§108.1Id, de quo quaeris, ex his est, quae scire tantum eo, ut scias, pertinet.
君が尋ねていることは、ただ知るためだけに知ることが関わっている事柄に属する。
Sed nihilominus, quia pertinet, properas nec vis exspectare libros, quos cum maxime ordino continentes totam moralem philosophiae partem.
しかしそれにもかかわらず、それが関わっているがゆえに、君は急いでおり、私がまさに今整理している、哲学の道徳的な部分の全体を含む書物を待つことを望まない。
Statim expediam, illud tamen prius scribam, quemadmodum tibi ista cupiditas discendi, qua flagrare te video, digerenda sit, ne ipsa se inpediat.
私はすぐにそれを説明するが、しかしその前に、君が燃え立っているのを私が目にしているその学ぶことへの渇望が、それ自体で自らを妨げないように、どのように整理されるべきかを書いておこう。
§108.2Nec passim carpenda sunt nec avide invadenda universa;
あちこちをつまみ食いすべきでもなく、全体に貪欲に襲いかかるべきでもない。
per partes pervenietur ad totum.
部分を通じて全体へと到達されるだろう。
Aptari onus viribus debet nec plus occupari quam cui sufficere possimus.
荷は力量に適合させられねばならず、私たちが十分に対処できる以上のものを抱え込むべきではない。
Non quantum vis, sed quantum capis, hauriendum est.
君が望む量ではなく、君が容れられる量だけが、汲み取られねばならない。
Bonum tantum habe animum;
ただ気強く持ちなさい。
capies quantum voles.
望むだけの量を容れられるようになるだろう。
Quo plus recipit animus, hoc se magis laxat.
心がより多くを受け入れるほど、心は自らをより拡張するのだ。
§108.3Haec nobis praecipere Attalum memini, cum scholam eius opsideremus et primi veniremus et novissimi exiremus, ambulantem quoque illum ad aliquas disputationes evocaremus, non tantum paratum discentibus, sed obvium.
アッタロスが私たちにこれらのことを教えていたのを私は覚えている。 私たちが彼の学校に押し寄せ、最初に来て最後に出て行ったとき、また、歩いている彼をもいくつかの議論へと呼び出し、彼が学ぶ者たちに対してただ準備ができているだけでなく、自ら進んで応じてくれたときのことだ。
"Idem," inquit, "et docenti et discenti debet esse propositum: ut ille prodesse velit, hic proficere. "
彼は言った。 「教える者と学ぶ者の双方にとって、同じ目的がなければならない。 すなわち、前者は役立つことを望み、後者は進歩することを望むということだ」と。
§108.4Qui ad philosophum venit, cotidie aliquid secum boni ferat: aut sanior domum redeat aut sanabilior.
哲学者のもとに来る者は、毎日何か良いものを自分とともに持ち帰るべきである。 より健全になって家に帰るか、あるいはより治療しやすくなって(家に帰るか)である。
Redibit autem;
そして彼はそのように帰るだろう。
ea philosophiae vis est, ut non studentes, sed etiam conversantes iuvet.
哲学の力とは、熱心に学ぶ者だけでなく、ただ付き合う者をも助けるほどのものである。
Qui in solem venit, licet non in hoc venerit, colorabitur;
太陽の下に出る者は、たとえそのために出たのでなくても、日焼けするだろう。
qui in unguentaria taberna resederunt et paullo diutius commorati sunt, odorem secum loci ferunt.
香料店の中に座り、少し長く滞在した者たちは、その場所の香りを自分とともに連れていく。
Et qui ad philosophum fuerunt, traxerint aliquid necesse est, quod prodesset etiam neglegentibus.
そして、哲学者のもとにいた者たちも、怠慢な者たちにさえ役立つであろう何かを吸い込んでいるに違いない。
Attende, quid dicam: neglegentibus, non repugnantibus.
私の言うことに注意せよ。 怠慢な者たちであって、反抗する者たちではない。
§108.5"Quid ergo? Non novimus quosdam, qui multis apud philosophum annis persederint et ne colorem quidem duxerint? "Quidni noverim? Pertinacissimos quidem et adsiduos, quos ego non discipulos philosophorum, sed inquilinos voco.
「では、どうなのですか。 哲学者のもとに何年も座り続けながら、色さえ帯びなかった人々を、私たちは知っていないのですか? 」どうして私が知らないだろうか。 極めて執拗で、根気強く通う者たちであり、彼らのことを私は哲学者の弟子ではなく、同居人と呼んでいる。
§108.6Quidam veniunt ut audiant, non ut discant, sicut in theatrum voluptatis causa ad delectandas aures oratione vel voce vel fabulis ducimur.
