§64.1Fuisti here nobiscum.
자네는 어제 우리와 함께 있었네.
Potes queri, si here tantum.
만약 '어제만'이었다면 자네는 불평할 수 있을 것이네.
Ideo adieci "nobiscum.
그래서 나는 "우리와 함께"라고 덧붙였네.
"Mecum enim semper es.
자네는 늘 나와 함께 있으니 말이네.
Intervenerant quidam amici, propter quos maior fumus fieret, non hic, qui erumpere ex lautorum culinis et terrere vigiles solet, sed hic modicus, qui hospites venisse significet.
몇몇 친구들이 들렀는데, 그들 때문에 평소보다 더 큰 연기가 피어올랐네. 사치스러운 이들의 주방에서 뿜어져 나와 야경꾼들을 놀라게 하곤 하는 그런 연기가 아니라, 손님이 왔음을 알리는 이 조촐한 연기 말이네.
§64.2Varius nobis fuit sermo, ut in convivio, nullam rem usque ad exitum adducens, sed aliunde alio transiliens.
우리의 대화는 연회에서 으레 그렇듯 다양했고, 어떤 화제도 끝까지 밀고 나가지 않은 채 이리저리 옮겨 다녔네.
Lectus est deinde liber Quinti Sextii patris, magni, si quid mihi credis, viri et, licet neget, Stoici.
그 후 아버지 퀸투스 섹스티우스의 책이 낭독되었는데, 내 말을 조금이라도 믿는다면 그는 위대한 인물이자, 비록 본인은 부인할지라도 스토아파 철학자였네.
§64.3Quantus in illo, di boni, vigor est, quantum animi! Hoc non in omnibus philosophis invenies;
착한 신들이시여, 그에게는 얼마나 큰 활력과 정신이 깃들어 있는지요! 이것을 모든 철학자에게서 발견할 수는 없을 것이네.
quorundam scripta clarum habentium nomen exanguia sunt.
명성이 자자한 일부 철학자들의 저작은 피가 돌지 않는 듯 생기가 없다네.
Instituunt, disputant, cavillantur, non faciunt animum, quia non habent;
그들은 가르치고, 논쟁하고, 말꼬리를 잡고 늘어지지만, 정신을 고무하지는 못하니, 그들 스스로가 그것을 가지고 있지 않기 때문이네.
cum legeris Sextium, dices: "Vivit, viget, liber est, supra hominem est, dimittit me plenum ingentis fiduciae. "
섹스티우스를 읽고 나면 자네는 이렇게 말할 것이네. "그는 살아 있고, 활기차며, 자유롭고, 인간을 초월해 있네. 나를 거대한 자신감으로 가득 채워 보내 주는군"이라고 말이네.
§64.4In qua positione mentis sim, cum hunc lego, fatebor tibi: libet omnis casus provocare, libet exclamare: "Quid cessas, fortuna? Congredere;
그를 읽을 때 내가 어떤 마음 상태에 있는지 자네에게 고백하겠네. 온갖 운명에 도전하고 싶어지며, 이렇게 외치고 싶어지네. "운명이여, 왜 망설이는가? 맞붙어 보자.
paratum vides. "Illius animum induo, qui quaerit, ubi se experiatur, ubi virtutem suam ostendat, Spumantemque dari pecora inter inertia votis Optat aprum aut fulvum descendere monte leonem.
준비된 나를 보고 있지 않은가." 나는 자신이 어디서 시험받을지, 어디서 자신의 덕성을 보여 줄 수 있을지 찾아 헤매며, "둔한 가축들 틈에서 거품을 품은 멧돼지가 기도로 주어지기를 바라거나 황갈색 사자가 산에서 내려오기를 갈망하는" 자의 정신을 걸치게 된다네.
§64.5Libet aliquid habere quod vincam, cuius patientia exercear.
내가 이겨 낼 수 있는 어떤 것, 인내함으로써 나를 단련시킬 수 있는 어떤 것을 가지고 싶어지네.
Nam hoc quoque egregium Sextius habet, quod et ostendet tibi beatae vitae magnitudinem et desperationem eius non faciet;
섹스티우스에게는 다음과 같은 뛰어난 점도 있기 때문이네. 즉, 자네에게 행복한 삶의 위대함을 보여 주면서도 그것에 대해 절망하게 만들지 않는다는 점이네.
scies esse illam in excelso, sed volenti penetrabilem.
자네는 그것이 높은 곳에 있지만, 갈망하는 이에게는 도달 가능한 곳임을 알게 될 것이네.
§64.6Hoc idem virtus tibi ipsa praestabit, ut illam admireris et, tamen speres.
이와 똑같은 일을 덕 자체가 자네에게 해 줄 것이네. 자네가 덕을 찬탄하면서도 여전히 희망을 품도록 말이네.
Mihi certe multum auferre temporis solet contemplatio ipsa sapientiae;
나 역시 지혜 자체를 관조하는 일에 늘 많은 시간을 빼앗기곤 하네.
non aliter illam intueor obstupefactus quam ipsum interim mundum, quem saepe tamquam spectator novus video.
