Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §123.10-123.17

快楽への誘惑に対する警戒と徳の学習

251 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、快楽主義的な甘言や、ストア派を装って不摂生を勧める偽の哲学者たちの言葉を警戒するよう促す。彼は、徳は偶然に身につくものではなく絶えざる学習が必要であることを強調し、人生の困難に立ち向かうべきだと説く。

§123.10Inde ad haec pervenitur verba: "virtus et philosophia et iustitia verborum inanium crepitus est.
そこから、次のような言葉に到達する。 「徳や哲学や正義など、空虚な言葉の響きにすぎない。
Una felicitas est bene vitae facere.
唯一の幸福は、自らの人生をよくもてなすことだ。
Esse, bibere, frui patrimonio, hoc est vivere, hoc est se mortalem esse meminisse.
食べ、飲み、遺産を享受すること、これこそが生きることであり、これこそが自分が死すべき存在であることを覚えていることだ。
Fluunt dies et inreparabilis vita decurrit;
日々は流れ去り、取り戻せない人生は走り去っていく。
dubitamus sapere? Quid iuvat aetati non semper voluptates recepturae interim, dum potest, dum poscit, ingerere frugalitatem? Eo mortem praecurre et quidquid illa ablatura est, iam sine tibi interire.
私たちは賢くなることをためらっているのだろうか? いつまでも快楽を受け入れられるわけではない年齢に対し、それが可能であり、それを求めている間、その合間に、質素さを押し付けることに何の益があろうか? それゆえ死に先回りし、死が奪い去ろうとしているものは何であれ、今やそれが君にとって消え去るのを許すがよい。
Non amicam habes, non puerum, qui amicae moveat invidiam;
君には愛人もいなければ、愛人に嫉妬を起こさせるような少年もいない。
cottidie sobrius prodis; sic cenas tamquam ephemeridem patri adprobaturus: non est istud vivere, sed alienae vitae interesse.
毎日しらふで出歩き、あたかも父親に帳簿の承認を求めるかのように夕食をとる。 それは生きているのではなく、他人の人生に傍観者として関わっているだけだ。
§123.11Quanta dementia est heredis sui res procurare et sibi negare omnia, ut tibi ex amico inimicum magna faciat hereditas.
自分の相続人のために財産を管理し、自分自身にはすべてを拒むとは、いかに大きな狂気であることか。 その多額の遺産が、君にとって友であった者を敵に変えることになるというのに。
Plus enim gaudebit tua morte, quo plus acceperit.
実際、相続人は多くを受け取れば受け取るほど、それだけ君の死をより喜ぶだろう。
Istos tristes et superciliosos alienae vitae censores, suae hostes, publicos paedagogos assis ne feceris nec dubitaveris bonam vitam quam opinionem bonam malle.
あの陰気で眉をひそめた、他人の人生の検閲官であり、自分自身の敵であり、世間の教育係である者たちを、一アスの価値もないと思いなさい。 そして、良い評判よりも良い人生を好むことをためらってはならない。
" §123.12Hae voces non aliter fugiendae sunt quam illae, quas Ulixes nisi alligatus praetervehi noluit.
」これらの声は、ウリクセスが縛り付けられなければ通り過ぎようとしなかったあの歌声とまったく同様に避けられねばならない。
Idem possunt;
それらは同じ力を持っている。
abducunt a patria, a parentibus, ab amicis, a virtutibus et in turpem vitam misera nisi turpi spe illidunt.
祖国から、親から、友人から、美徳から人を引き離し、惨めな、いやむしろ醜悪な希望によって、醜い生活へと彼らを叩きつける。
Quanto satius est rectum sequi limitem et eo se perducere, ut ea demum sint tibi iucunda, quae honesta.
正しい道を進み、徳高いことだけを快いと思うようになること、それがいかに満足のいくことか。
§123.13Quod adsequi poterimus', si scierimus duo esse genera rerum, quae nos aut invitent aut fugent.
もし私たちが、私たちを誘惑するか、あるいは遠ざけるかのいずれかである二種類の事物があることを知るなら、それを達成できるだろう。
Invitant ut divitiae, voluptates, forma, ambitio, cetera blanda et adridentia;
富、快楽、容姿、野心、その他魅力的で微笑みかけてくるものは私たちを誘惑する。
fugat labor, mors, dolor, ignominia, victus adstrictior.
労苦、死、苦痛、不名誉、より切り詰めた暮らしは私たちを遠ざける。
Debemus itaque exerceri, ne haec timeamus, ne illa cupiamus.
それゆえ私たちは、後者を恐れず、前者を望まないように、鍛錬しなければならない。
In contrarium pugnemus et ab invitantibus recedamus, adversus petentia concitemur.
私たちは逆の方向へと戦い、誘惑するものからは退き、私たちを襲ってくるものに対しては立ち向かって奮い立とう。
§123.14Non vides, quam diversus sit descendentium habitus et ascendentium? Qui per pronum eunt, resupinant corpora, qui in arduum, incumbunt.
下る者たちと登る者たちの姿勢がいかに異なっているか、君には見えないだろうか? 坂を下る者たちは体をのけぞらせ、険しい道を登る者たちは前傾する。
Nam si descendas, pondus suum in priorem* partem dare, si ascendas, retro abducere cum vitio, Lucili, consentire est.
というのも、ルキリウスよ、もし下るならば前方に重みをかけ、もし登るならば後方に引き下がることは、悪徳に同調することだからだ。
In voluptates descenditur, in aspera et dura subeundum est;
快楽へは下っていくものであり、困難で厳しいことへは登っていかねばならない。
hic inpellamus corpora, illic refrenemus.
ここでは体を前に押し進め、あそこではブレーキをかけよう。
§123.15Hoc nunc me existimas dicere, eos tantum perniciosos esse auribus nostris, qui voluptatem laudant, qui doloris metus, per se formidabiles res, incutiunt? Illos quoque nocere nobis existimo, qui nos sub specie Stoicae sectae hortantur ad vitia.
君は、私が今このように言っていると思うだろうか。 すなわち、快楽を称賛する者たちや、それ自体で恐るべきものである苦痛への恐怖を吹き込む者たちだけが、私たちの耳にとって有害である、と。 私は、ストア派の学説を装って、私たちを悪徳へと勧める者たちもまた、私たちに害を与えていると考えている。
Hoc enim iactant: solum sapientem et doctum esse amatorem.
というのも、彼らは「賢者と学識ある者だけが恋人たり得るのだ」と自慢げに言いふらしているからだ。
"Solus sapit ad hanc artem;
「彼だけがこの技術に通じている。
aeque conbibendi et convivendi sapiens est peritissimus.
同様に、ともに飲むことやともに会食することにおいても、賢者が最も熟達している。
Quaeramus, ad quam usque aetatem iuvenes amandi sint. "
若者たちは何歳まで愛されるべきか、探求しようではないか。
§123.16Haec Graecae consuetudini data sint, nos ad illa potius aures derigamus: "Nemo est casu bonus.
」これらのことはギリシアの風習に譲っておこう。 私たちはむしろ、次のような言葉に耳を向けよう。 「誰も偶然に善人になるのではない。
Discenda virtus est.
徳は学ばれねばならない。
voluptas humilis res et pusilla est et in nullo habenda pretio, communis cum mutis animalibus, ad quam minima et contemptissima advolant.
快楽は卑俗でちっぽけなものであり、いかなる価値も置かれるべきではない。 それは口のきけない動物たちと共通のものであり、最も小さく最も軽蔑すべきものどもがそこへと飛びつくものである。
Gloria vanum et volucre quiddam est auraque mobilius.
名声は、虚しく、移ろいやすい何かであり、風よりも変わりやすい。
Paupertas nulli malum est nisi repugnanti.
貧困は、抗う者にしか害悪ではない。
Mors malum non est;
死は悪ではない。
quid quaeris? Sola ius aecum generis humani.
君は何を求めるのか? それだけが、人類の平等の権利なのだ。
Superstitio error insanientis est;
迷信は狂った者の誤りである。
amandos timet; quos colit, violat.
それは愛すべき存在を恐れ、自分が崇拝するものを冒涜する。
Quid enim interest, utrum deos neges an infames?"
なぜなら、神々を否定することと、神々を貶めることの間に、何の違いがあろうか?
§123.17Haec discenda, immo ediscenda sunt;
」これらのことは学ばれねばならず、いやむしろ、暗記されねばならない。
non debet excusationes vitio philosophia suggerere.
哲学は、悪徳に対して言い訳を提供してはならないのだ。
Nullam habet spem salutis aeger, quem ad intemperantiam medicus hortatur.
医師が不摂生を勧めるような病人には、回復の望みはまったくない。
VALE,
健やかに。

