§45.1Librorum istic inopiam esse querens.
君がそこで本の不足を嘆いていることについて。
Non refert, quam multos, sed quam bonos habeas;
どのくらい多くの本を持っているかではなく、どのくらい優れた本を持っているかが重要なのだ。
lectio certa prodest, varia delectat.
確実な読書は有益であり、多様な読書は楽しませる。
Qui, quo destinavit, pervenire vult, unam sequatur viam, non per multas vagetur.
目的地に到達したいと望む者は、一つの道に従うべきであり、多くの道をさまようべきではない。
Non ire istuc, sed errare est.
それはそこへ行くことではなく、迷うことなのだ。
§45.2"Vellem," inquis, "magis consilium mihi quam libros dares.
「私はあなたが本よりもむしろ助言を私にくださることを望みます」と君は言う。
"Ego vero quoscumque habeo, mittere paratus sum et totum horreum excutere.
だが私は、自分が持っているものは何でも送る用意があるし、書庫全体を空にする覚悟もある。
Me quoque isto, si possem, transferrem, et nisi mature te finem officii sperarem inpetraturum, hanc senilem expeditionem indixissem mihi nec me Charybdis et Scylla et fabulosum istud fretum deterrere potuissent.
私自身をももしできるならそこへ移したいと思う。 そして、もし君がまもなく任務の終わりを勝ち取るだろうと私が期待していなかったなら、私はこの老いた身での遠征を自分自身に課したであろうし、カリュブディスもスキュラも、あの伝説的な海峡も、私を思いとどまらせることはできなかっただろう。
Tranassem ista, non solum traiecissem, dummodo te conplecti possem et praesens aestimare, quantum animo crevisses.
私はそれらをただ渡るだけでなく、泳いで渡っただろう。 君を抱きしめ、君が精神においてどれほど成長したかを目の前で評価できるなら。
§45.3Ceterum quod libros meos tibi mitti desideras, non magis ideo me disertum puto quam formosum putarem, si imaginem meam peteres.
ところで、君が私の本を自分に送ることを望んでいるからといって、もし君が私の肖像画を求めた場合に自分が美しいと思うだろう以上に、私が自分を雄弁だと思うわけではない。
Indulgentiae scio istud esse, non iudicii.
私はそれが好意によるものであって、判断によるものではないと知っている。
Et si modo iudicii est, indulgentia tibi inposuit.
そして、もし仮にそれが判断によるものであるとしても、好意が君をだましたのだ。
§45.4Sed qualescumque sunt, tu illos sic lege, tamquam verum quaeram adhuc, non sciam, et contumaciter quaeram.
しかし、それらがどのようなものであれ、君はそれらを、私がまだ真理を探究しており、それを知っておらず、しかも執拗に探究しているかのように読め。
Non enim me cuiquam emancipavi, nullius nomen fero.
なぜなら、私は自分を誰にも売り渡していないし、誰の名も背負っていないからである。
Multum magnorum virorum iudicio credo, aliquid et meo vindico.
私は偉大な人々の判断を大いに信頼するが、いくらかは自分自身の判断をも主張する。
Nam illi quoque non inventa, sed quaerenda nobis reliquerunt, et invenissent forsitan necessaria, nisi et supervacua quaesissent.
なぜなら、彼らもまた、発見されたものではなく、探究されるべきものを私たちに残したのであり、もし余計なものをも探究しなかったなら、おそらく必要なものを発見していただろうからである。
§45.5Multum illis temporis verborum cavillatio eripuit, captiosae disputationes,quae acumen irritum exercent.
言葉の屁理屈や、無益な鋭さを訓練する欺瞞的な議論が、彼らから多くの時間を奪い去った。
Nectimus nodos et ambiguam significationem verbis inligamus ac deinde dissolvimus.
私たちは結び目を作り、言葉に曖昧な意味を縛り付け、その上でそれらをほどく。
Tantum nobis vacat? Iam vivere, iam mori scimus? Tota illo mente pergendum est, ubi provideri debet, ne res nos, non verba, decipiant.
私たちにはそれほどの暇があるのか。 私たちはすでに生きることを、すでに死ぬことを知っているのか。 言葉ではなく事物が私たちを欺かないように用心されねばならない場所へと、精神のすべてを向けて進まねばならない。
§45.6Quid mihi vocum similitudines distinguis, quibus nemo umquam nisi dum disputat captus est? Res fallunt;
なぜ君は私のために言葉の類似性を区別するのか。 それらによって、議論している時以外に捕らえられた者など誰もいないというのに。 事物が人を欺くのだ。
illas discerne.
それらを区別せよ。
Pro bonis mala amplectimur;
私たちは善の代わりに悪を抱きしめる。
optamus contra id, quod optavimus.
私たちは自ら望んだことと反対のことを望む。
Pugnant vota nostra cum votis, consilia cum consiliis.
私たちの祈りは祈りと、計画は計画と矛盾するのだ。
§45.7Adulatio quam similis est amicitiae! Non imitatur tantum illam, sed vincit et praeterit;
お世辞は友情にいかに似ていることか。 それは友情を模倣するだけでなく、それに打ち勝ち、それを追い越す。
apertis ac propitiis auribus recipitur et in praecordia ima descendit, eo ipso gratiosa, quo laedit.
開かれた、好意的な耳によって受け入れられ、胸の奥底へと下っていき、まさに傷つけるそのことによって好まれる。
Doce quemadmodum hanc similitudinem possim dinoscere.
この類似性をどのようにして見分けることができるか、教えてくれ。
Venit ad me pro amico blandus inimicus.
友人の代わりに、甘言を弄する敵が私のところにやってくる。
Vitia nobis sub virtutum nomine obrepunt, temeritas sub titulo fortitudinis latet, moderatio vocatur ignavia, pro cauto timidus accipitur;
悪徳は徳の名の下に私たちのところに忍び寄り、無謀は勇気の名の下に隠れ、節度は臆病と呼ばれ、慎重な者の代わりに臆病な者が受け入れられる。
in his magno periculo erramus.
これらのことにおいて、私たちは大きな危険を冒して誤るのだ。
His certas notas inprime.
これらに確実な目印を刻み込んでくれ。
§45.8Ceterum qui interrogatur, an cornua habeat, non est tam stultus, ut frontem suam temptet, nec rursus tam ineptus aut hebes, ut ne sciat tu illi subtilissima collectione persuaseris.
ところで、「自分に角があるか」と問われた者は、自分の額を触ってみるほど愚かではないし、一方で、君が極めて精緻な推論によって自分を納得させたのだということを知らないほど、愚かで鈍感でもない。
Sic ista sine noxa decipiunt, quomodo praestigiatorum acetabula et calculi, in quibus me fallacia ipsa delectat.
このように、それらは害を及ぼすことなく人を欺く。 それは手品師のカップと玉のようであり、そこでは欺きそのものが私を楽しませる。
Effice, ut quomodo fiat intellegam;
それがどのように行われるかを私が理解するようにしてくれ。
perdidi usum.
私はそのやり方を見失ってしまった。
Idem de istis captionibus dico;
私はこれらの引っ掛けについても同じことを言う。
quo enim nomine potius sophismata appellem? Nec ignoranti nocent nec scientem iuvant.
詭弁を他にどのような名で呼ぶのがふさわしいだろうか。 それらは知らない者にも害をなさず、知っている者にも益をなさない。