Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §13.1-13.8

根拠のない恐怖の克服と心の平静

15 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、ルキリウスが困難を克服する十分な勇気を持っていることを認めつつ、想像上の不安や根拠のない未来の恐怖に脅かされて現在の平穏を失わないよう論じ、心を正しく守るための具体的な心得を伝えている。

§13.1Multum tibi esse animi scio.
私には、君に多くの勇気があることが分かっている。
Nam etiam antequam instrueres te praeceptis salutaribus et dura vincentibus, satis adversus fortunam placebas tibi, et multo magis, postquam cum illa manum conseruisti viresque expertus es tuas, quae numquam certam dare fiduciam sui possunt, nisi cum multae difficultates hinc et illinc apparuerunt, aliquando vero et propius accesserunt;
というのも、有益で困難に打ち勝つ教えによって自分を整える前でさえ、君は運命に対して十分に自信を持っていたし、運命と白兵戦を交え、自らの力を試してからはなおさらだからだ。 その力は、あちこちから多くの困難が現れ、時には真に身近に迫ってこない限り、決して自分自身への確実な信頼を与えることはできないものである。
sic verus ille animus et in alienum non venturus arbitrium probatur.
このようにして、あの真の、他人の決定に甘んじることのない精神が証明されるのだ。
§13.2Haec eius obrussa est: non potest athleta magnos spiritus ad certamen adferre, qui numquam suggillatus est;
これがその精神の試金石である。 一度も殴られたことのない闘士は、戦いに向けて高い気概をもたらすことはできない。
ille, qui sanguinem suum vidit, cuius dentes crepuere sub pugno, ille, qui subplantatus adversarium toto tulit corpore nec proiecit animum proiectus, qui quotiens cecidit, contumacior resurrexit, cum magna spe descendit ad pugnam.
自らの血を目にし、拳の下で歯が砕け、足をすくわれて敵の全体重をその身に受けながらも、投げ飛ばされても心を投げ出さなかった者、倒れるたびにより不屈になって立ち上がった者、彼こそが大きな希望を抱いて戦いへと赴くのである。
§13.3Ergo, ut similitudinem istam prosequar, saepe iam fortuna supra te fuit, nec tamen tradidisti te, sed subsiluisti et acrior constitisti.
したがって、この比えを続けるなら、これまでに何度も運命は君の上にあったが、それでも君は自分を明け渡さず、跳ね起きて、より鋭く立ち上がったのだ。
Multum enim adicit sibi virtus lacessita;
挑発された徳は、自らに多くを加えるからである。
tamen si tibi videtur, accipe a me auxilia, quibus munire te possis.
しかし、もし君がそう望むなら、自分を武装するための助けを私から受け取るがよい。
§13.4Plura sunt, Lucili, quae nos terrent, quam quae premunt, et saepius opinione quam re laboramus.
ルキリウスよ、我々を脅かすものは、我々を圧迫するものよりも多く、我々は現実によってよりも想像によって苦しむことの方が多いのだ。
Non loquor tecum Stoica lingua, sed hac submissiore.
私は君とストア派の言葉ではなく、このより控えめな言葉で話している。
Nos enim dicimus omnia ista, quae gemitus mugitusque exprimunt, levia esse et contemnenda;
なぜなら、我々は、呻きや叫びを絞り出させるようなあのすべての事柄は、取るに足りず軽蔑すべきものであると言うからだ。
omittamus haec magna verba, sed, di boni, vera.
これらの大げさな、しかし、善良なる神々よ、真実である言葉は脇に置いておこう。
Illud tibi praecipio, ne sis miser ante tempus, cum illa, quae velut imminentia expavisti, fortasse numquam ventura sint, certe non venerint.
私が君に授ける教えはこれだ。 時が来る前に不幸になってはならない。 君が差し迫っているかのように恐れたあの事柄は、おそらく決してやって来ないだろうし、少なくともまだ来てはいないのだから。
§13.5Quaedam ergo nos magis torquent quam debent; quaedam ante torquent quam debent; quaedam torquent, cum omnino non debeant.
したがって、ある事柄は本来あるべきよりも強く我々を苦しめ、ある事柄は本来あるべき時期よりも前に我々を苦しめ、ある事柄は全く苦しめるべきでないのに我々を苦しめる。
Aut augemus dolorem aut fingimus aut praecipimus.
我々は苦痛を大きくするか、捏造するか、先取りしているのだ。
Primum illud, quia res in controversia est et litem contestatam habemus, in praesentia differatur.
その第一のものについては、問題が係争中であり、我々が本格的な訴訟を抱えているので、差し当たり延期しよう。
Quod ego leve dixero, tu gravissimum esse contendes;
私が軽いと言うであろうものを、君はきわめて重いと主張するだろう。
scio alios inter flagella ridere, alios gemere sub colapho.
鞭打たれながら笑う者もいれば、平手打ち一つで呻く者もいることを私は知っている。
Postea videbimus, utrum ista suis viribus valeant an inbecillitate nostra.
それらのことがそれ自体の力によって強いのか、それとも我々の脆弱さによるものなのかは、後で見極めることにしよう。
§13.6Illud praesta mihi, ut, quotiens circumsteterint, qui tibi te miserum esse persuadeant, non quid audias, sed quid sentias, cogites et cum patientia tua deliberes ac te ipse interroges, qui tua optime nosti: Quid est, quare isti me conplorent? Quid est, quod trepident, quod contagium quoque mei timeant, quasi transilire calamitas possit? Est aliquid istic mali, an res ista magis infamis est quam mala? Ipse te interroga: Numquid sine causa crucior et maereo et quod non est malum, facio?"
私にこれだけのことを約束してくれ。 君に『君は不幸だ』と説得する者たちが周りを取り囲むたびに、君が耳にする言葉ではなく、君自身が感じていることを考え、君の忍耐強さと相談し、君自身のことを最もよく知っている君自身に問いかけるということを。 「彼らが私を哀れんで泣く理由は何なのか。 彼らがうろたえ、まるで災厄が飛び移るかのように私の伝染をも恐れる理由は何なのか。 そこに何か悪があるのだろうか、それともその事柄は悪いというよりは評判が悪いだけなのだろうか。 」君自身に問いかけるのだ。 「私は理由もなく苦しみ、悲しみ、悪ではないものを悪としているのではないか」と。
§13.7Quomodo," inquis, "intellegam, vana sint an vera, quibus angor?" Accipe huius rei regulam: aut praesentibus torquemur aut futuris aut utrisque.
「私を苦しめている事柄が、虚しいものなのか真実のものなのかを、どうやって理解すればよいのですか」と君は言う。 このことに関する規則を受け取るがよい。 我々は、現在のことによって、あるいは未来のことによって、あるいはその両方によって苦しめられる。
De praesentibus facile iudicium est;
現在のことについては判断は容易だ。
si corpus tuum liberum et sanum est, nec ullus ex iniuria dolor est.
もし君の肉体が自由で健全であり、不当な扱いによる痛みが何もないなら。
Videbimus quid futurum sit.
未来に何が起こるかは、後で考えることにしよう。
§13.8Hodie nihil negotii habet.
今日は何の問題もない。
"At enim futurum est.
「しかし、未来に起こるのだ。
"Primum dispice, an certa argumenta sint venturi mali.
」まず、やって来る悪の確実な証拠があるかどうかを見極めよ。
Plerumque enim suspicionibus laboramus, et inludit nobis illa, quae conficere bellum solet, fama, multo autem magis singulos conficit.
というのも、我々はたいてい疑念によって苦しんでおり、戦争を決定づけるのが常であるあの噂が我々を翻弄するからだ。 そして噂は、個人をいっそう激しく打ちのめす。
Ita est, mi Lucili;
そうなのだ、私のルキリウスよ。
cito accedimus opinioni Non coarguimus illa, quae nos in metum adducunt, nec excutimus, sed trepidamus et sic vertimus terga, quemadmodum illi, quos pulvis motus fuga pecorum exuit castris, aut quos aliqua fabula sine auctore sparsa conterruit.
我々はすぐに意見に同意してしまう。 我々を恐怖に陥れるものを、我々は反駁しようともせず、振り払おうともせず、ただうろたえ、そして、家畜の逃走によって舞い上がった塵のために陣地を捨てて逃げ出す人々や、出所不明の何らかの噂話によって恐怖に陥った人々のように背を向けるのだ。

