§24.1Sollicitum esse te scribis de iudicii eventu, quod tibi furor inimici denuntiat, existimas me suasurum, ut meliora tibi ipse proponas et adquiescas spei blandae.
君は、敵の狂気が君に告げている裁判の結末について心配していると書いている。 そして君は、私が君自身により良い展望を提示し、甘美な希望に甘んじるように勧めるだろうと思っている。
Quid enim necesse est mala accersere, satis cito patienda cum venerint, praesumere ac praesens tempus futuri metu perdere? Est sine dubio stultum, quia quandoque sis futurus miser, esse iam miserum.
なぜなら、やって来たら十分に早く耐えねばならない災いをあらかじめ招き寄せ、先取りし、未来の恐怖によって現在の時間を失う必要が何にあろうか。 いつか不幸になるだろうからといって、今すでに不幸であることは、疑いなく愚かである。
Sed ego alia te ad securitatem via ducam:
しかし、私は別の道で君を心の平穏へと導こう。
§24.2si vis omnem sollicitudinem exuere, quicquid vereris ne eveniat, eventurum utique propone, et quodcumque est illud malum, tecum ipse metire ac timorem tuum taxa;
もしすべての不安を脱ぎ捨てたいなら、起こるのではないかと恐れていることが、ともかくも起こるのだと想定せよ。 そしてその災いが何であれ、自分自身で測り、君の恐怖を査定せよ。
intelleges profecto aut non magnum aut non longum esse, quod metuis.
そうすれば、君が恐れていることは、決して大きくも長くもないと確かに理解するだろう。
§24.3Nec diu exempla, quibus confirmeris, colligenda sunt;
そして、君を力づけるための例は、長く集める必要はない。
omnis illa aetas tulit.
あらゆる時代がそれをもたらしてきた。
In quamcumque partem rerum vel civilium vel externarum memoriam miseris, occurrent tibi ingenia aut profectus aut inpetus magni.
国内の事柄であれ、国外の事柄であれ、君が記憶をどの方向に向けても、偉大な精神、あるいは進歩、あるいは偉大な衝動が君の前に現れるだろう。
Numquid accidere tibi, si damnaris, potest durius quam ut mittaris in exilium, ut ducaris in carcerem? Numquid ultra quicquam ulli timendum est quam ut uratur, quam ut pereat? Singula ista constitue et contemptores eorum cita, qui non quaerendi, sed eligendi sunt.
もし君が有罪宣告を受けるとして、追放されること、あるいは牢獄へ連行されること以上に、何か過酷なことが君に起こり得るだろうか。 誰にとっても、焼かれること、あるいは死ぬこと以上に恐れるべき何かがあるだろうか。 それらを一つずつ並べ、それらを軽蔑した者たちを召喚せよ。 彼らは探されるべきではなく、選ばれるべきなのだ。
§24.4Damnationem suam Rutilius sic tulit, tamquam nihil illi molestum aliud esset quam quod male iudicaretur.
ルティリウスは自らの有罪宣告を、誤った裁判を下されたこと以外には彼にとって不都合なことは何もないかのように耐えた。
Exilium Metellus fortiter tulit, Rutilius etiam libenter;
メテッルスは追放を勇敢に耐え、ルティリウスは喜んでさえ耐えた。
alter, ut rediret, rei publicae praestitit, alter reditum suum Sullae negavit, cui nihil tunc negabatur.
前者は、帰還することを国家に引き受けさせたが、後者は自らの帰還をスッラ(当時は何事も彼に拒まれることはなかった)に拒んだ。
In carcere Socrates disputavit et exire, cum essent qui promitterent fugam, noluit remansitque, ut duarum rerum gravissimarum hominibus metum demeret, mortis et carceris.
牢獄の中でソクラテスは議論し、逃亡を約束する者たちがいたにもかかわらず、出ることを望まずに留まった。 それは、人間にとって最も重い二つのこと、すなわち死と牢獄に対する恐怖を取り除くためであった。
§24.5Mucius ignibus manum inposuit.
