§115.10Haec ipsa res, quae tot magistratus, tot iudices detinet, quae et magistratus et iudices facit, pecunia, ex quo in honore esse coepit, verus rerum honor cecidit, mercatoresque et venales in vicem facti quaerimus non quale sit quidque, sed quanti;
まさにこのもの、これほど多くの官職者や裁判官を拘束し、官職者をも裁判官をも作り出すもの、すなわち金銭が、重んじられ始めて以来、物事の真の価値は地に落ちた。 そして私たちは、互いに商人と売り物になってしまい、個々のものがどのような性質のものであるかではなく、いくらの価値であるかを求めている。
ad mercedem pii sumus, ad mercedem impii, et honesta, quamdiu aliqua illis spes inest, sequimur, in contrarium transituri, si plus scelera promittent.
私たちは報酬のために信心深くなり、報酬のために不信心になり、何らかの希望がある限りは徳高いことを追い求めるが、悪行がより多くを約束するなら、反対の方向へ移行しようとするのである。
§115.11Admirationem nobis parentes auri argenti que fecerunt, et teneris infusa cupiditas altius sedit crevitque nobiscum.
親たちが私たちに金や銀への崇拝を植え付け、幼い頃に注ぎ込まれた欲望は深く定着し、私たちとともに成長した。
Deinde totus populus in alia discors in hoc convenit;
その後、他の事柄では意見を異にする全人民が、この点において一致する。
hoc suspiciunt, hoc suis optant, hoc dis velut rerum humanarum maximum, cum grati videri volunt, consecrant.
彼らはこれを崇め、これを身内のために望み、神々に感謝しているように見せかけたいときには、人間の事柄の中で最大のものであるかのように、これを神々に奉納する。
Denique eo mores redacti sunt, ut paupertas maledicto probroque sit, contempta divitibus, invisa pauperibus.
ついに、道徳は、貧困が罵りや不名誉となり、富む者からは軽蔑され、貧しい者からは憎まれるほどの状態にまで追い込まれた。
§115.12Accedunt deinde carmina poetarum, quae adfectibus nostris facem subdant, quibus divitiae velut unicum vitae decus ornamentumque laudantur.
次に詩人たちの詩歌が加わり、私たちの感情に火をつけ、そこでは富が人生の唯一の美と装飾であるかのように称賛される。
Nihil illis melius nec dare videntur di immortales posse nec habere.
不老不死の神々も、富よりも優れたものを実質的に与えることも、所有することもできないかのように見える。
§115.13"
Regia Solis erat sublimibus alta columnis
Clara micante auro.
「太陽の宮殿はそびえ立つ円柱を伴って高くそびえ、きらめく金で輝いていた。
"
Eiusdem currum aspice:
"
Aureus axis erat, temo aureus, aurea summae
Curvatura rotae, radiorum argenteus ordo.
」同じ者の戦車を見よ。 「車軸は金であり、牽引棒も金、外輪の湾曲も金であり、輻の列は銀であった。
"
Denique quod optimum videri volunt saeculum, aureum appellant.
」最後には、彼らが最も優れていると見なしたい時代を、彼らは黄金時代と呼ぶのである。
§115.14Nec apud Graecos tragicos desunt, qui lucro innocentiam, salutem, opinionem bonam mutent.
ギリシアの悲劇詩人たちの中にも、利益のために無実、安全、良い評判を売り渡す者たちには事欠かない。
"
Sine me vocari pessimum, ut dives vocer.
「私を最も邪悪な者と呼ばせよ、私が富める者と呼ばれるために。
An dives, omnes quaerimus, nemo, an bonus.
私たちはみな、富んでいるかどうかを尋ね、善い人かどうかは誰も尋ねない。
Non quare et unde, quid habeas, tantum rogant.
なぜ、どこから得たかではなく、何を持っているか、それだけを彼らは尋ねる。
Ubique tanti quisque, quantum habuit, fuit.
どこでも、誰もが自分が所有していた分だけの価値を持つ。
Quid habere nobis turpe sit quaeris? Nihil.
私たちにとって所有することが恥となるものは何か、と尋ねるのか。 何もない。
Aut dives opto vivere aut pauper mori.
私は富んで生きるか、貧しく死ぬかのどちらかを望む。
Bene moritur, quisquis moritur dum lucrum facit.
利益を上げている間に死ぬ者は、誰であれ良く死ぬのだ。
Pecunia, ingens generis humani bonum,
Cui non voluptas matris aut blandae potest
Par esse prolis, non sacer meritis parens;
金銭よ、人類の巨大な善よ、母の喜びも、愛らしいわが子の喜びも、功績ある聖なる親も、あなたに比肩することはできない。
Tam dulce si quid Veneris in vultu micat,
Merito illa amores caelitum atque hominum movet.
