§50.1Epistulam tuam accepi post multos menses quam miseras.
私は、君がそれを送ってから何ヶ月も経ってから君の手紙を受け取った。
Supervacuum itaque putavi ab eo, qui adferebat, quid ageres quaerere.
それゆえ、それを持ってきた人に、君がどうしているか尋ねることは無駄だと思った。
Valde enim bonae memoriae est, si meminit! Et tamen spero te sic iam vivere, ut ubicumque eris, sciam quid agas.
もし覚えているなら、実に見事な記憶力の持ち主だからだ! しかしそれでも、君がすでに、どこにいようとも私に君が何をしているか分かるような、そういう生き方をしていると私は望んでいる。
Quid enim aliud agis quam ut meliorem te ipse cottidie facias, ut aliquid ex erroribus ponas, ut intellegas tua vitia esse, quae putas rerum? Quaedam enim locis et temporibus adscribimus.
というのも、君が日々自分自身をより良くすること、自分の過ちをいくらか捨てること、君が状況のせいだと思っている欠点が、実は自分自身のものであると理解すること以外に、いったい何をしているというのか。 なぜなら、私たちはある種のことを場所や時のせいにしがちだからだ。
At illa, quocumque transierimus, secutura sunt.
だがそれらは、私たちがどこへ移動しようとも、ついて回るだろう。
§50.2Harpasten, uxoris meae fatuam, scis hereditarium onus in domo mea remansisse.
妻の道化であるハルパステが、遺産によるお荷物として我が家に残ったことを君は知っている。
Ipse enim aversissimus ab istis prodigiis sum;
私自身はそうした不条理な存在を極めて嫌っている。
si quando fatuo delectari volo, non est mihi longe quaerendus;
もし時折、道化を楽しみたいと思うなら、遠くに探す必要はない。
me rideo.
自分自身を笑うのだ。
Haec fatua subito desiit videre.
この道化女が、突然目が見えなくなった。
Incredibilem rem tibi narro, sed veram: nescit esse se caecam.
君に信じられないような、しかし本当の話をしよう。 彼女は自分が盲目であることを知らないのだ。
Subinde paedagogum suum rogat ut migret.
彼女はしょっちゅう自分の世話役に引越しを頼んでいる。
Ait domum tenebricosam esse.
家が暗い、と言うのだ。
§50.3Hoc quod in illa ridemus, omnibus nobis accidere liqueat tibi;
彼女において私たちが笑うこのことが、私たち全員に起こっているのだと、君にははっきりさせてほしい。
nemo se avarum esse intellegit, nemo cupidum.
誰も自分が貪欲であると理解せず、誰も自分が欲深いと理解しない。
Caeci tamen ducem quaerunt, nos sine duce erramus et dicimus: "Non ego ambitiosus sum, sed nemo aliter Romae potest vivere.
しかし、盲人は導き手を求めるが、私たちは導き手なしに彷徨い、こう言うのだ。 「私は野心的ではないが、ローマでは誰もこれ以外の生き方はできない。
Non ego sumptuosus sum, sed urbs ipsa magnas inpensas exigit Non est meum vitium, quod iracundus sum, quod nondum constitui certum genus vitae;
私は贅沢ではないが、都市自体が多大な出費を要求するのだ。 私が怒りっぽいこと、まだ特定の生き方を定めていないことは、私の欠点ではない。
adulescentia haec facit. "
若さがこれをなしているのだ。
§50.4Quid nos decipimus? Non est extrinsecus malum nostrum;
」なぜ私たちは自分自身を欺くのか。 私たちの悪は外部にあるのではない。
intra nos est, in visceribus ipsis sedet, et ideo difficulter ad sanitatem pervenimus, quia nos aegrotare nescimus.
私たちの内側にあり、内臓そのものに居座っている。 それゆえに私たちは健康に到達するのが難しい。 自分たちが病気であることを知らないからだ。
Si curari coeperimus, quando tot morborum tantas vires discutiemus? Nunc vero ne quaerimus quidem medicum, qui minus negotii haberet, si adhiberetur ad recens vitium.
もし治療され始めるとしても、いつこれほど多くの病気のこれほど強大な力を払い除けることができるだろうか。 だが今や、私たちは医者を探しさえしない。 もし新しい欠点に対して彼が招かれるなら、彼の仕事はより少なくて済むだろうに。
Sequerentur teneri et rudes animi recta monstrantem.
柔軟で素朴な精神は、正しい道を指し示す人に従うだろう。
§50.5Nemo difficulter ad naturam reducitur, nisi qui ab illa defecit.