ムキウスは火の中に手を置いた。
Acerbum est uri;
焼かれることは苦痛である。
quanto acerbius, si id te faciente patiaris! Vides hominem non eruditum nec ullis praeceptis contra mortem aut dolorem subornatum, militari tantum robore instructum, poenas a se inriti conatus exigentem;
もしそれを、自分自身がそうすることによって耐えるのだとしたら、どれほどいっそう苦痛であろうか! 君は、教養もなく、死や苦痛に対するいかなる教えも授けられておらず、ただ軍人としての強靭さだけを備え、企てが失敗したことへの罰を自らに科している一人の男を見る。
spectator destillantis in hostili foculo dexterae stetit nec ante removit nudis ossibus fluentem manum, quam ignis illi ab hoste subductus est.
彼は敵の炉で溶け落ちていく右手の目撃者として立ち、敵によって彼から火が遠ざけられるまでは、むき出しの骨で血が流れている手を決して退けなかった。
Facere aliquid in illis castris felicius potuit, nihil fortius.
あの陣営において、彼は何かより幸運なことを行うことはできたかもしれないが、より勇敢なことは何もできなかった。
Vide quanto acrior sit ad occupanda pericula virtus quam crudelitas ad inroganda: facilius Porsenna Mucio ignovit, quod voluerat occidere, quam sibi Mucius, quod non occiderat.
危険に立ち向かう徳の方が、それを科す残虐さよりも、どれほど激しいかを見よ。 ポルセンナが、自分を殺しようとしたムキウスを許したことの方が、ムキウスが自分を殺せなかったことで自分自身を許したことよりも、容易であったのだ。
§24.6"Decantatae," inquis, "in omnibus scholis fabulae istae sunt;
「それらは、すべての学校で歌い古されたお話だ」と君は言う。
iam mihi, cum ad contemnendam mortem ventum fuerit, Catonem narrabis.
「今や、死を軽蔑する話に至れば、君は私にカトのことを語るのだろう」と。
"Quidni ego narrem ultima illa nocte Platonis librum legentem posito ad caput gladio? Duo haec in rebus extremis instrumenta prospexerat, alterum ut vellet mori, alterum, ut posset.
最後のあの夜、枕元に剣を置き、プラトンの本を読んでいた彼のことを、私が語らないことがあろうか。 窮地において、彼はこれら二つの道具を用意していた。 一方は死ぬことを望むためであり、他方は死ぬことができるためである。
Compositis ergo rebus, utcumque componi fractae atque ultimae poterant, id agendum existimavit, ne cui Catonem aut occidere liceret aut servare contingeret.
それゆえ、打ち砕かれ最後となった自らの状況を、どのようにであれ整えることができた後、彼は、誰であれカトを殺すことも、あるいは生かすこともできないように行動すべきだと考えた。
§24.7Et stricto gladio, quem usque in illum diem ab omni caede purum servaverat: "Nihil," inquit, "egisti, fortuna, omnibus conatibus meis obstando.
そして、その日までいかなる殺戮からも清らかに保っていた剣を抜き、彼は言った。 「運命よ、お前は私のすべての企てに立ちはだかることで、何も成し遂げなかった。
Non pro mea adhuc sed pro patriae libertate pugnavi, nec agebam tanta pertinacia, ut liber, sed ut inter liberos viverem.
私はこれまで、自分自身のためではなく祖国の自由のために戦ってきたのであり、自分が自由な者として生きるためではなく、自由な人々の間で生きるために、これほどの執念を持って行動していたのだ。
Nunc quoniam deploratae sunt res generis humani, Cato deducatur in tutum.
今や、人類の事態は絶望的となったのだから、カトは安全な場所へと引き上げさせよう。
" §24.8Inpressit deinde mortiferum corpori vulnus.
」そして、自らの体に致命的な傷を負わせた。
Quo obligato a medicis cum minus sanguinis haberet, minus virium, animi idem, iam non tantum Caesari sed sibi iratus nudas in vulnus manus egit et generosum illum contemptoremque omnis potentiae spiritum non emisit, sed eiecit.
医師たちによってそれが包帯で縛られたとき、血も少なく、力も衰えていたが、精神は同じであり、今やカエサルに対してだけでなく自分自身に対しても怒り、傷口に素手を突っ込んで、あの高潔で、あらゆる権力を軽蔑する魂を、放出したのではなく、投げ出したのである。