§119.1Quotiens aliquid inveni, non expecto, donec dicas "in commune.
私が何かを見つけるたびに、私は君が「山分けだ」と言うのを待たない。
"Ipse mihi dico.
私自身にそれを言う。
Quid sit, quod invenerim quaeris;
私が何を見つけたのかと君は尋ねる。
sinum laxa, merum lucrum est.
懐を広げなさい、それは純粋な儲けだ。
Docebo, quomodo fieri dives celerrime possis.
どうすれば極めて素早く金持ちになれるか、君に教えよう。
Quam valde cupis audire! nec inmerito;
君はどれほど強くこれを聞きたがっていることか! そしてそれはもっともなことだ。
ad maximas te divitias conpendiaria ducam.
君を最大の富へと、近道で案内しよう。
Opus erit tamen tibi creditore;
しかし、君には債権者が必要になるだろう。
ut negotiari possis, aes alienum facias oportet, sed nolo per intercessorem mutueris, nolo proxenetae nomen tuum iactent.
商売をするためには、借金をする必要がある。 だが、君が仲介人を通して借りることは望まないし、仲介業者たちが君の名前を触れ回ることも望まない。
§119.2Paratum tibi creditorem dabo Catonianum illum, a te mutuum sumes.
君に、用意されたあのカト的な債権者を与えよう。 君は自分自身から借りるのだ。
Quantulumcumque est, satis erit, si, quidquid deerit, id a nobis petierimus.
それがどれほどわずかであっても、もし不足するものを何であれ私たち自身に求めるなら、十分であろう。
Nihil enim, mi Lucili, interest, utrum non desideres an habeas.
私のルキリウスよ、望まないことと、持っていることの間には何の違いもないのだから。
Summa rei in utroque eadem est: non torqueberis.
どちらにおいても事の核心は同じである。 すなわち、君は苦しめられないということだ。
Nec illud praecipio, ut aliquid naturae neges— contumax est, non potest vinci, suum poscit—sed ut quicquid naturam excedit, scias precarium esse, non necessarium.
また、私は自然に対して何かを拒むようにと命じているのではない。 自然は強情であり、征服されえず、自らのものを要求する。 そうではなく、自然を超えるものはすべて、他人の好意によるものであって、必要なものではないと知るようにと、命じているのだ。
§119.3Esurio;
私は腹が減っている。
edendum est.
食べねばならない。
Utrum hic panis sit plebeius an siligineus, ad naturam nihil pertinet;
このパンが庶民のパンであろうと上等の小麦粉のパンであろうと、自然にとっては少しも重要ではない。
illa ventrem non delectari vult, sed impleri.
自然は胃袋が楽しませられることではなく、満たされることを望むのだ。
Sitio;
私は喉が渇いている。
utrum haec aqua sit, quam ex lacu proximo excepero, an ea, quam multa nive clusero, ut rigore refrigeretur alieno, ad naturam nihil pertinet.
この水が、すぐ近くの池から汲んできたものであろうと、あるいは、他者の冷たさによって冷やされるようにと多くの雪の中に閉じめたものであろうと、自然にとっては少しも重要ではない。
Illa hoc unum iubet, sitim extingui;
自然は渇きが癒やされること、この一点のみを命じる。
utrum sit aureum poculum an crustallinum an murreum an Tiburtinus calix an manus concava, nihil refert.
それが金の杯であろうと、水晶の器であろうと、蛍石の器であろうと、ティブル風の粗末な杯であろうと、あるいは窪めた手であろうと、何も違いはない。
§119.4Finem omnium rerum specta, et supervacua dimittes.
すべての事柄の目的を見据えなさい。 そうすれば余計なものは捨てることになるだろう。
Fames me appellat;
飢えが私を呼んでいる。
ad proxima quaeque porrigatur manus;
すぐ近くにあるものに手が伸ばされればよい。
ipsa mihi commendavit quodcumque comprendero.