もしウェヌスの容貌にこれほど甘美な何かが輝いているなら、彼女が天上の神々と人間の愛を揺り動かすのも当然である。
" §115.15Cum hi novissimi versus in tragoedia Euripidis pronuntiati essent, totus populus ad eiciendum et actorem et carmen consurrexit uno impetu, donec Euripides in medium ipse prosilivit petens, ut expectarent viderentque, quem admirator auri exitum faceret.
」これらの最後の詩行がエウリピデスの悲劇において唱えられたとき、全人民は一斉に役者と詩歌を追い出そうと立ち上がったが、エウリピデス自身が中央へ飛び出してきて、金銭を賛美する者がどのような最期を迎えるかを待って見届けるよう求めた。
Dabat in illa fabula poenas Bellerophontes, quas in sua quisque dat.
その劇の中でベレロポンテースは、各人が自らの人生において受けるような罰を受けていたのである。
§115.16Nulla enim avaritia sine poena est, quamvis satis sit ipsa poenarum.
というのも、いかなる強欲も罰なしには済まないからであり、強欲それ自体が十分な罰であるとはいえ。
O quantum lacrimarum, quantum laborum exigit! Quam misera desiderat esse, quam misera e partis est! Adice cotidianas sollicitudines, quae pro modo habendi quemque discruciant.
おお、強欲はどれほどの涙を、どれほどの労苦を要求することか! 求める際にもどれほど惨めであり、得られたものを分け合う際にもどれほど惨めなことか! 各人をその所有の程度に応じて苦しめる、日々の不安を加えよ。
Maiore tormento pecunia possidetur quam quaeritur.
金銭は、得ようとするときよりも、所有しているときのほうがより大きな苦痛を伴う。
Quantum damnis ingemescunt, quae et magna incidunt et videntur maiora! Denique ut illis fortuna nihil detrahat, quidquid non adquiritur, damnum est.
損失に彼らはどれほど嘆き悲しむことか。 損失は実際に大きく生じるし、より大きく見えるのだ! 最後には、運命が彼らから何も奪い取らないとしても、獲得されないものは何であれ損失となる。
§115.17"At felicem illum homines et divitem vocant et consequi optant, quantum ille possidet.
「だが、人々はあの男を幸福で富んでいると呼び、彼が所有しているほどのものを手に入れたいと望んでいる。
"Fateor.
」認めよう。
Quid ergo? Tu ullos esse condicionis peioris existimas quam qui habent et miseriam et invidiam? Utinam qui divitias optaturi essent, cum divitibus deliberarent! Utinam honores petituri cum ambitiosis et summum adeptis dignitatis statum! Profecto vota mutassent, cum interim illi nova suscipiunt, cum priora damnaverint.
では、どうだというのか。 君は、惨めさと嫉妬の双方を抱えている者たちよりも、より悪い境遇にある者がいると思うかね。 富を望もうとする人々が、富める者たちと相談したならよかったのに! 官職を求めようとする人々が、野心家たちや、尊厳の最高位に達した者たちと相談したならよかったのに! 彼らは間違いなく願いを変えただろう。 一方、富める者たちは、かつての願いを非難しながら、当面は新たな願いを抱いているのだから。
Nemo enim est, cui felicitas sua, etiam si cursu venit, satis faciat.
というのも、自らの幸福がたとえ順調に訪れたとしても、それに満足する者は一人もいないからである。
Queruntur et de consiliis et de processibus suis maluntque semper quae reliquerunt.
彼らは自らの計画についても進展についても不平を言い、常に自分が後に残してきたものを好むのだ。
§115.18Itaque hoc tibi philosophia praestabit, quo equidem nihil maius existimo: numquam te paenitebit tui.
したがって、哲学は君に次のことをもたらすだろう。 私はこれより大きなものは何もないと本当に考えている。 すなわち、君が自分自身を後悔することは決してないだろうということだ。
Ad hanc tam solidam felicitatem, quam tempestas nulla concutiat, non perducent te apte verba contexta et oratio fluens leniter.
いかなる嵐も揺るがすことのできない、これほど堅固な幸福へと、適切に組み立てられた言葉や穏やかに流れる言論が君を導くことはない。
Eant, ut volent, dum animo compositio sua constet, dum sit magnus et opinionum securus et ob ipsa, quae aliis displicent, sibi placens, qui profectum suum vita aestimet et tantum scire se iudicet, quantum non cupit quantum non timet.
言葉など彼らの望むように行かせるがよい。 精神が自らの秩序を保ち、精神が偉大で世間の評判を気にかけず、他人が不満を抱くまさにそのことによって自らに満足し、自らの進歩を生き方によって評価し、自分が欲せず恐れない分だけ知っているのだと判断する限りは。
VALE,
健やかに。