§24.1Sollicitum esse te scribis de iudicii eventu, quod tibi furor inimici denuntiat, existimas me suasurum, ut meliora tibi ipse proponas et adquiescas spei blandae.
자네는 적의 광기가 자네에게 예고하고 있는 재판의 결과에 대해 불안해한다고 쓰고 있군. 그리고 자네는 내가 자네에게 더 나은 전망을 제시하고 달콤한 희망에 안주하라고 권할 것이라 생각하는군.
Quid enim necesse est mala accersere, satis cito patienda cum venerint, praesumere ac praesens tempus futuri metu perdere? Est sine dubio stultum, quia quandoque sis futurus miser, esse iam miserum.
왜냐하면 다가왔을 때 충분히 빨리 겪어야 할 재앙을 미리 불러들이고, 선취하며, 미래에 대한 두려움 때문에 현재의 시간을 낭비할 필요가 어디 있겠는가? 언젠가 불행해질 것이라는 이유로 지금 이미 불행해하는 것은 의심할 여지 없이 어리석은 일이라네.
Sed ego alia te ad securitatem via ducam:
하지만 나는 다른 길로 자네를 마음의 평정으로 인도하겠네.
§24.2si vis omnem sollicitudinem exuere, quicquid vereris ne eveniat, eventurum utique propone, et quodcumque est illud malum, tecum ipse metire ac timorem tuum taxa;
만약 모든 불안을 벗어버리고 싶다면, 일어나지 않을까 두려워하는 그 일이 어쨌든 일어날 것이라고 상상하게나. 그리고 그 재앙이 무엇이든 간에, 스스로 가늠해 보고 자네의 두려움을 평가해 보게나.
intelleges profecto aut non magnum aut non longum esse, quod metuis.
그렇다면 자네가 두려워하는 것이 결코 크지도 길지도 않음을 확실히 깨닫게 될 것이네.
§24.3Nec diu exempla, quibus confirmeris, colligenda sunt;
자네를 굳건하게 해줄 사례들을 오랫동안 수집할 필요는 없네.
omnis illa aetas tulit.
모든 시대가 그것들을 보여주었으니 말이네.
In quamcumque partem rerum vel civilium vel externarum memoriam miseris, occurrent tibi ingenia aut profectus aut inpetus magni.
국가의 일이든 외국의 일이든 자네가 기억을 어느 방향으로 돌리든 간에, 위대한 정신이나 발전, 혹은 위대한 충동이 자네를 마주해 올 것이네.
Numquid accidere tibi, si damnaris, potest durius quam ut mittaris in exilium, ut ducaris in carcerem? Numquid ultra quicquam ulli timendum est quam ut uratur, quam ut pereat? Singula ista constitue et contemptores eorum cita, qui non quaerendi, sed eligendi sunt.
자네가 유죄 판결을 받는다면, 추방되거나 감옥에 갇히는 것보다 더 가혹한 일이 일어날 수 있겠는가? 그 누구에게든 불에 타거나 죽는 것보다 더 두려워해야 할 일이 있겠는가? 그것들을 하나씩 나열하고 그것들을 경멸한 자들을 소환해 보게나. 그들은 찾아내야 할 자들이 아니라 선택해야 할 자들이네.
§24.4Damnationem suam Rutilius sic tulit, tamquam nihil illi molestum aliud esset quam quod male iudicaretur.
루틸리우스는 자신의 유죄 판결을, 잘못된 재판을 받았다는 것 외에는 자신에게 다른 아무런 해가 없는 것처럼 받아들였네.
Exilium Metellus fortiter tulit, Rutilius etiam libenter;
메텔루스는 추방을 용감하게 견뎠고, 루틸리우스는 기꺼이 견디기까지 했네.
alter, ut rediret, rei publicae praestitit, alter reditum suum Sullae negavit, cui nihil tunc negabatur.
전자는 자기가 돌아오도록 국가에 임무를 지웠으나, 후자는 당시에는 아무것도 거절당하지 않던 술라에게 자신의 귀환을 거절했네.
In carcere Socrates disputavit et exire, cum essent qui promitterent fugam, noluit remansitque, ut duarum rerum gravissimarum hominibus metum demeret, mortis et carceris.
감옥에서 소크라테스는 토론했고, 탈출을 약속하는 자들이 있었음에도 나가기를 원치 않고 남아있었네. 이는 인간에게 가장 무거운 두 가지 일, 즉 죽음과 감옥에 대한 두려움을 없애주기 위함이었네.
§24.5Mucius ignibus manum inposuit.
무키우스는 불 위에 손을 올렸네.
