§106.1Tardius rescribo ad epistulas tuas, non quia districtus occupationibus sum.
私は君の手紙に返事を書くのが少し遅くなったが、多忙に追われていたからではない。
Hanc excusationem cave audias;
この言い訳を聞かないように(警戒して)ほしい。
vaco et omnes vacant, qui volunt.
私は暇だし、そう望む者はみな暇なのだ。
Neminem res secuntur.
用事が人に追いつくのではない。
Ipsi illas amplexantur et argumentum esse felicitatis occupationem putant.
彼ら自身がそれらを抱きしめ、多忙であることを幸福の証拠だと考えているのだ。
Quid ergo fuit, quare non protinus rescriberem? Id, de quo quaerebas, veniebat in contextum operis mei.
では、なぜ私がすぐに返事を書かなかったのか。 君が尋ねていたその事柄が、私の著作の構成(脈絡)に入ってきていたからだ。
§106.2Scis enim me moralem philosophiam velle conplecti et omnes ad eam pertinentis quaestiones explicare.
というのも、君も知っての通り、私は道徳哲学を包括し、それに関するすべての問いを解明したいと望んでいるからだ。
Itaque dubitavi utrum differrem te, donec suus isti rei veniret locus, an ius tibi extra ordinem dicerem;
したがって、私は君(への回答)を、その事柄にふさわしい箇所が訪れるまで延期すべきか、それとも例外的に君に個別に対処すべき(判決を下すべき)か迷った。
humanius visum est tam longe venientem non detinere.
しかし、これほど遠くから来る者を留め置かないことの方が、より親切である(人間味がある)と思われたのだ。
§106.3Itaque et hoc ex illa serie rerum cohaerentium excerpam et, si qua erunt eiusmodi, non quaerenti tibi ultro mittam.
したがって、私はこのこともまた、あの一連の連鎖する事柄から抜き出し、今後もそのようなものがあれば、君が求めなくても自発的に送ることにしよう。
Quae sint haec interrogas? Quae scire magis iuvat quam prodest, sicut hoc, de quo quaeris: bonum an corpus sit?
これらは何であるかと君は尋ねるか。 それは、役に立つことよりも知ることがより喜ばしい事柄であり、まさに君が尋ねているこれ、「善は物体であるか」という問いのようなものである。
§106.4Bonum facit: prodest enim.
善は(作用を)及ぼす。 なぜなら、それは益するからである。
Quod facit, corpus est.
作用を及ぼすものは物体である。
Bonum agitat animum et quodammodo format et continet, quae propria sunt corporis.
善は魂を動かし、ある方法で形作り、維持するが、これらは物体に固有の性質である。
Quae corporis bona sunt, corpora sunt;
身体の善であるものは、物体である。
ergo et quae animi sunt.
したがって、魂の善であるものもまた、物体である。
§106.5Nam et hoc corpus est.
なぜなら、魂もまた物体だからである。
Bonum hominis necesse est corpus sit, cum ipse sit corporalis.
人間の善は、人間自身が身体的である以上、物体でなければならない。
Mentior, nisi et quae aiunt illum et quae valitudinem eius vel custodiunt vel restituunt, corpora sunt;
もし彼を養うもの、あるいは彼の健康を維持したり回復したりするものが物体でないならば、私は嘘をついていることになる。
ergo et bonum eius corpus est.
したがって、彼の善もまた物体である。
Non puto te dubitaturum, an adfectus corpora sint—ut aliud quoque, de quo non quaeris, infulciam—tamquam ira, amor, tristitia,nisi dubitas, an vultum nobis mutent, an frontem adstringant, an faciem diffundant, an ruborem evocent, an fugent sanguinem.
私は君が、情念(怒り、愛、悲しみなど)が物体であるかどうかを疑うとは思わない(君が尋ねていない別のことも押し込んでおくために言えば)。 ただし君が、それらが我々の表情を変え、眉をひそめさせ、顔を和ませ、赤面を引き起こし、血の気を引かせるかどうかを疑うのでなければ、である。
Quid ergo? Tam manifestas notas corporis credis inprimi nisi a corpore?
ではどうだろうか。 これほど明白な身体の痕跡が、物体以外のものによって刻印されると君は信じるのだろうか。
§106.6Si adfectus corpora sunt, et morbi animorum, ut avaritia, crudelitas, indurata vitia et in statum inemendabilem adducta;
もし情念が物体であるなら、強欲、残虐、頑固になり治療不可能な状態に至った悪徳のような、魂の病もまた物体である。
ergo et malitia et species eius omnes, malignitas, invidia, superbia;
したがって、悪意とそのすべての現れ(悪意、嫉妬、傲慢)もまた物体である。
ergo et bona, primum quia contraria istis sunt, deinde quia eadem tibi indicia praestabunt.
