§64.1Fuisti here nobiscum.
君は昨日、私たちと一緒にいた。
Potes queri, si here tantum.
もし昨日だけだとしたら、君は不満を言うことができるだろう。
Ideo adieci "nobiscum.
それゆえ私は「私たちと一緒に」と付け加えたのだ。
"Mecum enim semper es.
なぜなら、君はいつも私と一緒にいるのだから。
Intervenerant quidam amici, propter quos maior fumus fieret, non hic, qui erumpere ex lautorum culinis et terrere vigiles solet, sed hic modicus, qui hospites venisse significet.
何人かの友人がやって来ていた。 彼らのために、より大きな煙が立ち上るようになっていた。 贅沢な人々の台所から噴出して夜警を驚かせるような、あの煙ではなく、客が来ていることを示すような、このささやかな煙が。
§64.2Varius nobis fuit sermo, ut in convivio, nullam rem usque ad exitum adducens, sed aliunde alio transiliens.
私たちの会話は、宴席での常として、様々であり、いかなる話題も最後まで突き詰めることなく、あちこちへと飛び移るものであった。
Lectus est deinde liber Quinti Sextii patris, magni, si quid mihi credis, viri et, licet neget, Stoici.
その後、父クイントゥス・セクスティウスの書物が読まれた。 私を少しでも信じてくれるなら、偉大な人物の、そして、本人は否定するだろうが、ストア派の哲学者の書物が。
§64.3Quantus in illo, di boni, vigor est, quantum animi! Hoc non in omnibus philosophis invenies;
善き神々よ、彼の中には何という活力、何という精神があることか! これはすべての哲学者に見出せるものではない。
quorundam scripta clarum habentium nomen exanguia sunt.
名声を得ている一部の人々の著作は、血の通わないものである。
Instituunt, disputant, cavillantur, non faciunt animum, quia non habent;
彼らは教え、議論し、屁理屈をこねるが、精神を鼓舞することはない。 自分たち自身がそれを持っていないからだ。
cum legeris Sextium, dices: "Vivit, viget, liber est, supra hominem est, dimittit me plenum ingentis fiduciae. "
セクスティウスを読んだなら、君はこう言うだろう。 「彼は生き、活力に満ち、自由であり、人間を超越している。 私を大いなる確信で満たして送り出してくれる」と。
§64.4In qua positione mentis sim, cum hunc lego, fatebor tibi: libet omnis casus provocare, libet exclamare: "Quid cessas, fortuna? Congredere; paratum vides.
彼を読むとき、私がどのような精神状態にあるか、君に告白しよう。 あらゆる運命に挑みたくなり、こう叫びたくなる。 「運命よ、何をためらっているのか。 立ち向かってこい。 準備ができているのが見えるだろう」と。
"Illius animum induo, qui quaerit, ubi se experiatur, ubi virtutem suam ostendat, Spumantemque dari pecora inter inertia votis Optat aprum aut fulvum descendere monte leonem.
私は、自分がどこで試されるか、どこで自分の徳を示すことができるかを求め、「臆病な家畜の群れの中で、泡を吹く猪が祈りによって与えられること、あるいは黄褐色の獅子が山から下りてくることを望む」そのような者の精神を身にまとうのだ。
§64.5Libet aliquid habere quod vincam, cuius patientia exercear.
私が克服すべき何か、耐え忍ぶことによって私が鍛えられるような何かを持ちたくなる。
Nam hoc quoque egregium Sextius habet, quod et ostendet tibi beatae vitae magnitudinem et desperationem eius non faciet;
というのも、セクスティウスには次のような優れた点もあるからだ。 すなわち、幸福な生の偉大さを君に示しつつ、それに対する絶望を君に抱かせないということだ。
scies esse illam in excelso, sed volenti penetrabilem.
君は、それが高みにあるが、望む者にとっては到達可能なものであると知るだろう。
§64.6Hoc idem virtus tibi ipsa praestabit, ut illam admireris et, tamen speres.
これと同じことを、徳そのものが君に対して果たしてくれるだろう。 君が徳を称賛しつつも、それでもなお希望するように。
Mihi certe multum auferre temporis solet contemplatio ipsa sapientiae;
私自身、知恵そのものを観照することは、いつも多くの時間を奪い去る。
non aliter illam intueor obstupefactus quam ipsum interim mundum, quem saepe tamquam spectator novus video.
