§115.1Nimis anxium esse te circa verba et compositionem, mi Lucili, nolo;
私のルキリウスよ、あなたが言葉や文体について過度に神経質になることを、私は望まない。
habeo maiora, quae cures.
あなたには、気遣うべきもっと大きな事柄がある。
Quaere, quid scribas, non quemadmodum;
どのように書くかではなく、何を書くかを求めよ。
et hoc ipsum, non ut scribas, sed ut sentias, ut illa, quae senseris, magis adplices tibi et velut signes.
そしてそれ自体も、ただ書くためではなく、感じるためであり、感じたことをよりいっそう自分自身に当てはめ、言わば刻み込むためである。
Cuiuscumque orationem videris sollicitam et politam, scito animum quoque non minus esse pusillis occupatum.
誰であれ、その言論が細心の注意を払われ磨き上げられているのを見るなら、その人の精神もまた、同じように取るに足りない事柄に囚われているのだと知りなさい。
§115.2Magnus ille remissius loquitur et securius;
あの偉大な人物は、よりゆったりと、より気兼ねなく話す。
quaecumque dicit, plus habent fiduciae quam curae.
彼が語ることは何であれ、気遣いよりも確信をより多く含んでいる。
Nosti comptulos iuvenes, barba et coma nitidos, de capsula totos;
あなたは、綺麗に着飾った若者たちを知っているだろう。 髭や髪がつややかに整えられ、まるで小箱から出てきたばかりのような者たちを。
nihil ab illis speraveris forte, nihil solidum.
彼らからは、力強いことも、確かなことも、何一つ期待してはならない。
Oratio cultus animi est: si circumtonsa est et fucata et manu facta, ostendit illum quoque non esse sincerum et habere aliquid fracti.
言論は精神の装いである。 もし言論が周りを刈り込まれ、化粧を施され、人工的につくられているなら、それは精神もまた誠実ではなく、どこか弱々しく崩れたところがあることを示している。
Non est ornamentum virile concinnitas.
端調は男らしい装飾ではない。
§115.3Si nobis animum boni viri liceret inspicere, o quam pulchram faciem, quam sanctam, quam ex magnifico placidoque fulgentem videremus, hinc iustitia, illinc fortitudine, hinc temperantia prudentiaque lucentibus! Praeter has frugalitas et continentia et tolerantia et liberalitas comitasque et—quis credat?—in homine rarum humanitas bonum, splendorem illi suum adfunderent.
もし私たちが善き人の精神をのぞき見ることが許されるなら、おお、私たちはどれほど美しく、どれほど神聖で、どれほど壮大さと平穏さから輝き出ている容貌を目にすることだろう! こちら側では正義が、あちら側では勇気が、こちら側では節制と知恵が輝きながら。 これらに加えて、質素、自制、忍耐、寛大、親切、そして――誰が信じられようか――人間において稀なる善美である人間愛が、自らの輝きをそこに注ぎかけるだろう。
Tunc providentia cum elegantia et ex istis magnanimitas eminentissima quantum, di boni, decoris illi, quantum ponderis gravitatisque adderent! Quanta esset cum gratia auctoritas! Nemo illam amabilem, qui non simul venerabilem diceret.
そのとき、優雅さを伴った先見の明、そしてこれらから生じるきわめて卓越した気高さが、おお、善き神々よ、どれほどの美しさを、どれほどの重みと尊厳をそこに加えることだろう! 威厳はどれほどの優美さを伴うことだろう! その容貌を愛すべきものと言いながら、同時に畏敬すべきものと言わない者は一人もいないだろう。
§115.4Si quis viderit hanc faciem altiorem fulgentioremque quam cerni inter humana consuevit, nonne velut numinis occursu obstupefactus resistat et, ut "fas sit vidisse," tacitus precetur? Tum evocante ipsa vultus benignitate productus adoret ac supplicet, et diu contemplatus multum extantem superque mensuram solitorum inter nos aspici elatam, oculis mite quiddam, sed nihilominus vivido igne flagrantibus, tunc deinde illam Vergili nostri vocem verens atque attonitus emittat?
もし誰かが、人間の間で通常見られるものよりも高く輝かしいこの容貌を見るなら、神霊に出会ったかのように圧倒されて立ち止まり、「これを見たことが許されますように」と静かに祈るのではないだろうか。 そして、その容貌自体の優しさに誘い出されて前に進み、崇拝し哀願し、そして、私たちの間で通常見られる基準をはるかに超えてそびえ立ち、高められた姿を長く凝視したのち、眼差しには穏やかな何かがありながらも、それにもかかわらず生気に満ちた火で燃え上がっているのを見て、そのとき初めて、畏敬の念を抱き茫然自失として、私たちのウェルギリウスのあの言葉を発するのではないだろうか。
§115.5"
O quam te memorem, virgo? Namque haut tibi vultus
Mortalis nec vox hominem sonat.
「おお、あなたを何と呼べばよいのでしょう、乙女よ。 あなたの容貌は凡人のものではなく、声も人間のものとは思われません。
Sis felix, nostrumque leves quaecumque laborem.