したがって、善もまたそうである。 第一にそれらがこれら(悪)の反対のものであるからであり、第二にそれらが君に同じ証拠を示すからである。
§106.7An non vides, quantum oculis det vigorem fortitudo? Quantam intentionem prudentia? Quantam modestiam et quietem reverentia? Quantam serenitatem laetitia? Quantum rigorem severitas? Quantam remissionem lenitas? Corpora ergo sunt, quae colorem habitumque corporum mutant, quae in illis regnum suum exercent.
それとも君は見ないのか(=見ればわかるではないか)、勇気がどれほどの活力を目に与えるか。 思慮がどれほどの集中を与えるか。 敬意がどれほどの謙虚さと静けさを与えるか。 喜びがどれほどの晴れやかさを与えるか。 厳格さがどれほどの硬さを与えるか。 穏やかさがどれほどの弛緩を与えるか。 それゆえ、身体の色や状態を変化させ、身体において自らの支配を行使するものは、物体なのである。
Omnes autem, quas rettuli, virtutes bona sunt, et quicquid ex illis est.
ところで、私が挙げたすべての徳は善であり、それらから生じるものもすべて善である。
Numquid est dubium, an id, quo quid tangi potest, corpus sit?
何かがそれに触れられ得るものが物体であるということに、何か疑いがあるだろうか。
§106.8"
Tangere enim et tangi nisi corpus nulla potest res,
"
ut ait Lucretius.
「なぜなら、物体でなければ何ものも触れることも触れられることもできないからである」とルクレティウスが言うように。
Omnia autem ista, quae dixi, non mutarent corpus, nisi tangerent;
しかし、私が述べたこれらすべてのものは、もし触れないのであれば身体を変化させないはずである。
ergo corpora sunt.
したがって、これらは物体である。
§106.9Etiam nunc cui tanta vis est, ut inpellat et cogat et retineat et inhibeat, corpus est.
さらに、押し進め、強制し、引き留め、抑制するほどの大きな力を持つものもまた、物体である。
Quid ergo? Non timor retinet? Non audacia inpellit? Non fortitudo inmittit et impetum dat? Non moderatio refrenat ac revocat? Non gaudium extollit? Non tristitia adducit?
ではどうだろうか。 恐れは引き留めないだろうか。 大胆さは押し進めないだろうか。 勇気は送り込み、勢いを与えないだろうか。 節度は抑制し、呼び戻さないだろうか。 喜びは高揚させないだろうか。 悲しみは引き縮めない(落胆させない)だろうか。
§106.10Denique quidquid facimus, aut, malitiae aut virtutis gerimus imperio.
要するに、我々が行うことは何であれ、悪徳の命令か、あるいは徳の命令に従って行っているのである。
Quod imperat corpori, corpus est, quod vim corpori adfert, corpus.
身体に命令するものは物体であり、身体に力を加えるものも物体である。
Bonum corporis corporalest, bonum hominis et corporis bonum est;
身体の善は身体的であり、人間の善は身体の善でもある。
itaque corporale est.
それゆえ、それは身体的(物質的)なのである。
§106.11Quoniam, ut voluisti, morem gessi tibi, nunc ipse dicam mihi, quod dicturum esse te video: latrunculis ludimus.
君が望んだ通り、私は君の意に従ったので、今度は私が君が言うであろうと私に見えていることを自分自身に言おう。 「我々は盤上遊戯で遊んでいるのだ」と。
In supervacuis subtilitas teritur;
余計な事柄において精妙さがすり減らされている。
non faciunt bonos ista, sed doctos.
これらの事柄は(人々を)善くするのではなく、博識にする。
Apertior res est sapere, immo simpliciter satius est ad mentem bonam uti litteris, sed nos ut cetera in supervacuum diffundimus, ita philosophiam ipsam.
賢明であることはより明快な事柄であり、いやむしろ、善い心を得るために文学を用いることは単純に(それだけで)より好ましいことなのだ。 しかし、我々は他の事柄を無駄なことへと散漫に広げてしまうように、哲学そのものをもそのように広げてしまっているのだ。
§106.12Quemadmodum omnium rerum, sic litterarum quoque intemperantia laboramus;
あらゆる物事におけるのと同様に、我々は学問(文学)においても過度(不摂生)に苦しんでいる。
non vitae sed scholae discimus.
我々は人生のためではなく、学校(教室)のために学んでいるのだ。
VALE.
健やかであれ。