§41.1Facis rem optimam et tibi salutarem, si, ut scribis, perseveras ire ad bonam mentem, quam stultum est optare, cum possis a te impetrare.
もし君が書いているように、健全な精神へと向かい続けるならば、君は非常に素晴らしく、自らにとって有益なことを行っている。 自分自身で手に入れることができるのに、それを神に願うのは愚かなことだ。
Non sunt ad caelum elevandae manus nec exorandus aedituus, ut nos ad aurem simulacri, quasi magis exaudiri possimus, admittat;
天に向けて手を上げる必要もなければ、私たちの声がより聞き届けられやすくなるかのように、神像の耳元へ私たちを通してくれるよう神殿の番人に懇願する必要もない。
prope est a te deus, tecum est, intus est. '
神は君の近くにおり、君とともにあり、君の内にいるのだ。
§41.2Ita dico, Lucili: sacer intra nos spiritus sedet, malorum honorumque nostrorum observator et custos.
ルキリウスよ、私はこう言うのだ。 私たちの内には神聖な霊が宿っており、私たちの悪行と善行を観察し見守っている。
Hic prout a nobis tractatus est, ita nos ipse tractat.
この霊は、私たちが自らをもてなしたように、私たちをもてなす。
Bonus vero vir sine deo nemo est;
実に、神なしには誰も善い人とはなれない。
an potest aliquis supra fortunam nisi ab illo adiutus exurgere? Ille dat consilia magnifica et erecta.
神の助けなしに、誰が運命を超えて立ち上がることができようか。 神こそが気高く崇高な教えを与えるのだ。
In unoquoque virorum bonorum
"
Quis deus incertum est, habitat deus. "
善き人々のひとりひとりの中に、「いかなる神かは定かでないが、神が住まう」のだ。
§41.3Si tibi occurrerit vetustis arboribus et solitam altitudinem egressis frequens lucus et conspectum caeli ramorum aliorum alios protegentium summovens obtentu, illa proceritas silvae et secretum loci et admiratio umbrae in aperto tam densae atque continuae fidem tibi numinis faciet.
もし、古びて通常の高さを超えた樹々が立ち並ぶうっそうとした森に出会い、互いに重なり合う枝の遮蔽物によって空の眺めが遮られているなら、その森の樹々の高さ、場所の静寂、そして開けた場所でこれほど密に連なる影への驚嘆が、君に神性の存在を確信させるだろう。
Si quis specus saxis penitus exesis montem suspenderit, non manu factus, sed naturalibus causis in tantam laxitatem excavatus, animum tuum quadam religionis suspicione percutiet.
もし岩が深く穿たれ、手仕事ではなく自然の原因によってこれほど広大に削り取られて、山を宙吊りにしているかのような洞窟があるなら、それは君の心に、ある種の宗教的な畏敬の念を抱かせるだろう。
Magnorum fluminum capita veneramur;
私たちは大河の源流を敬う。
subita ex abdito vasti amnis eruptio aras habet;
広大な流れが隠れた場所から突如として湧き出るところには祭壇が築かれる。
coluntur aquarum calentium fontes, et stagna quaedam vel opacitas vel inmensa altitudo sacravit Si hominem videris interritum periculis, intactum cupiditatibus, inter adversa felicem, in mediis tempestatibus placidum, ex superiore loco homines videntem, ex aequo deos, non subibit te veneratio eius?
温泉の湧き出る泉は崇拝され、ある種の池はその暗さや底知れぬ深さによって神聖なものとされる。 もし、危機に怯まず、欲望に汚されず、逆境にあっても幸福で、嵐のただ中にあっても穏やかであり、より高い場所から人間を見下ろし、神々と等しい立場から見ているような人を見るなら、君の中に彼への畏敬の念が湧き起こらないだろうか。
§41.4Non dices: "Ista res maior est altiorque quam ut credi similis huic, in quo est, corpusculo possit? Vis isto divina descendit. "
君はこう言わないだろうか。 「このものは、それが宿っているこの取るに足りない肉体と同類であると信じられるには、あまりにも偉大であり、あまりにも高貴である。 神なる力がそこに降っているのだ」と。
§41.5Animum excellentem, moderatum, omnia tamquam minora transeuntem, quicquid timemus optamusque ridentem, caelestis potentia agitat.
卓越して抑制され、すべてのものを取るに足りないものとして通り過ぎ、私たちが恐れ、また望むすべてのものを笑い飛ばす精神は、天の力によって動かされている。
Non potest res tanta sine adminiculo numinis stare.
これほど偉大なものは、神性の支えなしに存立することはできない。
Itaque maiore sui parte illic est, unde descendit.
