Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §3.1-3.6

真の友情における信頼と判断の順序

3 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

ルキリウスが手紙を託した人物を「友人」と呼びつつ信頼しないことに苦言を呈し、真の友情における「信頼」と「判断」の順序、および秘密の扱いにおける極端な態度を非難する。

§3.1Epistulas ad me perferendas tradidisti, ut scribis, amico tuo;
あなたが書いてよこしたように、あなたは私のところへ届けるべき書簡をあなたの友人に託した。
deinde admones me, ne omnia cum eo ad te pertinentia communicem, quia non soleas ne ipse quidem id facere;
それからあなたは私に、彼とあなたに関わるすべての事柄を共有しないようにと警告している。 あなた自身でさえそうする習慣がないからという理由で。
ita in eadem epistula illum et dixisti amicum et negasti.
こうして、同じ手紙の中であなたは彼を友人と呼び、また否定したのだ。
Itaque si proprio illo verbo quasi publico usus es et sic illum amicum vocasti, quomodo omnes candidatos bonos viros dicimus, quomodo obvios, si nomen non succurrit, dominos salutamus, hac abierit.
したがって、もしあなたがその固有の語をあたかも一般的な言葉であるかのように使い、そのように彼を「友人」と呼んだのなら(それはちょうど、私たちがすべての立候補者を「善い人」と呼び、名前が思い浮かばないときに、道で出会った人々を「旦那」と挨拶するようなものだが)、これで良しとしよう。
§3.2Sed si aliquem amicum existimas, cui non tantundem credis quantum tibi, vehementer erras et non satis nosti vim verae amicitiae.
しかし、もしあなたがある人を友人とみなしていながら、自分自身に対するのと同等にその人を信頼していないなら、あなたは激しく誤っており、真の友情の力を十分に知っていない。
Tu vero omnia cum amico delibera, sed de ipso prius.
あなたは実に、すべてのことを友人と相談しなさい。 しかし、彼自身についてはその前に(判断しなさい)。
Post amicitiam credendum est, ante amicitiam iudicandum.
友情が結ばれた後には信頼すべきであり、友情の前には判断すべきである。
Isti vero praepostero officia permiscent, qui contra praecepta Theophrasti, cum amaverunt, iudicant, et non amant, cum iudicaverunt.
しかし、あの人々は本末転倒に義務を混同している。 彼らはテオプラストスの教えに反して、愛してから判断し、判断した後には愛さないのだ。
Diu cogita, an tibi in amicitiam aliquis recipiendus sit.
ある人を友情に迎え入れるべきかどうか、長く考えなさい。
Cum placuerit fieri, toto illum pectore admitte;
そうすることに決めたなら、彼を心全体で受け入れなさい。
tam audaciter cum illo loquere quam tecum.
彼とは、あなた自身と話すのと同じくらい率直に話しなさい。
§3.3Tu quidem ita vive, ut nihil tibi committas, nisi quod committere etiam inimico tuo possis;
あなたは実に、自分の敵にさえ打ち明けられるようなこと以外は、自分自身に対しても打ち明けないように生きなさい。
sed quia interveniunt quaedam, quae consuetudo fecit arcana, cum amico omnes curas, omnes cogitationes tuas misce.
しかし、習慣が秘密にしてしまったいくつかの事柄が入り込んでくるのだから、友人と、あなたのすべての心労、すべての考えを共有しなさい。
Fidelem si putaveris, facies.
もしあなたが彼を忠実であるとみなすなら、そうさせるだろう。
Nam quidam fallere docuerunt, dum timent falli, et illi ius peccandi suspicando fecerunt.
というのも、ある人々は裏切られることを恐れるあまりに、裏切ることを教えてしまい、彼らを疑うことによって、過ちを犯す権利を与えてしまったのだから。
Quid est, quare ego ulla verba coram amico meo retraham? Quid est, quare me coram illo non putem solum?
私の友人の前で、私が言葉を引っ込める理由が何かあろうか。 彼の前で、自分自身が一人きりであると思わない理由が何かあろうか。
§3.4Quidam quae tantum amicis committenda sunt, obviis narrant et in quaslibet aures, quicquid illos urserit, exonerant.
ある人々は、友人だけに打ち明けるべき事柄を、道で出会った人に話し、自分を圧迫しているものが何であれ、どんな耳に対してもそれを吐き出してしまう。
Quidam rursus etiam carissimorum conscientiam reformidant, et si possent, ne sibi quidem credituri interius premunt omne secretum.
他方で、別の人々は最も親しい者たちの共有すら恐れ、可能であるなら自分自身さえも信用しないつもりで、すべての秘密を内面深くへ押し込める。
Neutrum faciendum est.
どちらもなすべきではない。
Utrumque enim vitium est, et omnibus credere et nulli.
すべての人を信じることも、誰も信じないことも、どちらも欠点だからである。
Sed alterum honestius dixerim vitium, alterum tutius;
しかし、前者の欠点はより気高いものであり、後者はより安全なものであると私は言いたい。
sic utrosque reprehendas, et eos qui semper inquieti sunt, et eos qui semper quiescunt.
このように、常に落ち着きなく動いている人々も、常に静止している人々も、両方を非難すべきである。
§3.5Nam illa tumultu gaudens non est industria, sed exagitatae mentis concursatio.
なぜなら、あの騒乱を喜ぶ態度は、勤勉ではなく、興奮した心の奔走だからである。
Et haec non est quies, quae motum omnem molestiam iudicat, sed dissolutio et languor.
そして、あらゆる運動を煩わしいと判断するこの態度は、安息ではなく、弛緩と怠惰だからである。
§3.6Itaque hoc, quod apud Pomponium legi, animo mandabitur: "quidam adeo in latebras refugerunt, ut putent in turbido esse, quicquid in luce est.
したがって、私がポンポニウスの作品の中で読んだ次の言葉を、心に銘記すべきである。 「ある人々はあまりにも隠れ家に逃げ込んでしまったため、光の中にあるものは何であれ、混乱の中にあると考えている。
"Inter se ista miscenda sunt, et quiescenti agendum et agenti quiescendum est.
」これらのことは相互に混ぜ合わされるべきであり、静止している者は行動すべきであり、行動している者は静止すべきである。
Cum rerum natura delibera;
自然と相談しなさい。
illa dicet tibi et diem fecisse se et noctem.
自然はあなたに、自分は昼も夜も作ったのだと告げるだろう。
VALE.
健やかであれ。

