§117.1Multum mihi negotii concinnabis et, dum nescis, in magnam me litem ac molestiam inpinges, qui mihi tales quaestiunculas ponis, in quibus ego nec dissentire a nostris salva gratia nec consentire salva conscientia possum.
君は私に多くの厄介事を作り出そうとしており、それとは知らずに、私を大きな論争と苦境に突き落とそうとしている。 私にそのような些細な問いを提起するとは。 その問いにおいて、私は好意を損なわずに我々の仲間に異を唱えることも、良心を損なわずに同意することもできないのだ。
Quaeris, an verum sit, quod Stoicis placet, sapientiam bonum esse, sapere bonum non esse.
君は、ストア派が支持する説、すなわち「知恵は善であるが、賢くあること(知恵を働かせること)は善ではない」ということが真実であるかどうかを尋ねている。
Primum exponam, quid Stoicis videatur;
まず、ストア派にどのように思われているかを説明しよう。
deinde tunc dicere sententiam audebo.
そののちに、自分の意見を述べる勇気を持とう。
§117.2Placet nostris, quod bonum est, corpus esse, quia quod bonum est, facit: quidquid facit, corpus est.
我々の仲間は、善であるものは物体であるという説を支持している。 なぜなら、善であるものは作用し、作用するものはすべて物体だからである。
Quod bonum est, prodest.
善であるものは有益である。
Faciat autem aliquid oportet, ut prosit;
しかし、有益であるためには何かを作用させねばならない。
si facit, corpus est.
もし作用するなら、それは物体である。
Sapientiam bonum esse dicunt;
彼らは知恵を善であると言う。
sequitur, ut necesse sit illam corporalem quoque dicere.
したがって、それをもまた物体と言わざるを得ないということになる。
§117.3At sapere non putant eiusdem condicionis esse.
しかし、賢くあることは同じ条件にあるとは彼らは考えない。
Incorporale est et accidens alteri, id est sapientiae;
それは非物質的であり、他なるもの、すなわち知恵に付随するものだからである。
itaque nec facit quidquam nec prodest.
それゆえ、それは何をも作用させず、有益でもない。
' "Quid ergo? "inquit, "non dicimus, bonum est sapere? "Dicimus referentes ad id, ex quo pendet, id est ad ipsam sapientiam.
「ではどうなのか」と人は言う。 「私たちは、賢くあることは善である、と言わないのか。 」私たちは、それが依存しているもの、すなわち知恵そのものに関連づけてそう言っているのである。
§117.4Adversus hos quid ab aliis respondeatur, audi, antequam ego incipio secedere et in alia parte considere.
彼らに対して、他の人々がどのように反論しているかを聞くがいい。 私が身を引いて、別の立場に身を置く前に。
"Isto modo," inquiunt, "nec beate vivere bonum est.
「その方法(論理)で行けば」と彼らは言う。 「幸福に生きることも善ではないことになる。
velint nolint, respondendum est beatam vitam bonum esse, beate vivere bonum non esse. "
彼らが望もうが望むまいが、幸福な生は善であるが、幸福に生きることは善ではない、と答えねばならなくなるのだ。
§117.5Etiamnunc nostris illud quoque opponitur: "vultis sapere.
」さらに、我々の仲間には次のような反論も向けられる。 「あなた方は賢くあることを望んでいる。
Ergo expetenda res est sapere.
したがって、賢くあることは、求めるべき事柄である。
Si expetenda res est, bona est.
もし求めるべき事柄であるなら、それは善である。
"Coguntur nostri verba torquere et unam syllabam expetendo interponere, quam sermo noster inseri non sinit.
」我々の仲間は言葉をねじ曲げ、expetendum(求めるべきもの)という言葉の中に、我々の言語(ラテン語)が挿入を許さないような一つの音節を挟み込むことを余儀なくされている。
Ego illam, si pateris, adiungam.
君が許してくれるなら、私はそれを付け加えよう。
"Expetendum est," inquiunt, "quod bonum est: expetibile, quod nobis contingit, cum bonum consecuti sumus.
「求めるべきもの(expetendum)とは」と彼らは言う。 「善であるもののことだ。 求めることができるもの(expetibile)とは、私たちが善に到達したときに、私たちに生じるもののことだ。
Non petitur tamquam bonum, sed petito bono accedit. "
それは善として求められるのではなく、善が求められたときに、それに付随して生じるのである。
§117.6Ego non idem sentio et nostros iudico in hoc descendere, quia iam primo vinculo tenentur et mutare illis formulam non licet.
