§108.1Id, de quo quaeris, ex his est, quae scire tantum eo, ut scias, pertinet.
그대가 묻고 있는 것은, 오직 알기 위한 목적으로만 아는 것이 관여되는 그러한 일들에 속하오.
Sed nihilominus, quia pertinet, properas nec vis exspectare libros, quos cum maxime ordino continentes totam moralem philosophiae partem.
하지만 그럼에도 불구하고, 그것이 중요하기 때문에 그대는 서두르고 있으며, 내가 마침 철학의 도덕적 부분 전체를 포함하여 바야흐로 정리하고 있는 책들을 기다리려 하지 않소.
Statim expediam, illud tamen prius scribam, quemadmodum tibi ista cupiditas discendi, qua flagrare te video, digerenda sit, ne ipsa se inpediat.
내가 즉시 해결해 주겠소만, 그러나 그 전에, 내가 보기에 그대가 불타오르고 있는 그 배움에 대한 갈망이 스스로를 방해하지 않도록 어떻게 정리되어야 할지를 먼저 쓰겠소.
§108.2Nec passim carpenda sunt nec avide invadenda universa;
도처에서 단편적으로 뜯어내서도 안 되고, 탐욕스럽게 전체를 덮쳐서도 안 되오.
per partes pervenietur ad totum.
부분들을 통해 전체에 이르게 될 것이오.
Aptari onus viribus debet nec plus occupari quam cui sufficere possimus.
짐은 힘에 맞추어져야 하며, 우리가 감당할 수 있는 것보다 더 많이 맡아서는 안 되오.
Non quantum vis, sed quantum capis, hauriendum est.
그대가 원하는 만큼이 아니라, 그대가 담을 수 있는 만큼만 길어 올려야 하오.
Bonum tantum habe animum;
오직 기운을 내시오.
capies quantum voles.
그대가 원하는 만큼 담을 수 있을 것이오.
Quo plus recipit animus, hoc se magis laxat.
마음은 더 많이 받아들일수록 스스로를 더 많이 확장하오.
§108.3Haec nobis praecipere Attalum memini, cum scholam eius opsideremus et primi veniremus et novissimi exiremus, ambulantem quoque illum ad aliquas disputationes evocaremus, non tantum paratum discentibus, sed obvium.
우리가 아탈루스의 학교를 에워싸고 가장 먼저 오고 가장 늦게 떠났을 때, 그리고 길을 걷고 있는 그를 몇몇 토론으로 불러내었을 때, 그가 배우는 이들을 위해 준비되어 있었을 뿐만 아니라 스스로 다가와 주었을 때, 그가 우리에게 가르쳐 주던 것들을 기억하오.
"Idem," inquit, "et docenti et discenti debet esse propositum: ut ille prodesse velit, hic proficere. " §108.4Qui ad philosophum venit, cotidie aliquid secum boni ferat: aut sanior domum redeat aut sanabilior.
그는 말했소. "가르치는 이와 배우는 이 둘 다에게 같은 목적이 있어야 하오. 즉 전자는 도움을 주기를 원하고, 후자는 진보하기를 원하는 것이오." 철학자에게 오는 이는 매일 자신과 함께 좋은 무언가를 가지고 가야 하오. 더 건강해져서 집으로 돌아가든가, 아니면 더 치료되기 쉬운 상태가 되어서 가든가 말이오.
Redibit autem;
그리고 그는 그렇게 돌아갈 것이오.
ea philosophiae vis est, ut non studentes, sed etiam conversantes iuvet.
철학의 힘이란 열심히 배우는 이들뿐만 아니라 그저 어울리는 이들마저 돕는 법이오.
Qui in solem venit, licet non in hoc venerit, colorabitur;
햇볕 속으로 나오는 이는 비록 이 목적으로 나온 것이 아닐지라도 피부가 탈 것이오.
qui in unguentaria taberna resederunt et paullo diutius commorati sunt, odorem secum loci ferunt.
향료 가게에 앉아 조금 더 머무른 이들은 그곳의 향기를 자신과 함께 지니고 가오.
Et qui ad philosophum fuerunt, traxerint aliquid necesse est, quod prodesset etiam neglegentibus.
그리고 철학자와 함께 있었던 이들도, 소홀히 하는 이들에게조차 유익했을 무언가를 흡수했음이 틀림없소.
Attende, quid dicam: neglegentibus, non repugnantibus.
내가 하는 말에 주의하시오. 소홀히 하는 이들이지, 저항하는 이들이 아니오.
§108.5"Quid ergo? Non novimus quosdam, qui multis apud philosophum annis persederint et ne colorem quidem duxerint? "Quidni noverim? Pertinacissimos quidem et adsiduos, quos ego non discipulos philosophorum, sed inquilinos voco.
"그렇다면 어떻소? 철학자 밑에서 여러 해 동안 눌러앉아 있으면서 피부색조차 띠지 못한 자들을 우리가 모르고 있단 말이오?" 어찌 내가 그들을 모르겠소? 참으로 가장 끈질기고 열심인 자들이나, 나는 그들을 철학자의 제자가 아니라 식객이라 부르오.