語釈・文法注

  1. §3.1hac abierit — 副詞 `hac`(この方法で)と `abeo`(立ち去る、通り過ぎる)の完了接続法3人称単数 `abierit` からなる慣用的な表現で、「これで良しとしよう」「この件はこれで大目に見よう」を意味する。
  2. §3.2cum amaverunt, iudicant — 時間を示す接続詞 `cum` に完了時制 `amaverunt`(愛した)が伴い、主節の現在時制 `iudicant`(判断する)と対比されて、順序の本末転倒(友として愛してしまった後で、ようやくその人物を審査すること)を強調している。
  3. §3.3nihil tibi committas, nisi quod committere etiam inimico tuo possis — 与格 `tibi`(自分自身に)と命令・勧告の接続法 `committas`、および可能性の接続法 `possis` からなる譲歩的・仮定的な二重否定に近い構文。「敵にさえ打ち明けられること以外は、自分自身に対しても(秘密として)心に留めるな」という意味で、自己に対する欺きのない誠実さを要求している。
  4. §3.4et si possent, ne sibi quidem credituri — `si possent` は接続法未完了過去による反実仮想(もし可能であるなら)を表し、`credituri` は主格・複数・男性の未来能動分詞で、主格の主語(ある人々)の意図や傾向「〜しそうなほど/〜するつもりで」を表す。極端な不信状態を比喩的に描写している。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §3.1-3.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:3.1-3.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。