§16.1Liquere hoc tibi, Lucili, scio, neminem posse beate vivere, ne tolerabiliter quidem sine sapientiae studio et beatam vitam perfecta sapientia effici, ceterum tolerabilem etiam inchoata.
ルキリウスよ、知恵の探究なしには、誰も幸福に、いやそれどころか耐えられるようにさえ生きることはできず、また幸福な生は完成された知恵によって達成され、他方、耐えられるだけの生であっても、端緒についたばかりの知恵によって達成されるということは、あなたにとって明白であると私は知っている。
Sed hoc, quod liquet, firmandum et altius cotidiana meditatione Agendum est;
しかし、明白であるこのことを、日々の黙想によって強化し、より深く浸透させなければならない。
plus operis est in eo, ut proposita custodias quam ut honesta proponas.
崇高なことを企てることよりも、企てたことを守り通すことの方により多くの労力が必要なのだ。
Perseverandum est et adsiduo studio robur addendum, donec bona mens sit quod bona voluntas est.
良い意志であるものが、良い精神となるまで、耐え忍び、絶え間ない探究によって強さを加えなければならない。
§16.2Itaque tibi apud me pluribus verbis aut adfirmatione iam nil opus;
したがって、私に対してこれ以上多くの言葉や言明を重ねる必要は、あなたにはもうまったくない。
intellego multum te profecisse.
私はあなたが大いに進歩したと理解している。
Quae scribis, unde veniant, scio;
あなたの書くものがどこから来ているのか、私にはわかる。
non sunt ficta nec colorata.
それらは偽られたものでも、着色されたものでもない。
Dicam tamen quid sentiam: iam de te spem habeo, nondum fiduciam.
それでも私は自分が感じていることを言おう。 私はあなたに対してすでに希望を抱いているが、確信はまだ抱いていない。
Tu quoque idem facias volo;
あなた自身も同じようにしてほしい。
non est, quod tibi cito et facile credas.
自分をすぐに、そして簡単に信じてしまう理由はないのだ。
Excute te et varie scrutare et observa;
自分自身を揺り動かし、様々に吟味し、観察しなさい。
illud ante omnia vide, utrum in philosophia an in ipsa vita profeceris.
何よりもまず、哲学において進歩したのか、それとも生き方そのものにおいて進歩したのかを見極めなさい。
§16.3Non est philosophia populare artificium nec ostentationi paratum.
哲学は大衆的な技術ではなく、誇示するために用意されたものでもない。
Non in verbis, sed in rebus est.
言葉の中にあるのではなく、事実に即した事柄の中にある。
Nec in hoc adhibetur, ut cum aliqua oblectatione consumatur dies, ut dematur otio nausia.
また、一日を何らかの慰みとともに費やすためや、余暇の退屈を取り除くために用いられるものでもない。
Animum format et fabricat, vitam disponit, actiones regit, agenda et omittenda demonstrat, sedet ad gubernaculum et per ancipitia fluctuantium derigit cursum.
それは魂を形作り、鍛え上げ、生を秩序づけ、行為を律し、なすべきこととなさざるべきことを指し示し、舵の前に座って、揺れ動く人々の危機を切り抜けながら進路を導く。
Sine hac nemo intrepide potest vivere, nemo secure.
これなしには、誰も恐れずに生きることはできず、誰も安らかに生きることはできない。
Innumerabilia accidunt singulis horis, quae consilium exigant, quod ab hac petendum est.
毎時間、助言を必要とする無数の出来事が起こるが、その助言は哲学に求められねばならないのだ。
§16.4Dicet aliquis: "Quid mihi prodest philosophia, si fatum est? Quid prodest, si deus rector est? Quid prodest, si casus imperat? Nam et mutari certa non possunt et nihil praeparari potest adversus incerta;
誰かがこう言うだろう。 「もし運命が存在するなら、哲学は私に何の役に立つのか。 もし神が支配者であるなら、何の役に立つのか。 もし偶然が支配しているなら、何の役に立つのか。 なぜなら、確実なことは変更できず、不確実なことに対しては何も準備できないからだ。
sed aut consilium meum occupavit deus decrevitque quid facerem,aut consilio meo nihil fortuna permittit"
むしろ、神が私の計画を先取りして私がなすべきことを決定してしまったか、あるいは運命が私の計画に何も許さないかのどちらかだからだ。
§16.5Quicquid est ex his, Lucili, vel si omnia haec sunt, philosophandum est: sive nos inexorabili lege fata constringunt, sive arbiter deus universi cuncta disposuit, sive casus res humanas sine ordine inpellit et iactat, philosophia nos tueri debet.