語釈・文法注

  1. §13.1quae — 関係代名詞 `quae`(女性・複数・主格)は、直前にある女性複数名詞の `vires... tuas`(君の力)を先行詞とする。文脈上、逆境を通じて初めて自らへの確実な信頼をもたらし得るのは、主語である「精神(animus)」そのものではなく、闘争によって試される「力(vires)」であることを示している。
  2. §13.2nec proiecit animum proiectus — 同じ語根を持つ動詞 `proicere` の完了能動態 `proiecit` と受動態完了分詞 `proiectus` を並置した言葉遊び(ポリプトート)。「投げ飛ばされても(`proiectus`)、自らの気力を投げ出さなかった(`nec proiecit animum`)」という、物理的な敗北と精神的な不屈の対比を鮮やかに表現している。
  3. §13.5litem contestatam habemus — ローマ法における訴訟手続きの段階を示す「争点確定(lis contestata)」に基づく法的な比喩表現。「ストア派の教え(世間の苦難は本来軽いものであること)」と「ルキリウスの反論(それは極めて重いものであること)」が、あたかも法廷で正式に争点として確定している係争中の訴訟のようであるとして、議論の本格的な解決を後回しにする口実として使われている。
  4. §13.8exuit castris — 動詞 `exuere`(〜から剥ぎ取る、追放する)が、対格の目的語(ここでは `quos`、「人々を」)と奪格(`castris`、「陣地から」)を伴って、「〜から〜を放棄させる、追い出す」の意味で用いられている。家畜の逃走による塵(`pulvis`)に驚いた兵士たちが、狼狽のあまり自ら陣地を放棄して逃げ出した状況を描写している。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §13.1-13.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:13.1-13.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。