したがって、その大部分は、それが降ってきたあの場所にとどまっている。
Quemadmodum radii solis contingunt quidem terram, sed ibi sunt, unde mittuntur; sic animus magnus ac sacer et in hoc demissus, ut propius divina nossemus, conversatur quidem nobiscum, sed haeret origini suae;
太陽の光線が、地球に触れてはいるものの、それが送られてくるあの場所にあるのと同じように、私たちが神聖なものをより身近に知るためにこの世に送り下ろされた、偉大で神聖な精神もまた、私たちとともに交わってはいるものの、自らの起源に固着している。
illinc pendet, illuc spectat ac nititur, nostris tamquam melior interest.
それはそこから吊り下がっており、そこを見つめ、そこに向かって努めており、より優れた存在として私たちの事柄に関与しているのだ。
§41.6Quis est ergo hic animus? Qui nullo bono nisi suo nitet;
それでは、この精神とはいかなるものか。 いかなる善美によっても、自らのもの以外では輝かない精神である。
quid enim est stultius quam in homine aliena laudare? Quid eo dementius, qui ea miratur, quae ad alium transferri protinus possunt? Non faciunt meliorem equum aurei freni.
人間の内にある、その人のものではないものを称賛することほど愚かなことがあろうか。 すぐに他者へと移り得るものを驚嘆する者ほど、正気から外れた者がいようか。 黄金の轡は馬をより良くしはしない。
Aliter leo aurata iuba mittitur, dum contractatur et ad patientiam recipiendi ornamenti cogitur fatigatus, aliter incultus, integri spiritus;
黄金に塗られた鬣を持つライオンが、人に触れられ、装飾を受け入れる忍耐を強いられて疲れ果てて送り出される場合と、野生のままで、傷なき精神を保っている場合とでは、全く異なる。
hic scilicet inpetu acer, qualem illum natura esse voluit, speciosus ex horrido, cuius hic decor est, non sine timore aspici, praefertur illi languido et bratteato.
後者はもちろん、自然がそうであることを望んだ通りの激しい勢いを持っており、その恐ろしさゆえに美しく、その美しさは恐れなしには見られないほどであるが、あの気力を失い金箔を貼られたライオンよりも好まれるのだ。
§41.7Nemo gloriari nisi suo debet.
誰も、自分自身のものでない限り誇るべきではない。
Vitem laudamus, si fructu palmites onerat, si ipsa pondere ad terram eorum, quae tulit, adminicula deducit;
もし葡萄の木がその枝を果実でたわわにし、自らが実らせたものの重みによって、支柱を地面へと引き下げるほどであれば、私たちはそれを称賛する。
num quis huic illam praeferret vitem, cui aureae uvae, aurea folia dependent? Propria virtus est in vite fertilitas, in homine quoque id laudandum est, quod ipsius est.
誰も、この葡萄の木よりも、黄金の葡萄や黄金の葉がぶら下がっているあの葡萄の木を好むことはないだろう。 葡萄の木に特有の徳は多産さであり、人間においても同様に、彼自身のものであるものが称賛されるべきなのだ。
Familiam formosam habet et domum pulchram, multum serit, multum fenerat;
彼は美しい奴隷たちや美しい家を持ち、多くの種を蒔き、多額の金を貸し付けている。
nihil horum in ipso est, sed circa ipsum.
だが、これらのどれも彼の内にはなく、彼の周囲にあるにすぎない。
§41.8Lauda in illo, quod nec eripi potest nec dari, quod proprium hominis est.
その人の内にある、奪われることも与えられることもなく、人間に固有であるものを称賛せよ。
Quaeris quid sit? Animus et ratio in animo perfecta.
それが何かと尋ねるか。 精神であり、精神において完成された理性である。
Rationale enim animal est homo.
なぜなら、人間は理性的な動物だからである。
Consummatur itaque bonum eius, si id inplevit, cui nascitur.
したがって、人間がそのために生まれてきたところのものを満たしたとき、彼の善は完成される。
§41.9Quid est autem, quod ab illo ratio haec exigat? Rem facillimam, secundum naturam suam vivere.
では、この理性が彼に要求することとは何か。 きわめて容易なこと、すなわち、自らの自然に従って生きることである。
Sed hanc difficilem facit communis insania;
しかし、共通の狂気がこれを困難なものにしている。
in vitia alter alterum trudimus.
私たちは互いに他者を悪徳へと押しやっているのだ。
Quomodo autem revocari ad salutem possunt, quos nemo retinet, populus inpellit? VALE.
だが、誰も引き留めず、大衆が押し流していく人々を、どうして救いへと連れ戻すことができるだろうか。 健やかであれ。