Acerbum est uri;
불에 타는 것은 고통스러운 일이네.
quanto acerbius, si id te faciente patiaris! Vides hominem non eruditum nec ullis praeceptis contra mortem aut dolorem subornatum, militari tantum robore instructum, poenas a se inriti conatus exigentem;
만약 자네 자신이 그렇게 함으로써 그것을 겪는다면 얼마나 더 고통스럽겠는가! 자네는 배움도 없고 죽음이나 고통에 맞서는 어떤 가르침도 갖추지 못했으며, 오직 군인으로서의 강인함만을 지닌 채, 실패한 기도에 대한 벌을 스스로에게 요구하는 한 남자를 보고 있네.
spectator destillantis in hostili foculo dexterae stetit nec ante removit nudis ossibus fluentem manum, quam ignis illi ab hoste subductus est.
그는 적의 화로에서 녹아내리는 오른손을 구경꾼처럼 바라보며 서 있었고, 적이 그에게서 불을 치울 때까지는 뼈가 드러나 피가 흐르는 손을 결코 떼지 않았네.
Facere aliquid in illis castris felicius potuit, nihil fortius.
그 진영에서 그가 더 행운이 따르는 일을 할 수는 있었겠지만, 더 용감한 일은 아무것도 할 수 없었네.
Vide quanto acrior sit ad occupanda pericula virtus quam crudelitas ad inroganda: facilius Porsenna Mucio ignovit, quod voluerat occidere, quam sibi Mucius, quod non occiderat.
위험을 무릅쓰는 덕이 그것을 가하는 잔혹함보다 얼마나 더 격렬한지 보게나. 포르센나가 자신을 죽이려 했던 무키우스를 용서하는 것이, 무키우스가 죽이지 못했다는 이유로 자신을 용서하는 것보다 더 쉬웠다네.
§24.6"Decantatae," inquis, "in omnibus scholis fabulae istae sunt;
"그것들은 모든 학교에서 지겹도록 부르는 이야기들이지." 자네는 말하겠군.
iam mihi, cum ad contemnendam mortem ventum fuerit, Catonem narrabis. "Quidni ego narrem ultima illa nocte Platonis librum legentem posito ad caput gladio? Duo haec in rebus extremis instrumenta prospexerat, alterum ut vellet mori, alterum, ut posset.
"이제 죽음을 경멸하는 단계에 이르면 내게 카토의 이야기를 하겠구만." 마지막 그 밤에 머리맡에 칼을 두고 플라톤의 책을 읽고 있던 그의 이야기를 내가 어찌 하지 않겠는가? 그는 극한의 상황에서 이 두 가지 도구를 마련해 두었으니, 하나는 죽기를 원하기 위함이요, 다른 하나는 죽을 수 있기 위함이었네.
Compositis ergo rebus, utcumque componi fractae atque ultimae poterant, id agendum existimavit, ne cui Catonem aut occidere liceret aut servare contingeret.
그리하여 깨어지고 마지막이 된 자신의 상황을 어떻게든 정리할 수 있는 한 정리한 후, 그는 그 누구도 카토를 죽일 수 없도록, 또한 그를 살려두는 일이 일어나지 않도록 행동해야 한다고 생각했네.
§24.7Et stricto gladio, quem usque in illum diem ab omni caede purum servaverat: "Nihil," inquit, "egisti, fortuna, omnibus conatibus meis obstando.
그리고 그날까지 어떤 살육으로부터도 정결하게 지켜온 칼을 빼 들고 그는 말했네. "운명아, 너는 나의 모든 시도를 가로막음으로써 아무것도 이루지 못했다.
Non pro mea adhuc sed pro patriae libertate pugnavi, nec agebam tanta pertinacia, ut liber, sed ut inter liberos viverem.
나는 지금까지 나 자신을 위해서가 아니라 조국의 자유를 위해 싸웠으며, 내가 자유로운 자로 살기 위해서가 아니라 자유로운 자들 사이에서 살기 위해 그토록 집요하게 행동했던 것이다.
Nunc quoniam deploratae sunt res generis humani, Cato deducatur in tutum. " §24.8Inpressit deinde mortiferum corpori vulnus.
이제 인류의 상황이 절망적이 되었으니, 카토는 안전한 곳으로 이끌어지도록 하겠다." 그는 이어 몸에 치명적인 상처를 입혔네.
Quo obligato a medicis cum minus sanguinis haberet, minus virium, animi idem, iam non tantum Caesari sed sibi iratus nudas in vulnus manus egit et generosum illum contemptoremque omnis potentiae spiritum non emisit, sed eiecit.
의사들이 그것을 묶었을 때 피도 적고 힘도 부족했으나 정신은 그대로였으니, 이제 카이사르뿐만 아니라 자신에게도 화가 나 상처 속으로 맨손을 밀어 넣고, 저 고결하고 모든 권력을 경멸하는 영혼을 내보낸 것이 아니라 밖으로 던져버렸네.