語釈・文法注

  1. 123.10bene vitae facere — ここでの vitae は女性単数名詞 vita の与格。bene facere alicui (誰かを親切に扱う、〜に良くする)の構文に基づいており、自分の「人生をよくもてなす(楽しむ)」という意味で用いられている。これを属格と解釈して「人生の善を行う」とするのは文法的に不自然である。
  2. 123.10Esse — 動詞 sum(存在する)の不定詞ではなく、edo(食べる)の不定詞である。直後に並んでいる bibere(飲むこと)および frui patrimonio(遺産を享受すること)という飲食・快楽に関する不定詞との並列関係から一意に定まる。
  3. 123.12misera nisi turpi spe — misera は女性単数奪格で spe(奪格)を修飾する。nisi(〜でなければ、あるいはむしろ〜な)を挟んで同じく奪格の形容詞 turpi が置かれており、「惨めな、いやむしろ醜悪な希望によって」という意味のひとまとまりの副詞句(手段の奪格)を形成している。misera を中性複数対格(名詞的に「惨めな人々を」)と取る説もあるが、nisi による形容詞の並列関係から奪格修飾語と取る方が自然である。
  4. 123.14si descendas, pondus suum in priorem partem dare, si ascendas, retro abducere — この長い主語部分は、2つの条件節を伴う不定詞句「もし下るならば前方に重みをかけること(dare)」および「もし登るならば後方に引き下がること(abducere)」からなり、これが cum vitio consentire est(悪徳に同調することである)の主語となっている。快楽への下り坂で重力に任せて加速し、徳への上り坂で後方に引き戻されることの比喩である。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §123.10-123.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:123.10-123.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。