自然から離反してしまった者でなければ、自然へと連れ戻されるのが困難な者は誰もいない。
Erubescimus discere bonam mentem;
私たちは優れた精神を学ぶことを恥じる。
at mehercules, si turpe est magistrum huius rei quaerere, illud desperandum est, posse nobis casu tantum bonum induere.
しかし、誓って言うが、もしこのことのために教師を求めることが恥ずかしいことであるなら、これほど大きな善を私たちが偶然に身につけることができるという望みは捨てるべきだ。
Laborandum est, et ut verum dicam, ne labor quidem magnus est, si modo, ut dixi, ante animum nostrum formare incipimus et recorrigere, quam indurescat pravitas eius.
努力しなければならない。 そして真実を言うなら、その努力すら、私が言ったように、私たちの精神の邪悪さが硬化する前に、私たちが精神を形成し、矯正し始めさえすれば、大したものではない。
Sed nec indurata despero.
しかし、私は硬化してしまったものさえ絶望しない。
§50.6Nihil est, quod non expugnet pertinax opera et intenta ac diligens cura;
不屈の努力と、集中した入念な配慮によって征服できないものは何もない。
robora in rectum quamvis flexa revocabis.
どれほど曲がっていようとも、樫の木をまっすぐに引き戻すことができる。
Curvatas trabes calor explicat et aliter natae in id finguntur, quod usus noster exigit;
曲がった梁を熱がまっすぐに伸ばし、元々は違った風に生長したものが、私たちの用途が要求するものへと成形される。
quanto facilius animus accipit formam, flexibilis et omni umore obsequentior.
精神はそれよりいかに容易に形を受け入れることか。 それは柔軟であり、いかなる液体よりも従順だからである。
Quid enim est aliud animus quam quodam modo se habens spiritus? Vides autem tanto spiritum esse faciliorem omni alia materia, quanto tenuior est.
というのも、精神とは、ある特定の状態にある息以外の何であろうか。 そして、息は、それがより希薄であればあるほど、他のどんな物質よりも扱いやすいものであることを君は知っている。
§50.7Illud, mi Lucili, non est quod te inpediat, quo minus de nobis bene speres, quod malitia nos iam tenet, quod diu in possessione nostri est;
わがルキリウスよ、次のこと、すなわち、悪意がすでに私たちを捉えており、長い間私たちを所有しているということが、君が私たちについて良い希望を抱くのを妨げる理由となってはならない。
ad neminem ante bona mens venit quam mala.
誰にとっても、優れた精神は、劣った精神より先に来ることはない。
Omnes praeoccupati sumus.
私たちはみな、先占されている。
Virtutes discere vitia dediscere est.
徳を学ぶことは、欠点を忘れ去ることなのだ。
§50.8Eo maiore animo ad emendationem nostri debemus accedere, quod semel traditi nobis boni perpetua possessio est;
一度私たちに引き渡された善の所有は永続的であるという理由から、私たちはそれだけいっそう大きな勇気をもって自分自身の改善に取り組まなければならない。
non dediscitur virtus.
徳は忘れ去られることはないからである。
Contraria enim male in alieno haerent, ideo depelli et exturbari possunt; fideliter sedent, quae in locum suum veniunt.
なぜなら、それと対立するものは自分のものではない場所に悪しく張り付いており、それゆえ追い払われ、排除され得るが、本来あるべき場所に来たものはしっかりと定着するからである。
Virtus secundum naturam est, vitia inimica et infesta sunt.
徳は自然にかなっており、欠点は敵対的で有害なものである。
§50.9Sed quemadmodum virtutes receptae exire non possunt facilisque earum tutela est, ita initium ad illas eundi arduum, quia hoc proprium inbecillae mentis atque aegrae est, formidare inexperta.
しかし、一度受け入れられた徳が去ることはあり得ず、それらを守ることは容易であるのと同様に、それらへと進む始まりは困難である。 なぜなら、未経験のものを恐れるのは、弱い病める精神に特有のことだからである。
Itaque cogenda est, ut incipiat;
それゆえ、それが始められるように強制しなければならない。
deinde non est acerba medicina.
その後は、苦い薬ではないのだ。
Protinus enim delectat, dum sanat.
というのも、それは治療しながらすぐに喜びを与えるからである。
Aliorum remediorum post sanitatem voluptas est, philosophia pariter et salutaris et dulcis est.
他の治療法においては快さは治癒の後に訪れるが、哲学は健やかであると同時に心地よいものなのだ。
VALE.
つつがなくあれ。