§28.1Hoc tibi soli putas accidisse et admirans quasi rem novam, quod peregrinatione tam longa et tot locorum varietatibus non discussisti tristitiam gravitatemque mentis? Animum debes mutare, non caelum.
君はこれが自分だけに起こったと考え、まるで新しいことであるかのように驚いているのか、すなわち、これほど長い旅や非常に多くの場所の変化によっても、心の憂鬱と重苦しさを振り払えなかったことを。 君は精神を変えるべきであって、空を変えるべきではない。
Licet vastum traieceris mare, licet, ut ait Vergilius noster,
"
Terraeque urbesque recedant,
"
sequentur te, quocumque perveneris, vitia.
たとえ君が広大な海を渡ろうとも、私たちのウェルギリウスが言うように、 "大地も都市も遠ざかりゆく "としても、君がどこに行き着こうとも、諸悪は君に付き従うだろう。
§28.2Hoc idem querenti cuidam Socrates ait: "Quid miraris nihil tibi peregrinationes prodesse, cum te circumferas? Premit te eadem causa, quae expulit.
このことと同じ不満を漏らすある人に対して、ソクラテスは言った。 「自分自身を連れ回しているというのに、旅が君に何も役立たないことをなぜ驚くのか? 君を追い出したのと同じ原因が、君を圧迫しているのだ。
"Quid terrarum iuvare novitas potest? Quid cognitio urbium aut locorum? In inritum cedit ista iactatio.
」大地の目新しさが何の助けになろうか。 都市や場所を知ることが何の助けになろうか。 そのような動き回ることは無駄に終わる。
Quaeris quare te fuga ista non adiuvet? Tecum fugis.
なぜその逃亡が君を助けないのかと尋ねるのか。 君は自分自身と共に逃げているのだ。
Onus animi deponendum est;
心の重荷は下ろされねばならない。
non ante tibi ullus placebit locus.
そうでなければ、どのような場所も君に気に入ることはない。
§28.3Talem nunc esse habitum tuum cogita, qualem Vergilius noster vatis inducit iam concitatae et instigatae multumque habentis in se spiritus non sui:
"
Bacchatur vates, magnum si pectore possit
Excussisse deum.
君の現在の状態は、私たちのウェルギリウスが、すでに興奮し駆り立てられ、自分の内ではない他なる霊を多く宿している巫女を、次のように描き出す時と同じであると考えよ。 "巫女は狂乱する、もし胸から偉大な神を振り払うことができるならば、と。
"
Vadis huc illuc, ut excutias insidens pondus, quod ipsa iactatione incommodius fit, sicut in navi onera inmota minus urgent, inaequaliter convoluta citius eam partem, in quam incubuere, demergunt.
"君は居座っている重荷を振り払おうと、あちこちへ行くが、それはその揺さぶり自体によって、いっそう厄介なものになる。 船の中で動かない荷物は圧迫が少ないのに対し、不均等に転がった荷物は、それがのしかかった部分をより速く沈没させるのと同じである。
Quicquid facis, contra te facis et motu ipso noces tibi;
君が何をするにしても、それは自分に不利に作用しており、その動き自体で自分を害している。
aegrum enim concutis.
病人を揺さぶっているのだから。
§28.4At cum istud exemeris malum, omnis mutatio loci iucunda fiet;
しかし、君がその悪を取り除いたときには、場所のいかなる変化も愉快なものになるだろう。
in ultimas expellaris terras licebit, in quolibet barbariae angulo conloceris, hospitalis tibi illa qualiscumque sedes erit.
極限の地に追放されてもよく、野蛮な地のいかなる片隅に置かれても、そこがどのような住処であれ、君を温かく迎えてくれるだろう。
Magis quis veneris quam quo, interest, et ideo nulli loco addicere debemus animum.
重要なのは「どこへ」行くかではなく、「誰が」行くかである。 したがって、私たちは心をいかなる場所にも縛りつけてはならない。
Cum hac persuasione vivendum est: "Non sum Uni angulo natus, patria mea totus hic mundus est. "
「私は一つの片隅のために生まれたのではない、私の祖国はこの全世界である」という確信を持って生きねばならない。
§28.5Quod si liqueret tibi, non admirareris nil adiuvari te regionum varietatibus, in quas subinde priorum taedio migras.