どうか私たちに慈悲を垂れ、あなたがどなたであれ、私たちの労苦を和らげてくださいますように。
"
Aderit levabitque, si colere eam voluerimus.
」もし私たちが美徳を崇めようとするなら、美徳は寄り添い、労苦を和らげてくれるだろう。
Colitur autem non taurorum opimis corporibus contrucidatis nec auro argentoque suspenso nec in thensauros stipe infusa, sed pia et recta voluntate.
だが、美徳が崇められるのは、太った牡牛の体が屠殺されることによってでも、金や銀が奉納されることによってでも、宝物庫に小銭が投げ入れられることによってでもなく、信心深く正しい意志によってである。
§115.6Nemo, inquam, non amore eius arderet, si nobis illam videre contingeret;
繰り返し言うが、もし私たちが美徳を見る機会に恵まれるなら、誰もがその愛に燃え上がらないはずはない。
nunc enim multa obstrigilant et aciem nostram aut splendore nimio repercutiunt aut obscuro retinent.
しかし現在は、多くのものが邪魔をして、私たちの視力を過度の輝きで跳ね返すか、あるいは暗闇の中に留め置いている。
Sed si, quemadmodum visus oculorum quibusdam medicamentis acui solet et repurgari, sic nos aciem animi liberare inpedimentis voluerimus, poterimus perspicere virtutem etiam obrutam corpore, etiam paupertate opposita, etiam humilitate et infamia obiacentibus, Cernemus, inquam, pulchritudinem illam quamvis sordido obtectam.
しかし、まるで目の視力が特定の薬によって研ぎ澄まされ清められるのが常であるように、もし私たちが精神の視力を障害から解放したいと望むなら、肉体に埋もれていようとも、貧困が立ちはだかっていようとも、卑小さや悪評が立ち塞がっていようとも、美徳を見通すことができるだろう。 繰り返し言うが、私たちは、どれほど汚れたものに覆われていようとも、あの美しさをはっきりと見るだろう。
§115.7Rursus aeque malitiam et aerumnosi animi veternum perspiciemus, quamvis multus circa divitiarum radiantium splendor inpediat et intuentem hinc honorum, illinc magnarum potestatium falsa lux verberet.
他方で、私たちは悪徳や、悲惨な精神の無気力をも同様に見通すだろう。 たとえ輝く富の多くのまばゆい輝きが周囲を邪魔し、見る者をこちら側からは名誉の、あちら側からは強大な権力の虚飾の光が打ち据えようとも。
§115.8Tunc intellegere nobis licebit, quam contemnenda miremur, simillimi pueris, quibus omne ludicrum in pretio est;
そのとき、私たちがどれほど軽蔑すべきものを賛美しているかを理解することが許されるだろう。 私たちは、あらゆるおもちゃに価値を置く子供たちにきわめてよく似ている。
parentibus quippe nec minus fratribus praeferunt parvo aere empta monilia.
実に、彼らは両親や兄弟よりも、わずかな銅貨で買った首飾りを好むのだ。
Quid ergo inter nos et illos interest, ut Ariston ait, nisi quod nos circa tabulas et statuas insanimus carius inepti? Illos reperti in litore calculi leves et aliquid habentes varietatis delectant, nos ingentium maculae columnarum, sive ex Aegyptiis harenis sive ex Africae solitudinibus advectae porticum aliquam vel capacem populi cenationem ferunt.
では、アリストンが言うように、私たちが絵画や彫像をめぐって、より高価な愚かさをもって狂気に陥っていること以外に、私たちと子供たちの間に何の相違があるだろうか。 子供たちを喜ばせるのは、海岸で見つかる、滑らかでいくらか変化のある小石であり、私たちを喜ばせるのは、エジプトの砂漠やアフリカの荒野から運ばれ、どこかの回廊や大勢の人間を収容できる食堂を支えている、巨大な円柱の斑紋である。
§115.9Miramur parietes tenui marmore inductos, cum sciamus, quale sit quod absconditur.
私たちは、薄い大理石で覆われた壁を賛美するが、その下に隠されているものがどのようなものであるかは知っている。
Oculis nostris inponimus, et cum auro tecta perfudimus, quid aliud quam mendacio gaudemus? Scimus enim sub illo auro foeda ligna latitare.
私たちは自らの目を欺いており、天井に金を塗り流すとき、偽りを楽しんでいる以外の何をしているだろうか。 あの金の下には見苦しい木材が隠れていることを、私たちは知っているのだから。
Nec tantum parietibus aut lacunaribus ornamentum tenue praetenditur;
そして、薄い装飾が引き伸ばされて覆っているのは、壁や格天井だけではない。
omnium istorum, quos incedere altos vides, bratteata felicitas est.
あなたが気高く歩いているのを見るあのすべての人々の幸福は、金箔を貼った幸福なのだ。
Inspice, et scies, sub ista tenui membrana dignitatis quantum mali iaceat.
中をのぞき込みなさい、そうすれば、あの威厳という薄い皮膜の下に、どれほど多くの悪が横たわっているかを知るだろう。