Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §56.8-56.15

内なる心の静寂と学芸への専念による真の隠退

72 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、外部の静寂よりも心の内なる平穏が重要であり、真の隠退とは内省と優れた学芸の修練にあると説く。また、ウェルギリウスを引用し、世俗の富や重荷が人に恐怖をもたらすことを指摘し、最終的に自らも現在の騒がしい場所から引っ越すことを告げる。

§56.8Quae non audit, audisse se queritur.
聞こえていない音について、その男は聞こえたと不満を言う。
Quid in causa putas esse? Animus illi obstrepit.
何が原因だと思うか? 心が彼の内で騒ぎ立てているのだ。
Hic placandus est, huius conpescenda seditio est, quem non est quod existimes placidum, si iacet corpus.
この心を宥めねばならず、この心の反乱を抑えねばならない。 体が横たわっているからといって、心が平穏であるとみなす理由はない。
Interdum quies inquieta est.
時として、静止は落ち着きのないものである。
Et ideo ad rerum actus excitandi ac tractatione bonarum artium occupandi sumus, quotiens nos male habet inertia sui inpatiens.
それゆえ、自己に耐えかねる怠惰が我々を苦しめるときにはいつでも、我々は活動へと駆り立てられ、優れた学芸の修練に没頭すべきなのである。
§56.9Magni imperatores, cum male parere militem vident, aliquo labore conpescunt et expeditionibus detinent;
偉大な将軍たちは、兵士たちが不服従であるのを見ると、何らかの労役によって彼らを抑制し、遠征によって引き留める。
numquam vacat lascivire districtis nihilque tam certum est quam otii vitia negotio discuti.
忙しくしている者たちには放縦に振る舞う暇はなく、余暇の弊害が活動によって追い散らされることほど確実なことはない。
Saepe videmur taedio rerum civilium et infelicis atque ingratae stationis paenitentia secessisse, tamen in illa latebra, in quam nos timor ac lassitudo coniecit, interdum recrudescit ambitio.
しばしば、我々は市民生活への嫌悪や、不運で報われない地位への後悔から隠退したように見えるが、それにもかかわらず、恐れや疲労が我々を投げ込んだその隠れ家において、時として野心が再び燃え上がる。
Non enim excisa desit, sed fatigata aut etiam obirata rebus parum sibi cedentibus.
なぜなら、野心は根絶されたために止んだのではなく、疲弊したか、あるいは物事が自分にとってうまくいかないことに腹を立てたにすぎないからである。
§56.10Idem de luxuria dico, quae videtur aliquando cessisse, deinde frugalitatem professos sollicitat atque in media parsimonia voluptates non damnatus, sed relictas petit, et quidem eo vehementius, quo occultius.
同じことを私は贅沢についても言う。 それは一時的に退いたように見えても、その後、質素さを公言した者たちを悩ませ、節約のただ中で、非難されたのではなく諦められたにすぎない快楽を追い求める。 そして、それは隠れていればいるほど、ますます激しくなる。
Omnia enim vitia in aperto leniora sunt;
なぜなら、あらゆる悪徳は、公に現れているときの方がより軽いからである。
morbi quoque tunc ad sanitatem inclinant, cum ex abdito erumpunt ac vim suam proferunt.
病気もまた、隠れた場所から噴出してその力を露わにするときに、健康へと向かう。
Et avaritiam itaque et ambitionem et cetera mala mentis humanae tunc perniciosissima scias esse, cum simulata sanitate subsidunt.
したがって、強欲も、野心も、その他人間の心のあらゆる悪徳も、偽りの健康のもとに沈潜しているときこそ、最も有害であることを知るべきである。
§56.11Otiosi videmur, et non sumus.
我々は暇にあるように見えるが、そうではない。
Nam si bona fide sumus, si receptui cecinimus, si speciosa contemnimus, ut paulo ante dicebam, nulla res nos avocabit, nullus hominum aviumque concentus interrumpet cogitationes bonas, solidasque iam et certas.
なぜなら、もし我々が誠実にそうであり、退却のラッパを吹き、見かけ倒しのものを軽蔑しているなら、少し前に私が言ったように、いかなるものも我々の気を散らすことはなく、人々の合唱も鳥のさえずりも、今や確固として揺るぎない優れた思索を妨げることはないからである。