私は、驚嘆しつつ知恵を見つめる。 それは、時折、初めて見る観客のように見つめる、この世界そのものを前にしたときと全く変わらない。
§64.7Veneror itaque inventa sapientiae inventoresque;
それゆえ私は、知恵の発見とその発見者たちを崇敬する。
adire tamquam multorum hereditatem iuvat.
多くの人々の遺産に近づくことは喜びである。
Mihi ista adquisita, mihi laborata sunt.
それらは私のために獲得され、私のために労して勝ち得られたものなのだ。
Sed agamus bonum patrem familiae;
しかし、私たちは良き家長のように振る舞おう。
faciamus ampliora, quae accepimus.
受け取ったものを、より豊かなものにしよう。
Maior ista hereditas a me ad posteros transeat.
この遺産が、私から後世の人々へ、より大きくなって引き継がれるように。
Multum adhuc restat operis multumque restabit, nec ulli nato post mille saecula praecludetur occasio aliquid adhuc adiciendi.
なすべき仕事はいまだ多く残っており、これからも多く残り続けるだろう。 そして、千世代の後に生まれるいかなる者に対しても、さらに何かを付け加える機会が閉ざされることはないだろう。
§64.8Sed etiam si omnia a veteribus inventa sunt, hoc semper novum erit, usus et inventorum ab aliis scientia ac dispositio.
だが、たとえすべてのものが古人によって発見されているとしても、次のことは常に新しいだろう。 すなわち、他者によって発見されたものの使用、理解、配置である。
Puta relicta nobis medicamenta, quibus sanarentur oculi;
目に効く薬が、私たちに残されていると考えよ。
non opus est mihi alia quaerere, sed haec tamen morbis et temporibus aptanda sunt.
私には他の薬を探す必要はない。 しかし、これらはやはり病気や状況に合わせて適用されなければならない。
Hoc asperitas oculorum conlevatur; hoc palpebrarum crassitudo tenuatur; hoc vis subita et umor avertitur; hoc acuetur visus;
これによって目の充血が和らぎ、これによって瞼の腫れが薄くなり、これによって突然の眼病や分泌物が防がれ、これによって視力が鋭くなる。
teras ista oportet et eligas tempus, adhibeas singulis modum.
君はそれらをすり潰し、時を選び、個々に対して適度な量を用いなければならない。
Animi remedia inventa sunt ab antiquis;
精神の治療薬は、古人によって発見されている。
quomodo autem admoveantur aut quando, nostri operis est quaerere.
しかし、それらがどのように、あるいはいつ適用されるべきかを探求することは、私たちの任務である。
§64.9Multum egerunt, qui ante nos fuerunt, sed non peregerunt.
私たちの前にいた人々は多くのことを成し遂げたが、完成させたわけではない。
Suspiciendi tamen sunt et ritu deorum colendi.
それでも彼らは敬われるべきであり、神々の儀礼に従って崇拝されるべきである。
Quidni ego magnorum virorum et imagines habeam incitamenta animi et natales celebrem? Quidni ego illos honoris causa semper appellem? Quam venerationem praeceptoribus meis debeo, eandem illis praeceptoribus generis humani, a quibus tanti boni initia fluxerunt.
どうして私が、精神の鼓舞として偉大な人々の肖像画を所有し、彼らの誕生日を祝わないでおられようか。 どうして私が、敬意を込めて彼らの名を常に口にしないでいられようか。 私が自分の師たちに対して負っているのと同じ敬意を、これほど大きな善の始まりを流出させてくれた人類の師たちに対しても、私は負っているのだ。
§64.10Si consulem videro aut praetorem, omnia, quibus honor haberi honori solet, faciam;
もし私が執政官や法務官を見かけたなら、公職に敬意を払うために通常なされるすべてのことを行うだろう。
equo desiliam, caput adaperiam, semita cedam.
馬から降り、頭の覆いを取り、道を譲るだろう。
Quid ergo? Marcum Catonem utrumque et Laelium Sapientem et Socraten cum Platone et Zenonem Cleanthenque in animum meum sine dignatione summa recipiam? Ego vero illos veneror et tantis nominibus semper adsurgo.
それでは、二人のマルクス・カト、賢者ラエリウス、プラトンを伴ったソクラテス、そしてゼノンとクレアンテスを、最大の敬意を払うことなしに私の精神に受け入れるというのだろうか。 いや、私はまさに彼らを崇敬し、このような偉大な名に対して常に起立するのだ。
VALE.
健やかに。