Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §114.14-114.20

文体の構成上の欠点とアルルンティウスの模倣

229 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

文体(言葉の配置)における様々な過ちや、歴史家サッルスティウスの特異な表現を盲目的に模倣したアルルンティウスの具体的な例を挙げ、模倣による表現の欠点は必ずしも個人の道徳的堕落や奢侈の兆候ではないことを説明する。

§114.14Utrumque diverso genere corruptum est, tam mehercules quam nolle nisi splendidis uti ac sonantibus et poeticis, necessaria atque in usu posita vitare.
どちらも異なった種類において堕落しているのであり、誓って、華麗で響きがよく詩的な言葉しか使いたがらず、必要で日常的な言葉を避けるのと同様である。
Tam hunc dicam peccare quam illum: alter se plus iusto colit, alter plus iusto neglegit;
私は前者も後者と同様に過ちを犯していると言う。 一方は必要以上に自分を飾り立て、他方は必要以上に自分を放置する。
ille et crura, hic ne alas quidem vehit.
前者は脚(の毛)まで手入れし、後者は腋(の毛)さえ手入れしない。
§114.15Ad compositionem transeamus.
文体(言葉の配置)へと移ろう。
Quot genera tibi in hac dabo, quibus peccetur? Quidam praefractam et asperam probant;
このことにおいて、過ちが犯されているどれほど多くの種類を私はあなたに提示することだろうか。 ある人々は、ぶつ切りで荒々しい構成を好む。
disturbant de industria, si quid placidius effluxit.
もし何かが少しでも穏やかに流れ出たなら、彼らは意図的にそれを乱す。
Nolunt sine salebra esse iuncturam;
彼らは言葉の継ぎ目が、でこぼこなしであることを望まない。
virilem putant et fortem, quae aurem inaequalitate percutiat.
不均等さによって耳を打つような構成を、彼らは男らしく力強いと考える。
Quorundam non est compositio, modulatio est;
またある人々のものは、構成ではなく旋律である。
adeo blanditur et molliter labitur.
それほどまでに甘く媚び、柔らかく滑り落ちる。
§114.16Quid de illa loquar, in qua verba differuntur et diu expectata vix ad clausulas redeunt? Quid illa in exitu lenta, qualis Ciceronis est, devexa et molliter detinens nec aliter quam solet, ad morem suum pedemque respondens? Non tantum in genere sententiarum vitium est, si aut pusillae sunt et pueriles aut improbae et plus ausae quam pudore salvo licet, si floridae sunt et nimis dulces, si in vanum exeunt et sine effectu nihil amplius quam sonant.
言葉が引き延ばされ、長く待たされた末に、ようやく文末へと戻ってくるような、あの文体について私は何を語ろうか。 キケロの文体のように、末尾において緩やかで、傾斜し、優しく引き留め、いつもと変わらず、自らの習慣と韻脚に対応している、あの文体についてはどうだろうか。 欠点は思想の種類にだけあるのではない。 すなわち、それらが卑小で子供っぽいか、あるいは不謹慎で、節度を保ったまま許される以上に大胆である場合、あるいは、華美で過度に甘美である場合、あるいは、空虚に終わり、実質を伴わず、響く以外の何ものをもなさない場合である。
§114.17Haec vitia unus aliquis inducit, sub quo tunc eloquentia est, ceteri imitantur et alter alteri tradunt.
これらの欠点は、その当時、雄弁術がその支配下にある誰か一人が導入し、他の人々がそれを模倣し、互いに伝え合うのである。
Sic Sallustio vigente anputatae sententiae et verba ante exspectatum cadentia et obscura brevitas fuere pro cultu.
このように、サッルスティウスが全盛であったとき、切り詰められた思想や、予想より早く途切れる言葉、そして難解な簡潔さが、洗練と見なされた。
L. Arruntius, vir rarae frugalitatis, qui historias belli Punici scripsit, fuit Sallustianus et in illud genus nitens.
稀に見る誠実さの人物であり、ポエニ戦争の歴史を書いたルキウス・アルルンティウスは、サッルスティウスの信奉者であり、その文体を目指して努力していた。
Est apud Sallustium: "exercitum argenta fecit," id est, pecunia paravit.
サッルスティウスの著作に「軍隊を銀で満たした」、すなわち「金で用意した」という表現がある。
Hoc Arruntius amare coepit; posuit illud omnibus paginis.
アルルンティウスはこの表現を愛し始め、あらゆるページにそれを書き込んだ。
Dicit quodam loco: "fugam nostris fecere.
