Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §51.1-51.13

快楽の地バイアエの回避と精神の鍛錬

65 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、ルキリウスのいるエトナ山と自身が訪れたバイアエを対比し、快楽の誘惑に満ちたバイアエを避けるべき理由を論じる。彼は、哲学者や偉大な先人たちの例を引きながら、精神を鍛えるために厳粛な環境を選ぶことの重要性を説く。

§51.1Quomodo quisque potest, mi Lucili! Tu istic habes Aetnam, editum illum ac nobilissimum Siciliae montem, quem quare dixerit Messala unicum, sive Valgius, apud utrumque enim legi, non reperio, cum plurima loca evomant ignem, non tantum edita, quod crebrius evenit, videlicet quia ignis in altissimum effertur, sed etiam iacentia.
人それぞれができるやり方で(やっているのだ)、わがルキリウスよ! 君はそちらに、シチリアのあの高くそびえる最も高名な山、エトナを持っている。 これについて、なぜメッサラが、あるいはヴァルギウスが――というのも私はその両方の著作で読んだのだが――「唯一無二の山」と呼んだのか、私には分からない。 多くの場所が火を噴き出しているからだ。 それは(火が最も高いところへと運ばれるために、より頻繁に起こることだが)高くそびえる場所だけでなく、平坦な場所でも同様である。
Nos utcumque possumus, contenti sumus Bais, quas postero die quam adtigeram reliqui, locum ob hoc devitandum, cum habeat quasdam naturales dotes, quia illum sibi celebrandum luxuria desumpsit.
私たちはどうにかできる方法で、バイアエで甘んじている。 しかし私は、そこに着いた翌日にそこを去った。 この場所は、いくつかの自然の恵みを持っているとはいえ、贅沢が自分自身のために好んで選んだ場所であるから、この理由によって避けるべき場所なのだ。
" §51.2Quid ergo? Ulli loco Edicendum est odium? "Minime.
「それではどうなのか? いかなる場所に対しても憎悪を宣告すべきなのか? 」決してそうではない。
Sed quemadmodum aliqua vestis sapienti ac probo viro magis convenit quam aliqua, nec ullum colorem ille odit, sed aliquem parum putat aptum esse frugalitatem professo; sic regio quoque est, quam sapiens vir aut ad sapientiam tendens declinet tamquam alienam bonis moribus.
しかし、ある衣服が賢者や誠実な人にとって、他の衣服よりもふさわしいということがあり、彼がいかなる色をも憎まないまでも、質素さを公言する者にとってはある色がほとんどふさわしくないと思うように、地域についても同様であり、賢者、あるいは知恵へと向かっている者は、善良な道徳にそぐわないものとして、そこを避けるのである。
§51.3Itaque de secessu cogitans numquam Canopum eliget, quamvis neminem Canopus esse frugi vetet, ne Baias quidem;
したがって、隠遁について考えている者は、決してカノプスを選ばないだろう。 カノプスが誰に対しても節度ある人間であることを禁じてはいないにしても。 また、バイアエをも選ばないだろう。
deversorium vitiorum esse coeperunt.
それらは悪徳の宿屋となり始めているからだ。
Illic sibi plurimum luxuria permittit, illic, tamquam aliqua licentia debeatur loco, magis solvitur.
そこでは贅沢が自らに最大の気ままを許しており、そこでは、あたかもその場所に何らかの放縦さが当然認められているかのように、よりいっそう弛緩している。
§51.4Non tantum corpori, sed etiam moribus salubrem locum eligere debemus.
私たちは肉体だけでなく、道徳にとっても健康的な場所を選ぶべきである。
Quemadmodum inter tortores habitare nolim, sic ne inter popinas quidem.
私が拷問人の間に住むのを好まないように、居酒屋の間に住むのも好まない。
Videre ebrios per litora errantes et comessationes navigantium et symphoniarum cantibus strepentes lacus et alia, quae velut soluta legibus luxuria non tantum peccat, sed publicat, quid necesse est?
浜辺をうろつく酔っ払いたちや、船乗りたちのどんちゃん騒ぎ、合奏の歌声で騒がしい湖、その他、あたかも法律から解放されたかのように、贅沢が過ちを犯すだけでなくそれを公にするのを、見る必要がどこにあろうか?
§51.5Id agere debemus, ut irritamenta vitiorum quam longissime profugiamus.
私たちは、悪徳の誘惑からできるだけ遠くへ逃れるよう努めるべきである。
Indurandus est animus et a blandimentis voluptatum procul abstrahendus.
心は鍛えられ、快楽の誘惑から遠く引き離されねばならない。
Una Hannibalem hiberna solverunt et indomitum illum nivibus atque Alpibus virum enervaverunt fomenta §51.6Campaniae.
ただ一度の冬営がハンニバルを弛緩させ、雪とアルプスによっても屈しなかったあの男を骨抜きにしたのは、湿布(ぬくもり)であった、カンパニアの。
Armis vicit, vitiis victus est.
彼は武力で勝利したが、悪徳によって敗北した。
Nobis quoque militandum est, et quidem genere militiae, quo numquam quies, numquam otium datur.
私たちもまた戦わねばならず、しかも休息も余暇も決して与えられないような種類の軍務においてそうせねばならない。
Debellandae sunt in primis voluptates, quae, ut vides, saeva quoque ad se ingenia rapuerunt.
何よりもまず快楽を征服せねばならない。 快楽は、君が見るように、獰猛な性質の者たちをも自らへと引きずり込んだのだ。
Si quis sibi proposuerim quantum operis adgressus sit, sciet nihil delicate, nihil molliter esse faciendum.
もし人が、自分がどれほど大きな仕事に着手したかを自らに示すなら、何事も優雅に、何事も軟弱に行ってはならないことを知るだろう。
Quid mihi cum istis calentibus stagnis? Quid cum sudatoriis, in quae siccus vapor corpora exhausurus includitur? Omnis sudor per laborem exeat.
私とあのような温かい温泉に何の関係があるのか? 乾いた蒸気が体を消耗させるために閉じ込められている蒸し風呂と、何の関係があるのか? すべての汗は労働によって流されるべきだ。
§51.7Si faceremus, quod fecit Hannibal, ut interrupto cursu rerum omissoque bello fovendis corporibus operam daremus, nemo non intempestivam desidiam victori quoque, nedum vincenti, periculosam merito reprehenderet;
もし私たちが、ハンニバルがしたように、事の歩みを中断し、戦争を放棄して、肉体を労わることに努めるなら、勝利者にとっても(ましてや勝ちつつある者にとってはなおさら)危険である不時な怠惰を、当然のこととして非難しない者は誰もいないだろう。