나는 이따금 이 세상 자체를 처음 보는 관객인 양 바라보듯이, 지혜를 경탄하며 바라볼 뿐이네.
§64.7Veneror itaque inventa sapientiae inventoresque;
그러므로 나는 지혜의 발견들과 그 발견자들을 숭배하네.
adire tamquam multorum hereditatem iuvat.
많은 이들의 유산에 다가가는 것은 즐거운 일이네.
Mihi ista adquisita, mihi laborata sunt.
그것들은 나를 위해 획득되었고 나를 위해 고투하여 얻어진 것이라네.
Sed agamus bonum patrem familiae;
하지만 우리 좋은 가장처럼 행동하세.
faciamus ampliora, quae accepimus.
우리가 받은 것을 더 크게 만드세.
Maior ista hereditas a me ad posteros transeat.
이 유산이 나에게서 후손들에게 더 커진 채로 전해지도록 말이네.
Multum adhuc restat operis multumque restabit, nec ulli nato post mille saecula praecludetur occasio aliquid adhuc adiciendi.
아직도 많은 과업이 남아 있고 앞으로도 많이 남을 것이며, 천 세대 뒤에 태어날 그 어떤 이에게도 여전히 무언가를 덧붙일 기회가 닫히지 않을 것이네.
§64.8Sed etiam si omnia a veteribus inventa sunt, hoc semper novum erit, usus et inventorum ab aliis scientia ac dispositio.
하지만 비록 모든 것이 옛사람들에 의해 발견되었다 할지라도, 타인에 의해 발견된 것들을 사용하고 이해하며 배치하는 일은 언제나 새로울 것이네.
Puta relicta nobis medicamenta, quibus sanarentur oculi;
눈을 치료할 수 있는 약들이 우리에게 남겨져 있다고 생각해보게.
non opus est mihi alia quaerere, sed haec tamen morbis et temporibus aptanda sunt.
나로서는 다른 약을 찾을 필요가 없네. 하지만 이 약들은 질병과 시기에 맞춰 조절되어야만 하네.
Hoc asperitas oculorum conlevatur; hoc palpebrarum crassitudo tenuatur; hoc vis subita et umor avertitur; hoc acuetur visus;
이것으로 눈의 까끌까끌함이 완화되고, 이것으로 눈꺼풀의 두꺼움이 얇아지며, 이것으로 갑작스러운 안질과 눈곱이 방지되고, 이것으로 시력이 날카로워질 것이네.
teras ista oportet et eligas tempus, adhibeas singulis modum.
자네는 그것들을 갈아야 하고, 때를 골라야 하며, 개별적인 것에 알맞은 양을 가해야 하네.
Animi remedia inventa sunt ab antiquis;
정신의 치유책은 고대인들에 의해 발견되었네.
quomodo autem admoveantur aut quando, nostri operis est quaerere.
그러나 그것들을 어떻게, 그리고 언제 적용할 것인가는 우리가 탐구해야 할 몫이네.
§64.9Multum egerunt, qui ante nos fuerunt, sed non peregerunt.
우리보다 먼저 살았던 이들은 많은 일을 행했으나, 다 완수하지는 못했네.
Suspiciendi tamen sunt et ritu deorum colendi.
하지만 그들은 우러러보아야 하며 신들을 대하는 의례에 따라 숭배해야 마땅하네.
Quidni ego magnorum virorum et imagines habeam incitamenta animi et natales celebrem? Quidni ego illos honoris causa semper appellem? Quam venerationem praeceptoribus meis debeo, eandem illis praeceptoribus generis humani, a quibus tanti boni initia fluxerunt.
내가 왜 정신의 고무제로서 위대한 이들의 초상화를 소장하고 그들의 탄생일을 기념하지 않겠는가? 내가 왜 경의를 표하기 위해 항상 그들을 부르지 않겠는가? 내가 내 스승들에게 빚지고 있는 것과 똑같은 공경을, 이토록 위대한 선의 시작을 흘려보내 준 인류의 스승들에게도 똑같이 지니고 있네.
§64.10Si consulem videro aut praetorem, omnia, quibus honor haberi honori solet, faciam;
만약 내가 집정관이나 법무관을 보게 된다면, 공직에 경의를 표하기 위해 관례적으로 행해지는 모든 일을 할 것이네.
equo desiliam, caput adaperiam, semita cedam.
말에서 내리고, 머리의 가리개를 벗고, 길을 양보할 것이네.
Quid ergo? Marcum Catonem utrumque et Laelium Sapientem et Socraten cum Platone et Zenonem Cleanthenque in animum meum sine dignatione summa recipiam? Ego vero illos veneror et tantis nominibus semper adsurgo.
그렇다면, 두 명의 마르쿠스 카토, 현자 라일리우스, 플라톤을 동반한 소크라테스, 그리고 제논과 클레안테스를 최고의 경외심 없이 내 마음에 받아들인단 말인가? 나는 참으로 그들을 숭배하며, 이토록 위대한 이름들 앞에서는 언제나 기립하네.
VALE.
안녕하시길.