私が掴むものが何であれ、飢えそのものがそれを私に推奨してくれたのだ。
§119.5Nihil contemnit esuriens.
飢えている者は何も軽蔑しない。
Quid sit ergo, quod me delectaverit quaeris? videtur mihi egregie dictum: sapiens divitiarum naturalium est quaesitor acerrimus.
では、私を喜ばせたものは何なのかと君は尋ねるのか。 私には、次のように見事に語られていると思われる。 「賢者は、自然な富の最も熱心な探求者である」と。
"Inani me," ' inquis, "lance muneras.
君は言う。 「君は私に、空の皿で贈り物をしている。
Quid est istud? Ego iam paraveram fiscos.
それはどういうことだ。 私はすでに金袋を用意していたのだ。
Circumspiciebam, in quod me mare negotiaturus inmitterem, quod publicum agitarem, quas arcesserem merces.
私は、商売をするためにどの海へ身を投じようか、どの公租の徴収を請け負おうか、どのような商品を仕入れようかと見回していたのだ。
Decipere est istud, docere paupertatem, cum divitias promiseris.
富を約束しておきながら貧困を教えるとは、それは騙すことだ」と。
"Ita tu pauperem iudicas, cui nihil deest? "Suo," inquis, "et patientiae suae beneficio, non fortunae.
何も欠けていない者を、君はそんなにも貧しいと判断するのか。 君は言う。 「彼自身の、そして彼の忍耐の恩恵によるものであって、運の恩恵によるものではないからだ」と。
"Ideo ergo illum non iudicas divitem, quia divitiae eius desinere non possunt? Utrum mavis habere multum an satis?
では、彼の富が尽きることがあり得ないからという、その理由によって、君は彼を富んでいると判断しないというのか。 君は多くを持つことと、十分持つことのどちらを好むのか。
§119.6Qui multum habet, plus cupit;
多くを持つ者は、より多くを望む。
quod est argumentum nondum illum satis habere;
これは、彼がまだ十分に持っていないことの証明である。
qui satis habet, consecutus est, quod numquam diviti contigit, finem.
十分に持っている者は、金持ちには決して訪れることのなかったもの、すなわち「限界」を達成したのだ。
An has ideo non putas esse divitias, quia propter illas nemo proscriptus est? Quia propter illas nulli venenum filius, nulli uxor inpegit? Quia in bello tutae sunt? Quia in pace otiosae? Quia nec habere illas periculosum est nec operosum disponere?
あるいは、それらのために誰も法の保護を奪われなかったからという理由で、君はこれらを富ではないと思うのか。 それらのために、息子が父親に、妻が夫に毒を盛るようなことが誰にもなかったからか。 戦争において安全であり、平和において思い煩いがないからか。 それらを持つことが危険でもなく、管理することが骨の折れる仕事でもないからか。
§119.7"At parum habet qui tantum non alget, non esurit, non sitit.
「しかし、ただ凍えず、飢えず、渇かないだけの者は、持っているものが少なすぎる」と君は言う。
"Plus Iuppiter non habet.
ユピテルとて、それ以上のものは持っていない。
Numquam parum est quod satis est, et numquam multum est quod satis non est.
十分であるものは決して少なすぎることはなく、十分でないものは決して多くはない。
Post Dareum et Indos pauper est Alexander.
ダレイオスとインドを征服した後でも、アレクサンドロスは貧しい。
Mentior? Quaerit, quod suum faciat, scrutatur maria ignota, in oceanum classes novas mittit et ipsa, ut ita dicam, mundi claustra perrumpit.
私は嘘をついているだろうか。 彼は自分のものにすべきものを求め、未知の海を探索し、大洋へと新たな艦隊を送り出し、いわば世界の障壁そのものを突き破ろうとしている。
Quod naturae satis est, homini non est.
自然にとって十分であるものが、人間にとっては十分ではないのだ。