minus nobis quam illis Punica signa sequentibus licet, plus periculi restat cedentibus, plus operis etiam perseverantibus.
カルタゴの軍旗に従う彼らよりも、私たちに許されていることは少なく、退く者にはより多くの危険が残り、踏みとどまる者にはさらに多くの困難が待ち受けている。
§51.8Fortuna mecum bellum gerit;
運命が私と戦争を行っている。
non sum imperata facturus.
私は命令されたことを行うつもりはない。
Iugum non recipio, immo, quod maiore virtute faciendum est, excutio.
私は軛を受け入れない。 むしろ、より大きな勇気をもってなされるべきこととして、それを振り払う。
Non est emolliendus animus;
心は軟弱にされてはならない。
si voluptati cessero, cedendum est dolori, cedendum est labori, cedendum est paupertati;
もし私が快楽に屈するなら、苦痛に屈せねばならず、労働に屈せねばならず、貧困に屈せねばならなくなる。
idem sibi in me iuris esse volet et ambitio et ira;
野心も怒りも、私に対して同じ権利を持とうとするだろう。
inter tot adfectus distrahar, immo discerpar.
私はこれほど多くの情念の間で引き裂かれ、いや、ばらばらにされるだろう。
§51.9Libertas proposita est;
自由が目指されている。
ad hoc praemium laboratur.
この報いのために努力がなされているのだ。
Quae sit libertas, quaeris? Nulli rei servire, nulli necessitati, nullis casibus, fortunam in aequum deducere.
自由とは何かと君は尋ねるのか? いかなるものにも、いかなる必要にも、いかなる偶然にも隷属せず、運命を対等の地平へと引き下ろすことだ。
Quo die illa me intellexero plus posse, nil poterit.
彼女(運命)が自分より力を持っていると私が思い知るその日には、彼女は何の力も持たない。
Ego illam feram, cum in manu mors sit?
死がこの手の中にあるというのに、なぜ私が彼女に耐えねばならないのか?
§51.10His cogitationibus intentum loca seria sanctaque eligere oportet.
これらの思索に集中する者は、厳粛で神聖な場所を選ぶべきである。
Effeminat animos amoenitas nimia nec dubie aliquid ad corrumpendum vigorem potest regio.
過度の心地よさは心を骨抜きにし、地域が活力を損なうのに力を及ぼすことは疑いない。
Quamlibet viam iumenta patiuntur, quorum durata in aspero ungula est; in molli palustrique pascuo saginata cito subteruntur.
荒れた土地で蹄が硬くなった家畜はどんな道にも耐えるが、柔らかい湿地の牧草地で肥え太ったものはすぐに蹄が擦り減ってしまう。
Et fortior miles ex confragoso venit;
そして、より強い兵士は険しい場所から来る。
segnis est urbanus et verna.
都会人や家庭内奴隷は怠惰である。
Nullum laborem recusant manus, quae ad arma ab aratro transferuntur;
鍬から武器へと移される手は、どんな労働をも拒まない。
in primo deficit pulvere ille unctus et nitidus.
化粧をして光り輝いている者は、最初の砂埃で参ってしまう。
§51.11Severior loci disciplina firmat ingenium aptumque magnis conatibus reddit.
場所のより厳しい規律は性質を鍛え、偉大な試みに適したものにする。
Literni honestius Scipio quam Bais exulabat;
リテルヌムにおいてスキピオは、バイアエにおいてよりも名誉ある亡命生活を送った。
ruina eius non est tam molliter conlocanda.
彼の没落はそれほど軟弱な場所に置かれるべきではない。
Illi quoque, ad quos primos fortuna populi Romani publicas opes transtulit, C. Marius et Cn. Pompeius et Caesar extruxerunt quidem villas in regione Baiana, sed illas inposuerunt summis iugis montium.
ローマ市民の公の富を最初に自らに移した者たち、すなわちガイウス・マリウス、グナエウス・ポンペイウス、そしてカエサルも、バイアエの地域に別荘を建てはしたが、それらを山の最上部に設置した。
Videbatur hoc magis militare, ex edito speculari late longeque subiecta.
これは、高い場所から眼下に広がるものを広く遠くまで見渡すという、より軍事的なことのように思われた。
Aspice, quam positionem elegerint, quibus aedificia excitaverunt locis et qualia;
彼らがどのような立地を選び、どのような場所に、いかなる別荘を建てたかを見てみるがよい。
scies non villas esse, sed castra.
それらが別荘ではなく、陣営であることが分かるだろう。
§51.12Habitaturum tu putas umquam fuisse in mica Catonem, ut praenavigantes adulteras dinumeraret et tot genera cumbarum variis coloribus picta et fluvitantem toto lacu rosam, ut audiret canentium nocturna convicia? Nonne ille manere intra vallum maluisset, quod in unam noctem manu sua ipse duxisset? Quidni mallet, quisquis vir est, somnum suum classico quam symphonia rumpi?
君はカトーが、通り過ぎる姦通の女たちを数え、様々な色で彩られた多種多様な小舟や、湖全体に漂う薔薇を数え、夜な夜な歌う者たちの騒がしいわめき声を聞くために、別荘に住むことがあったと思うか? 彼は、たった一晩のために自分自身の手で築いた防壁の内に留まることを望んだのではないか? 男であるなら誰であれ、自分の眠りが合奏によってではなく、喇叭によって破られることを望まないはずがあろうか?
§51.13Sed satis diu cum Bais litigavimus, numquam satis cum vitiis, quae, oro te, Lucili, persequere sine modo, sine fine.
しかし、私たちはバイアエと十分に長く口論した。 だが悪徳とは決して十分ではない。 ルキリウスよ、お願いだから、限度もなく、終わりもなく悪徳を追及してくれ。
Nam illis quoque nec finis est nec modus.
なぜなら悪徳にとっても終わりも限度もないからだ。
Proice quaecumque cor tuum laniant, quae si aliter extrahi nequirent, cor ipsum cum illis revellendum erat.
君の心を切り裂くものはすべて投げ捨てよ。 もしそれらが他の方法で取り除けないのであれば、心臓そのものをそれらと一緒に引きちぎらねばならなかったとしてもだ。
Voluptates praecipue exturba et invisissimas habe;
特に快楽を追い払い、最も忌むべきものとせよ。
latronum more, quos Φιλητάσ Aegyptii vocant, in hoc nos amplectuntur, ut strangulent.
エジプト人がフィレータスと呼ぶ盗賊たちのように、彼らは私たちを絞め殺すために抱擁するのだから。
VALE.
つつがなくあれ。