§108.6Quidam veniunt ut audiant, non ut discant, sicut in theatrum voluptatis causa ad delectandas aures oratione vel voce vel fabulis ducimur.
어떤 이들은 배우기 위해서가 아니라 듣기 위해 오오. 이는 우리가 쾌락을 위해, 연설이나 목소리나 이야기로 귀를 즐겁게 하려고 극장으로 이끌리는 것과 같소.
Magnam hanc auditorum partem videbis, cui philosophi schola deversorium otii sit.
그대도 철학자의 학교가 한가로운 여관인 청중의 이 큰 부류를 보게 될 것이오.
Non id agunt, ut aliqua illo vitia deponant, ut aliquam legem vitae accipiant, qua mores suos exigant, sed ut oblectamento aurium perfruantur.
그들은 그곳에서 어떤 악덕을 버리거나, 자신의 행실을 규율할 삶의 법칙을 받아들이려 힘쓰는 것이 아니라, 귀의 즐거움을 만끽하려 하오.
Aliqui tamen et cum pugillaribus veniunt, non ut res excipiant, sed ut verba, quae tam sine profectu alieno dicant quam sine suo audiunt.
그러나 어떤 이들은 심지어 필기용 서판을 들고 오는데, 내용을 받아적기 위해서가 아니라 말을 받아적기 위해서오. 그 말들은 그들이 자신의 발전 없이 듣는 것과 마찬가지로, 타인의 발전 없이 말해지오.
Quidam ad magnificas voces excitantur et transeunt in adfectum dicentium alacres vultu et animo, nec aliter concitantur quam solent Phrygii tibicinis sono semiviri et ex imperio furentes.
어떤 이들은 웅장한 목소리에 고취되어 표정과 마음이 활기차지며 말하는 이들의 감정 속으로 넘어가오. 그들은 거세된 사제들이 프리기아 피리 소리에, 그리고 여신의 명령에 따라 광란하는 것과 다르지 않게 흥분하오.
Rapit illos instigatque rerum pulchritudo, non verborum inanium sonitus.
그들을 사로잡고 충동질하는 것은 사물의 아름다움이지, 헛된 말의 울림이 아니오.
Si quid acriter contra mortem dictum est, si quid contra fortunam contumaciter, iuvat protinus quae audias, facere.
만일 죽음에 대해 격렬하게 말해진 것이나, 운명에 대해 꿋꿋하게 대항하여 말해진 것이 있다면, 들은 것을 즉시 실행하는 것이 그들을 즐겁게 하오.
Adficiuntur illis et sunt quales iubentur, si illa animo forma permaneat, si non impetum insignem protinus populus, honesti dissuasor, excipiat;
만일 그 마음의 형상이 영혼 속에 머물러 있다면, 그리고 고결한 일의 저지자인 대중이 그 현저한 충동을 즉시 빼앗아 가버리지 않는다면, 그들은 그것들에 영향을 받아 명령받은 대로의 사람이 되오.
pauci illam, quam conceperant mentem, domum perferre potuerunt.
자신이 품었던 그 마음을 집까지 가지고 갈 수 있었던 사람은 거의 없소.
§108.8Facile est auditorem concitare ad cupidinem recti;
청중을 올바른 것에 대한 갈망으로 흥분시키는 것은 쉽소.
omnibus enim natura fundamenta dedit semenque virtutum.
왜냐하면 자연은 모든 이에게 미덕의 기초와 씨앗을 주었기 때문이오.
Omnes ad omnia ista nati sumus;
우리 모두는 이 모든 일을 위해 태어났소.
cum inritator accessit, tunc illa anima bona veluti soluta excitatur.
자극하는 이가 다가왔을 때, 그때 저 선한 영혼은 마치 풀려난 것처럼 일깨워지오.
Non vides, quemadmodum theatra consonent, quotiens aliqua dicta sunt, quae publice adgnoscimus et consensu vera esse testamur?
극장에서 우리가 공적으로 인정하고 동의함으로써 참되다고 증언하는 말들이 나올 때마다 극장 전체가 어찌 그리 울려 퍼지는지 그대는 보지 못하오?
§108.9"
Desunt inopiae multa, avaritiae omnia. In nullum avarus bonus est, in se pessimus. "
Ad hos versus ille sordidissimus plaudit et vittis suis fieri convicium gaudet;
"가난에는 많은 것이 부족하고, 탐욕에는 모든 것이 부족하다." "탐욕스러운 자는 누구에게도 좋지 않으나, 자신에게는 최악이다." 이 시구들에 대해 저 가장 비열한 자가 손뼉을 치며 자신의 악덕이 비난받는 것을 기뻐하오.
quanto magis hoc iudicas evenire, cum a philosopho ista dicuntur, cum salutaribus praeceptis versus inseruntur, efficacius eadem illa demissuri in animum imperitorum?"
철학자가 이러한 일들을 말할 때, 그리고 유익한 가르침들 속에 시구들이 삽입되어 배움이 없는 이들의 마음에 그 동일한 것들을 더 효과적으로 주입하려 할 때, 이것이 얼마나 더 일어날 것이라고 그대는 생각하오?