§56.12Leve illud ingenium est nec sese adhuc reduxit introrsus, quod ad vocem et accidentia erigitur.
声や不意の出来事に対して身を震わせる精神は、軽薄であり、未だ自らの内へと退いていない。
Habet intus aliquid sollicitudinis et habet aliquid concepti pavoris, quod illum curiosum facit, ut ait Vergilius noster: " Et me, quem dudum non ulla iniecta movebant Tela neque adverso glomerati ex agmine Grai, Nunc omnes terrent aurae, sonus excitat omnis Suspensum et pariter comitique onerique timentem.
その内側には何らかの不安があり、また何らかの抱かれた恐れがある。 それが、彼を神経質にさせるのである。 我らのウェルギリウスが言うように。
"
「そして、少し前までは、投げつけられたいかなる武器も、敵の隊列から群れ集まったギリシア兵も動揺させなかったこの私が、今やあらゆる微風が私を怯えさせ、あらゆる物音が私を興奮させ、不安にさせ、連れと荷の双方を等しく恐れさせている。
§56.13Prior ille sapiens est, quem non tela vibrantia, non arietata inter se arma agminis densi, non urbis inpulsae fragor territat.
」前者の男は賢者であり、振るわれる武器も、密集した隊列の互いにぶつかり合う武具も、襲撃された都市の轟音も彼を怯えさせない。
Hic alter inperitus est, rebus suis timet ad omnem crepitum expavescens, quem una quaelibet vox pro fremitu accepta deicit, quem motus levissimi exanimant;
この後者の男は未熟者であり、自分の所有物のために恐れ、あらゆる物音に怯え、どんな一つの声もざわめきと受け取ってうなだれ、ごくわずかな動きにも気を失う。
timidum illum sarcinae faciunt.
彼を臆病にさせているのは、背負った荷物である。
§56.14Quemcumque ex istis felicibus elegeris, multa trahentibus, multa portantibus, videbis illum "comitique onerique timentem.
あの幸福な者たち、多くのものを引きずり、多くのものを運んでいる者たちのうち、誰を選び出そうとも、彼が「連れと荷の双方を恐れている」のを見るだろう。
" Tunc ergo te scito esse conpositum, cum ad te nullus clamor pertinebit, cum te nulla vox tibi excutiet, non si blandietur, non si minabitur, non si inani sono vana circumstrepet. "
それゆえ、いかなる騒音も君に届かず、いかなる声も君を君自身から引き離さないとき、――それが甘言であろうと、脅しであろうと、あるいは虚しい音が無意味に周囲で騒ぎ立てようとも――そのときこそ、自分が落ち着いているのだと知りなさい。
§56.15Quid ergo? Non aliquando commodius est et carere convicio?" Fateor.
「それでは何か? 時には騒がしさから免れている方がより好都合ではないか? 」認めよう。
Itaque ego ex hoc loco migrabo.
だから私はこの場所から引っ越すつもりだ。
Experiri et exercere me volui.
自分を試し、鍛えたかったのだ。
Quid necesse est diutius torqueri, cum tam facile remedium Vlixes sociis etiam adversus Sirenas invenerit? VALE.
ウリクセスがセイレンたちに対してさえ、仲間たちのためにあれほど簡単な解決策を見出したというのに、なぜこれ以上苦しめられる必要があるだろうか。 健やかであれ。

語釈・文法注

  1. §56.8non est quod existimes — non est quod + 接続法(ここでは2人称単数現在 existimes)は、「〜する理由はない」「〜する必要はない」を意味する慣用構文である。
  2. §56.12comitique onerique timentem — 動詞 timeo は対格を目的語に取ると「〜を恐れる」となるが、与格(ここでは comiti と oneri)を取る場合は「〜のために(〜を心配して)恐れる」という利害の与格的用法になる。ウェルギリウス『アエネーイス』第2巻からの引用部分。
  3. §56.14tibi excutiet — excutiet(excutio, 引き離す、揺さぶり落とす)の直接目的語(主に animun または te ipsum)は文脈上省略されている。代名詞 tibi は分離の与格であり、「あなたから(あなた自身を)奪い去る、引き離す」という意味を表す。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §56.8-56.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:56.8-56.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。