語釈・文法注

  1. 51.1postero die quam — 「〜した翌日に」を意味する時間関係の副詞的接続詞句。postero die (eum diem) quam ... のように相関的に機能している。
  2. 51.2frugalitatem professo — profiteor の完了分詞 professus の与格男性単数で、名詞的に「質素を公言した者」を指す。形容詞 aptum にかかる「〜にとって」という関与・判断の与格である。
  3. 51.6Quid mihi cum istis calentibus stagnis? — Quid mihi cum ...?(私と〜に何の関係があるのか、私に〜が何になろう)という、関係や不要を示すラテン語の口語的・慣用的な省略表現。系辞 est が省略されている。
  4. 51.9Quo die illa me intellexero plus posse, nil poterit. — 条件的な時間節を伴う。未来完了 intellexero に対し、主節は未来 nil poterit となる。「運命(illa)が私よりも力を持つと私が悟るような日(が来たとすれば)、彼女は何も(私に対して)なし得ないだろう(なぜなら私にはいつでも死を選ぶ自由があるからだ)」という論理関係を示す。
  5. 51.13cor ipsum cum illis revellendum erat — 直説法未完了過去の義務分詞(revellendum erat)が、反実仮想条件文の帰結節として用いられている。「(たとえ心臓自体を引きちぎらねばならなかったとしても)引きちぎるべきであった」という強い義務・必然性を表す。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §51.1-51.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:51.1-51.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。