」私は同じようには思わない。 そして、我々の仲間がこの段階にまで降りていってしまうのは、彼らがすでに最初の束縛によって捕らえられており、その原則を変更することが許されないからだと判断する。
Multum dare solemus praesumptioni omnium hominum, et apud nos veritatis argumentum est aliquid omnibus videri.
私たちはすべての人の普遍的な前提に大きな重きを置くのが常であり、何かがある事柄がすべての人にそう思われるということは、私たちにとって真理の証拠となる。
Tamquam deos esse inter alia hoc colligimus, quod omnibus insita de dis opinio est nec ulla gens usquam est adeo extra leges moresque proiecta, ut non aliquos deos credat.
たとえば、神々が存在するということを、他の多くの証拠に加えて私たちは次のような事実から推論する。 すなわち、神々についての信念がすべての人に植え付けられており、いかなる民族も、どこにおいても、神々を信じないほど法や習俗の外に放り出されてはいない、という事実である。
Cum de animarum aeternitate disserimus, non leve momentum apud nos habet consensus hominum aut timentium inferos aut colentium.
魂の不滅について論じるときにも、あの世を恐れるか、あるいはそれを崇拝する人々の合意は、私たちにとって少なからぬ重要性を持つ。
Utor hac publica persuasione: neminem invenies, qui non putet et sapientiam bonum et sapere.
私はこの公の確信を利用しよう。 知恵も、賢くあることも、ともに善であると考えない者を、君は一人も見出さないだろう。
§117.7Non faciam, quod victi solent, ut provocem ad populum;
私は、敗者が好んで行うように、民衆に訴えかけるようなことはしない。
nostris incipiamus armis confligere.
我々自身の武器をもって戦い始めよう。
Quod accidit alicui, utrum extra id, cui accidit, est an in eo, cui accidit? Si in eo est, cui accidit, tam corpus est quam illud, cui accidit.
ある対象に生じる事象は、それが生じる対象の外にあるのか、それともそれが生じる対象の中にあるのか。 もしそれが生じる対象の中にあるなら、それは、それが生じる対象と同じように物体である。
Nihil enim accidere sine tactu potest; quod tangit, corpus est.
なぜなら、いかなる事象も接触なしには生じ得ず、接触するものは物体だからである。
Si extra est, posteaquam acciderat, recessit.
もし外にあるなら、それが生じた後に立ち去ったのである。
Quod recessit, motum habet.
立ち去ったものは、運動を持つ。
Quod motum habet, corpus est.
運動を持つものは物体である。
Speras me dicturum non esse aliud cursum, aliud currere, nec aliud calorem, aliud calere, nec aliud lucem, aliud lucere;
君は、私が「走ることと走ることは別ではない」とか、「熱と熱いことは別ではない」とか、「光と光ることは別ではない」と言うだろうと期待しているかもしれない。
concedo ista alia esse, sed non sortis alterius.
私はそれらが別のものであることは認める。 しかし、異なる性質のものではない。
§117.8Si valetudo indifferens est, et valere indifferens est;
もし健康が中立のものなら、健康であることも中立のものである。
si forma indifferens est, et formonsum esse.
もし美が中立のものなら、美しいこともそうだ。
Si iustitia bonum est, et iustum esse.
もし正義が善なら、正しいことも善である。
Si turpitudo malum est, et turpem esse malum est, tam mehercules quam, si lippitudo malum est, lippire quoque malum est.
もし卑劣さが悪なら、卑劣であることも悪である。 誓って言うが、眼病が悪であるなら、眼病にかかっていることも悪であるのと同じことだ。
Hoc ut scias, neutrum esse sine altero potest.
これを知るために言うが、どちらも他方なしには存在し得ない。
Qui sapit, sapiens est; qui sapiens est, sapit.
知恵を働かせる者は賢者であり、賢者である者(賢者)は知恵を働かせる。
Adeo non potest dubitari, an quale illud sit, tale hoc sit, ut quibusdam utrumque unum videatur atque idem,
前者がどのような性質であるかによって、後者もそのような性質になるということは、疑う余地が全くないほどであり、一部の人々には両者が一にして同一のものとさえ見えるほどである。