もしこのことが君に明らかであるなら、前の場所に飽きては次々と移動する様々な地域によって、自分が全く助けられないことに驚きはしないだろう。
Prima enim quaeque placuisset, si omnem tuam crederes.
なぜなら、もしすべての場所を自分のものと信じるなら、最初のどの場所も気に入ったはずだからだ。
Nunc non peregrinaris, sed erras et agens ac locum ex loco mutas, cum illud, quod quaeris, bene vivere, omni loco positum sit.
現在、君は旅をしているのではなく、さまよい、追い立てられて場所から場所へと移動しているのだ。 君が求めているもの、すなわち「良く生きること」は、あらゆる場所に置かれているというのに。
§28.6Num quid tam turbidum fieri potest quam forum? Ibi quoque licet quiete vivere, si necesse sit.
フォーラムほど騒がしくなり得る場所があるだろうか。 必要ならば、そこでも穏やかに生きることは可能である。
Sed si liceat disponere se, conspectum quoque et viciniam fori procul fugiam.
しかし、もし自分の生活を整えることが許されるなら、私はフォーラムの光景や近隣からも遠く逃れるだろう。
Nam ut loca gravia etiam firmissimam valitudinem temptant, ita bonae quoque menti necdum adhuc perfectae et convalescent! sunt aliqua parum salubria.
なぜなら、不健康な土地が最も頑健な健康をも損なうように、まだ完成しておらず回復の途上にある良好な精神にとっても、いくらか健康に良くない場所があるからだ。
§28.7Dissentio ab his, qui in fluctus medios eunt et tumultuosam probantes vitam cotidie cum difficultatibus rerum magno animo conluctantur.
私は、波の真っ只中に飛び込み、騒がしい生活を是認して、日々直面する困難と不屈の精神で格闘する人々には同意しない。
Sapiens feret ista, non eliget, et malet in pace esse quam in pugna.
賢者はそれらに耐えるだろうが、自らそれを選びはしない。 闘いの中にいるよりも、平和の中にいることを好むだろう。
Non multum prodest vitia sua proiecisse, si cum alienis rixandum est. "
他人の悪徳と争わねばならないのだとしたら、自分の悪徳を投げ捨てたとしても、大した役には立たない。
§28.8Triginta," inquit, "tyranni Socraten circumsteterunt nec potuerunt animum eius infringere.
「三十人の僭主が」と人は言う、「ソクラテスを取り囲んだが、彼の精神をくじくことはできなかった。
"Quid interest, quot domini sint? Servitus una est.
」主人が何人いるかに何の違いがあろうか。 隷属は一つである。
Hanc qui contempsit, in quantalibet turba dominantium liber est.
これを軽蔑した者は、支配者の群れがどれほど大きくとも自由である。
§28.9Tempus est desinere, sed si prius portorium solvero.
手紙を終える時間だが、まず通行税を払わねばならない。
"Initium est salutis notitia peccati.
「過ちを知ることが、救いの始まりである。
"Egregie mihi hoc dixisse videtur Epicurus.
」エピクロスはこのことを実に見事に言ったと私には思われる。
Nam qui peccare se nescit, corrigi non vult;
なぜなら、自分が誤ちを犯していると知らない者は、正されることを望まないからだ。
deprehendas te oportet, antequam emendes.
自分を正す前に、自分を摘発しなければならない。
§28.10Quidam vitiis gloriantur;
ある人々は悪徳を誇っている。
tu existimas aliquid de remedio cogitare, qui mala sua virtutum loco numerant? Ideo quantum potes, te ipse coargue, inquire in te;
自分の悪を徳の代わりに数え上げている人々が、治療について何か考えると君は思うか。 だから、できる限り自分自身を論駁し、自分を糾明せよ。
accusatoris primum partibus fungere, deinde iudicis, novissime deprecatoris.
まず告発者の役割を果たし、次に裁判官の、最後には懇願者の役割を果たせ。
Aliquando te offende.
時には自分を害せ。
VALE.
健やかにあれ。