ある人々は学ぶためではなく聴くためにやって来る。 それは私たちが快楽のために、弁論や声や物語によって耳を喜ばせるために劇場へと引かれていくのと同様である。
Magnam hanc auditorum partem videbis, cui philosophi schola deversorium otii sit.
君は、哲学者の学校が余暇の宿屋となっているような、聴衆のこの大部分を目にするだろう。
Non id agunt, ut aliqua illo vitia deponant, ut aliquam legem vitae accipiant, qua mores suos exigant, sed ut oblectamento aurium perfruantur.
彼らは、そこで何らかの欠点を捨て去るため、あるいは自分の生き方を律するための人生の何らかの基準を受け取るためにそうしているのではなく、耳の娯楽を享受するためにそうしているのだ。
Aliqui tamen et cum pugillaribus veniunt, non ut res excipiant, sed ut verba, quae tam sine profectu alieno dicant quam sine suo audiunt.
しかし、何人かは書板を持ってやって来るが、それは内容を受け取るためではなく、言葉を受け取るためであり、彼らが自分の進歩なしに聴くのと同様に、他人の進歩なしに語るためである。
Quidam ad magnificas voces excitantur et transeunt in adfectum dicentium alacres vultu et animo, nec aliter concitantur quam solent Phrygii tibicinis sono semiviri et ex imperio furentes.
ある人々は、素晴らしい言葉に鼓舞され、表情も心も活発になって、語り手の感情へと移っていく。 彼らは、半陰陽がフリーギアの笛の音によって、また命令によって狂乱する際と何ら変わることなく、興奮させられる。
Rapit illos instigatque rerum pulchritudo, non verborum inanium sonitus.
空虚な言葉の響きではなく、事物の美しさが彼らを奪い去り、駆り立てるのだ。
Si quid acriter contra mortem dictum est, si quid contra fortunam contumaciter, iuvat protinus quae audias, facere.
もし死に対して激しく言されたこと、あるいは運命に対して不屈に言されたことがあるなら、聴いたことをすぐに実践することが彼らを喜ばせる。
Adficiuntur illis et sunt quales iubentur, si illa animo forma permaneat, si non impetum insignem protinus populus, honesti dissuasor, excipiat;
もしその心の型が魂の中に留まり続けるならば、彼らはそれらによって影響を受け、命じられた通りの人物になる。 もし、高潔なことの引き止め役である大衆が、その顕著な衝動をすぐに奪い去らないならば。
pauci illam, quam conceperant mentem, domum perferre potuerunt.
彼らが抱いたあの決意を、家まで持ち帰ることができた者はごくわずかである。
§108.8Facile est auditorem concitare ad cupidinem recti;
聴衆を正しいことへの渇望へと興奮させるのは容易である。
omnibus enim natura fundamenta dedit semenque virtutum.
なぜなら、自然はすべての人に美徳の基礎と種子を与えたからである。
Omnes ad omnia ista nati sumus;
私たちは皆、これらすべての事柄のために生まれてきた。
cum inritator accessit, tunc illa anima bona veluti soluta excitatur.
刺激を与える者が近づくとき、あの善き魂はあたかも解き放たれたかのように呼び覚まされるのだ。
Non vides, quemadmodum theatra consonent, quotiens aliqua dicta sunt, quae publice adgnoscimus et consensu vera esse testamur?
劇場において、私たちが公に認め、同意のもとに真実であると証明するような言葉が語られるたびに、いかに劇場全体が響き渡るか、君には見えないか。
§108.9"
Desunt inopiae multa, avaritiae omnia.
「貧困には多くのものが欠けており、貪欲にはすべてのものが欠けている。
In nullum avarus bonus est, in se pessimus.
」「強欲な者は誰に対しても良くないが、自分に対しては最悪である。
"
Ad hos versus ille sordidissimus plaudit et vittis suis fieri convicium gaudet;
」これらの詩行に対して、あの最も卑しい者が拍手を送り、自分の欠点が非難されるのを喜ぶ。
quanto magis hoc iudicas evenire, cum a philosopho ista dicuntur, cum salutaribus praeceptis versus inseruntur, efficacius eadem illa demissuri in animum imperitorum?"
哲学者がこれらのことを語るとき、有益な教えの中に詩行が挿入され、それらと同じ事柄をより効果的に無知な人々の心へと染み込ませようとするとき、これがどれほどいっそう起こると君は考えるか。