§52.1Quid est hoc, Lucili, quod nos alio tendentes alio trahit et eo, unde recedere cupimus, inpellit? Quid conluctatur cum animo nostro nec permittit nobis quicquam semel velle? Fluctuamur inter varia consilia.
ルキリウスよ、私たちが一方に向かおうとしているのに、他方へと引きずり、退きたいと望む場所へと私たちを押しやるこれは何なのか? 何が私たちの心と格闘し、私たちが一度決めたことを望み続けるのを許さないのか? 私たちは様々な決意の間で揺れ動いている。
Nihil libere volumus, nihil absolute, nihil semper.
私たちは何一つ自由に望まず、何一つ絶対に望まず、何一つ常に望まない。
§52.2"Stultitia," inquis, "est, cui nihil constat, nihil diu placet.
「それは愚かさである」と君は言うだろう、「愚かさにとっては、何一つ確固としておらず、何一つ長く気に入ることがないのだから」。
"Sed quomodo nos aut quando ab illa revellemus? Nemo per se satis valet ut emergat;
しかし、どのように、あるいはいつ、私たちはそこから自らを引き剥がすのだろうか? 誰も自力では抜け出すのに十分に強くはない。
oportet manum aliquis porrigat, aliquis educat.
誰かが手を差し伸べ、誰かが引き出すことが必要なのだ。
§52.3Quosdam ait Epicurus ad veritatem sine ullius adiutorio exisse, fecisse sibi ipsos viam.
エピクロスは、ある人々は他人の助けなしに真理へと進み出て、自ら道を切り拓いたと言う。
Hos maxime laudat, quibus ex se impetus fuit, qui se ipsi protulerunt.
彼は、自ら衝動を持ち、自らを前へと連れ出したこれらの人々を最も称賛する。
Quosdam indigere ope aliena, non ituros, si nemo praecesserit, sed bene secuturos.
(また別の)ある人々は他人の助けを必要としており、誰も先導しなければ進まないが、よく従うだろう(と言う)。
Ex his Metrodorum ait esse;
彼らのうちにメトロドロスがいると彼は言う。
egregium hoc quoque, sed secundae sortis ingenium.
これも優れた気質であるが、第二等の気質である。
Nos ex illa prima nota non sumus;
私たちはあの第一の等級の者ではない。
bene nobiscum agitur, si in secundam recipimur.
もし第二の等級に受け入れられるなら、私たちは十分にうまく扱われている。
Ne hunc quidem contempseris hominem, qui alieno beneficio esse salvus potest;
他人の恩恵によって救われ得るこのような人間をも、君は軽蔑してはならない。
et hoc multum est, velle servari.
救われることを望むということ、これだけでも大きなことなのだから。
§52.4Praeter haec adhuc invenies genus aliud hominum ne ipsum quidem fastidiendum eorum, qui cogi ad rectum conpellique possunt, quibus non duce tantum opus sit, sed adiutore et, ut ita dicam, coactore.
これらに加えて、君はさらに別の種類の、やはりそれ自体軽蔑すべきではない人々、すなわち、正しいことへと強制され、押し進められ得る人々の類を見出すだろう。 彼らにとっては、導き手だけでなく、助け手、そしていわば、強制する者が必要なのである。
Hic tertius color est.
これが第三の型である。
Si quaeris huius quoque exemplar, Hermarchum ait Epicurus talem fuisse.
もしこの例をも求めるなら、ヘルマルコスがそうであったとエピクロスは言う。
Itaque alteri magis gratulatur, alterum magis suspicit;
したがって、彼は一方をより祝福し、他方をより敬意をもって見上げる。
quamvis enim ad eundem finem uterque pervenerit, tamen maior est laus idem effecisse in difficiliore materia.
両者とも同じ目的地に到達したとはいえ、より困難な素材において同じことを成し遂げたことに対する称賛の方が大きいからである。
§52.5Puta enim duo aedificia excitata esse, ab imo disparia, aeque excelsa atque magnifica.
たとえば、二つの建物が建てられたと考えてみよ。 それらは底においては異なっているが、等しく高く、壮麗である。
Alterum puram aream accepit;
一方は、障害物のない平らな土地を得た。
illic protinus opus crevit.
そこでは、ただちに工事がはかどった。
Alterum fundamenta lassarunt in mollem et fluvidam humum missa multumque laboris exhaustum est, dum pervenitur ad solidum.
他方は、柔らかく流動的な地面に打ち込まれた土台が(建設者たちを)疲れ果てさせ、固い地盤に到達するまでに多大な労力が費やされた。
Intuenti ambo quicquid fecit alter in aperto est, alterius magna pars et difficilior latet.
両方を見る者にとって、一方がなしたことはすべて明白であるが、他方の大部分、しかもより困難であった部分は隠れている。
§52.6Quaedam ingenia facilia, expedita, quaedam manu, quod aiunt, facienda sunt et in fundamentis suis occupata.
ある人々の性質は平易で速やかであるが、別の人々の性質は、いわゆる「手作業で」作られねばならず、自らの土台作りに専念させられている。
Itaque illum ego feliciorem dixerim, qui nihil negotii secum habuit, hunc quidem melius de se meruisse, qui malignitatem naturae suae vicit et ad sapientiam se non perduxit, sed extraxit.
それゆえ、私は、自分自身との間に何の厄介事も持たなかった前者をより幸運であると言いたいが、自らの性質の悪意に打ち勝ち、知恵へと自分を単に導いたのではなく、引きずり出した後者の方が、自分自身に対してより大きな功績があったと言いたい。
§52.7Hoc durum ac laboriosum ingenium nobis datum scias licet.
この困難で労を要する性質が私たちに与えられたのだと、君は知ってよい。
Imus per obstantia.
私たちは障害物の中を進んでいる。
Itaque pugnemus, aliquorum invocemus auxilium.
したがって、戦おう、誰かの助けを求めよう。
"Quem," inquis, "invocabo? Hunc aut illum? "Tu vero etiam ad priores revertere, qui vacant;
「私は誰を呼び求めればよいのか? この人か、それともあの人か? 」と君は言うだろう。 君は、むしろ先人たちへと立ち返るがよい。 彼らには暇がある。
adiuvare nos possunt non tantum qui sunt, sed qui fuerunt.
現に存在している人々だけでなく、かつて存在した人々も私たちを助けることができるのだから。