彼はある箇所で「我々の軍隊に敗走を作った」と言っている。
"Alio loco: "Hiero, rex Syracusanorum, bellum fecit.
別の箇所では「シラクサの王ヒエロンが戦争を作った」と言っている。
"Et alio loco: "quae audita Panhormitanos dedere §114.18Romanis fecere.
そして別の箇所では「それらの報告が聞かれると、パノルムスの人々を降伏へとローマ人に対して作らせた」と言っている。
"Gustum tibi dare volui;
私はあなたに手本を示したかっただけだ。
totus his contexitur liber.
書物全体が、これらの表現で織りなされているのだ。
Quae apud Sallustium rara fuerunt, apud hunc crebra sunt et paene continua, nec sine causa;
サッルスティウスにおいては稀であったものが、この男においては頻繁であり、ほとんど絶え間がない。 それも理由のないことではない。
ille enim in haec incidebat, at hic illa quaerebat.
なぜなら、前者はこれらに偶然陥ったのに対し、後者はそれらを意図的に探し求めていたからである。
Vides autem, quid sequatur, ubi alicui vitium pro exemplo est.
しかし、欠点が誰かにとっての手本となるとき、どのような結果がもたらされるかを、あなたは理解している。
§114.19Dixit Sallustius: "aquis hiemantibus.
サッルスティウスは「水が冬(嵐)のようになっているときに」と言った。
"Arruntius in primo libro belli Punici ait: "repente hiemavit tempestas.
アルルンティウスは『ポエニ戦争』の第一巻で「突如として嵐が冬(嵐)をなした」と言っている。
"Et alio loco cum dicere vellet frigidum annum fuisse, ait: "totus hiemavit annus.
そして別の箇所で、寒い一年であったと言いたいときに、彼は「一年全体が冬をなした」と言っている。
"Et alio loco: "inde sexaginta onerarias leves praeter militem et necessarios nautarum hiemante aquilone misit.
そして別の箇所では、「そこから、兵士および必要な水夫たちの他に、北風が冬(嵐)をなしているなか、60隻の軽貨物船を派遣した」と言っている。
"Non desinit omnibus locis hoc verbum infulcire.
彼はあらゆる箇所にこの動詞を詰め込むことをやめない。
Quodam loco dicit Sallustius: "inter arma civilia aequi bonique famas petit.
ある箇所でサッルスティウスは、「内乱の最中に、公正さと善の評判を追い求めている」と言っている。
"Arruntius non temperavit, quo minus primo statim libro poneret ingentes esse "famas "de Regulo.
アルルンティウスは、まさに第1巻の初めにおいて、レグルスに関する巨大な「評判」があると書くのを堪えきれなかった。
§114.20Haec ergo et eiusmodi vitia, quae alicui inpressit imitatio, non sunt indicia luxuriae nec animi corrupti;
したがって、これらの、あるいはこれと同類の欠点――模倣が誰かに刷り込んだもの――は、奢侈の兆候でも、堕落した心の兆候でもない。
propria enim esse debent et ex ipso nata, ex quibus tu aestimes alicuius adfectus.
なぜなら、そこからあなたが誰かの感情を推し量るためには、それらが自身に固有のものであり、彼自身から生じたものでなければならないからである。
Iracundi hominis iracunda oratio est, commoti nimis incitata, delicati tenera et fluxa.
怒りっぽい人の言論は怒りに満ちており、過度に興奮した人のそれは激しく、上品に振る舞う人のそれは優しく流動的である。

語釈・文法注

  1. §114.14ille et crura, hic ne alas quidem vehit — 「前者は脚の毛まで脱毛し、後者は腋の毛さえ手入れしない」という意味。古代ローマにおける極端な身だしなみの手入れ(過度な装飾)と怠慢(過度の放任・卑俗さ)を身体の脱毛(vellere)のメタファーによって対比的に表現している。動詞 vehit は「手入れされた状態を維持して持ち運ぶ」の意で機能している。
  2. §114.16Quid illa in exitu lenta — 直前の Quid de illa loquar... から、前置詞句 de と動詞 loquar が省略された構文。続く形容詞や分詞はすべて、省略された被修飾語である女性単数対格名詞 orationem(ここでは指示代名詞女性単数対格 illa によって示される文体)に一致している。
  3. §114.19non temperavit, quo minus... poneret — 動詞 temperare(控える、我慢する)の否定表現に、接続法を伴う従属節を導く quo minus が続くことで、「〜するのを堪えきれなかった」「〜せずにはいられなかった」という、抑制の不可能性(〜するのを防ぐことができなかった)を表す構文。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §114.14-114.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:114.14-114.20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。