」これらのうちのどれであろうと、あるいはこれらすべてが存在しようとも、哲学せねばならない。 避けがたい法によって運命が私たちを縛りつけていようとも、宇宙の支配者である神がすべてを配置していようとも、あるいは偶然が人間の営みを秩序なく突き動かし揺さぶっていようとも、哲学は私たちを守るべきなのだ。
Haec adhortabitur, ut deo libenter pareamus, ut fortunae contumaciter;
哲学は、私たちが神には快く従い、運命には反抗的に従うよう促すだろう。
haec docebit, ut deum sequaris, feras casum.
また、神に従い、偶然を耐え忍ぶことを教えてくれるだろう。
§16.6Sed non est nunc in hanc disputationem transeundum, quid sit iuris nostri, si providentia in imperio est, aut si fatorum series inligatos trahit, aut si repentina ac subita dominantur;
しかし、摂理が支配している場合、あるいは運命の連鎖が縛られた私たちを引きずり回している場合、あるいは予期せぬ突然の事態が支配している場合に、何が私たちの権利に属するのかというこの議論に、今は入るべきではない。
illo nunc revertor, ut te moneam et exhorter, ne patiaris inpetum animi tui delabi et refrigescere.
私は今、次の点へと戻る。 すなわち、あなたの魂の衝動が衰え、冷めてしまうのを許さないよう、あなたに警告し勧告するためだ。
Contine illum et constitue, ut habitus animi fiat, quod est inpetus.
その衝動を維持し、確立しなさい。 衝動であるものが、魂の不変の性質となるように。
§16.7Iam ab initio, si te bene novi, circumspicies, quid haec epistula munusculi attulerit.
私があなたをよく知っているなら、あなたは最初から、この手紙がどんなささやかな贈り物を携えてきたかを見回していることだろう。
Excute illam, et invenies.
手紙をよく振ってみなさい、そうすれば見つかる。
Non est quod mireris animum meum;
私の心を不思議に思う必要はない。
adhuc de alieno liberalis sum.
私は今でも他人のものを使って気前よく振る舞っているのだから。
Quare autem alienum dixi? Quicquid bene dictum est ab ullo, meum est.
しかし、なぜ他人のものと言ったのか。 誰であれ、うまく言われたことは何であれ、私のものなのだ。
Istuc quoque ab Epicuro dictum est: "Si ad naturam vives, numquam eris pauper;
そのこともエピクロスによってこう言われている。 「もし自然に従って生きるなら、決して貧しくなることはない。
si ad opiniones, numquam eris dives.
もし世間の意見に従うなら、決して豊かになることはない。
" §16.8Exiguum natura desiderat, opinio inmensum.
」自然が求めるものはごくわずかであり、世間の意見が求めるものは計り知れない。
Congeratur in te quicquid multi locupletes possederant.
多くの富裕な人々が所有していたすべてのものが、あなたの中に積み上げられるがよい。
Ultra privatum pecuniae modum fortuna te provehat, auro tegat, purpura vestiat, eo deliciarum opumque perducat, ut terram marmoribus abscondas, non tantum habere tibi liceat, sed calcare divitias.
運命があなたを個人の金銭の限度を超えて進ませ、金で覆い、紫衣を着せ、大理石で大地を覆い隠すほどの贅沢と富へと導き、富をただ所有するだけでなく、踏みにじることさえあなたに許されるがよい。
Accedant statuae et picturae et quicquid ars ulla luxuriae elaboravit;
彫像や絵画、そして贅沢のためにあらゆる技術が作り上げたものが付け加わるがよい。
maiora cupere ab his disces.
あなたはこれらから、より大きなものを望むことを学ぶだけだろう。
§16.9Naturalia desideria finita sunt; ex falsa opinione nascentia ubi desinant, non habent.
自然な欲求には限りがあるが、偽りの意見から生じる欲求には、とどまるところがない。
Nullus enim terminus falso est.
なぜなら、偽りにはいかなる境界もないからだ。
Viam eunti aliquid extremum est; error inmensus est.
道を歩む者には何らかの終点があるが、迷いには終わりがない。
Retrahe ergo te a vanis, et cum voles scire, quod petes, utrum naturalem habeat an caecam cupiditatem, considera, num possit alicubi consistere.
それゆえ、虚しいものから身を引きなさい。 そして、自分が求めるものが、自然な欲望を持っているのか、それとも盲目的な欲望を持っているのかを知りたいときは、それがどこかで立ち止まりうるかを考えなさい。
Si longe progresso semper aliquid longius restat, scito id naturale non esse.
もし、遠くまで進んだのに常にさらに遠い何かが残っているなら、それは自然なものではないと知りなさい。
VALE.
健やかであれ。