある仲間は、いかに潔白で単純な人であっても、自らの錆を擦りつける。
Quid tu accidere his moribus credis, in quos publice factus est impetus? Necesse est aut imiteris aut oderis.
公然と攻撃が加えられているこのような品行に、何が起こると思うか。 模倣するか、あるいは憎むかのどちらかにならざるを得ない。
§7.8Utrumque autem devitandum est;
しかし、どちらも避けるべきである。
neve similis malis fias, quia multi sunt, neve inimicus multis, quia dissimiles sunt.
多くの者がそうであるからといって悪人に似るようになってもいけないし、彼らが自分と異なっているからといって多くの者の敵になってもいけない。
Recede in te ipsum, quantum potes.
できる限り、あなた自身の中へと退きなさい。
Cum his versare, qui te meliorem facturi sunt.
あなたをより良くしてくれる人々を相手にしなさい。
Illos admitte, quos tu potes facere meliores.
あなたがより良くできる人々を受け入れなさい。
Mutuo ista fiunt, et homines, dum docent, discunt.
これらは相互に行われるものであり、人間は教えている間に学ぶのである。
§7.9Non est quod te gloria publicandi ingenii producat in medium, ut recitare istis velis aut disputare;
自分の才能を公にする名誉欲が、彼らに向けて朗読したり議論したりするために、あなたを表舞台へと連れ出すようなことがあってはならない。
quod facere te vellem, si haberes isti populo idoneam mercem; nemo est, qui intellegere te possit.
もしあなたがその民衆に適した商品を持っていたなら、私はあなたにそうしてほしかったのだが、あなたを理解できる者は誰もいない。
Aliquis fortasse, unus aut alter incidet, et hic ipse formandus tibi erit instituendusque ad intellectum tui.
もしかしたら一人か二人が偶然出会うかもしれないが、この者自身も、あなたを理解できるようにするために、あなたによって形成され、教育されねばならないだろう。
"Cui ergo ista didici? "Non est quod timeas, ne operam perdideris;
「では、私は誰のためにこれらを学んだのか。 」あなたの労力が失われたと恐れる必要はない。
tibi didicisti.
あなたは自分のために学んだのだ。
§7.10Sed ne soli mihi hodie didicerim, communicabo tecum, quae occurrerunt mihi egregie dicta circa eundem fere sensum tria;
しかし、今日、私一人のために学んだことにならないように、ほぼ同じ意味に関して私の心に浮かんだ非常に優れた三つの言葉をあなたと共有しよう。
ex quibus unum haec epistula in debitum solvet, duo in antecessum accipe.
そのうちの一つをこの手紙が債務として支払い、二つを前払いとして受け取りなさい。
Democritus ait: "Unus mihi pro populo est, et populus pro uno. "
デモクリトスは言う。 「私にとって一人は民衆に等しく、民衆は一人に等しい。
§7.11Bene et ille, quisquis fuit, ambigitur enim de auctore, cum quaereretur ab illo, quo tanta diligentia artis spectaret ad paucissimos perventurae, "Satis sunt," inquit, "mihi pauci, satis est unus, satis est nullus.
」あの男、それが誰であれ、よくぞ言ったものだ。 というのも、ごく少数の人にしか届かないであろう技術に、なぜそれほど多大な労力を注ぐのかと尋ねられたとき、作者については諸説あるのだが、彼はこう言ったのだ。 「私には少数で十分であり、一人で十分であり、誰もいなくても十分である。
"Egregie hoc tertium Epicurus, cum uni ex consortibus studiorum suorum scriberet: "Haec," inquit, "ego non multis, sed tibi;
」三つ目の言葉として、エピクロスは自らの学問の仲間の一人に宛てて書いた際、実に見事にこう述べている。 「私はこれらを多くの人にではなく、あなたに書いている。
satis enim magnum alter alteri theatrum sumus. "
なぜなら、私たちは互いにとって十分に大きな劇場なのだから。
§7.12Ista, mi Lucili, condenda in animum sunt, ut contemnas voluptatem ex plurium adsensione venientem.
」私のルキリウスよ、多数の者の賛同から生じる快楽を軽蔑するために、これらのことを心に留めておかねばならない。
Multi te laudant.
多くの人々があなたを称賛している。
Ecquid habes, cur placeas tibi, si is es, quem intellegant multi? Introrsus bona tua spectent.
もしあなたが、多くの人々が理解するような人間であるならば、自分が満足すべき理由が何かあるだろうか。 あなたの善きものは、内側を向いているべきである。
VALE.
健やかであれ。

語釈・文法注

  1. §7.1tibi — 動形容詞 `vitandum`(避けるべきである)に伴う「行為者の与格」であり、意味上の主語「あなたによって」を示す。
  2. §7.1Quod aegris evenit... hoc accidit nobis — 関係代名詞 `quod` で始まる名詞節が、主節の指示代名詞 `hoc` と相関的に結びついている。「病人に起こることが、私たちに起こる」という対比構造をなす。
  3. §7.6Socrati et Catoni et Laelio — 複合動詞 `excutere`(揺り落とす、奪い取る)とともに用いられている「分離の与格」であり、「ソクラテスやカト、ラエリウスから(品行を奪い去る)」という意味を示す。また、動詞 `potuisset` は反実仮想(接続法過去完了)の帰結部である。
  4. §7.9Non est quod — 「〜する理由はない」「〜する必要はない」を意味する慣用的な表現であり、後ろに接続法現在(ここでは `producat`)を伴う。
  5. ¦p.v1.p.36¦perventurae — 能動態未来分詞 `perventurus` の属格女性単数形であり、先行する名詞 `artis`(属格女性単数)を修飾し、「(ごく少数の人々にのみ)到達することになるであろう技術」という未来・予定のニュアンスを表す。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §7.1-7.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:7.1-7.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。