Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §105.1-105.8

安全に生きるための警戒と良心の平安

211 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

安全に生きるために警戒すべき5つの要素を分析し、他人の欲望や嫉妬を煽らない方法、静寂を保ち会話を控える重要性を説く。さらに、不正を避けて良心を清らかに保つことが、真の心の平安(安心)をもたらすと論じる。

§105.1Quae observanda tibi sint, ut tutior vivas, dicam.
あなたがより安全に生きるために、何を遵守すべきであるか、私は語ろう。
Tu tamen sic audias censeo ista praecepta, quomodo si tibi praeciperem, qua ratione bonam valitudinem in Ardeatino tuereris.
しかし私は、あなたがこれらの教えを、あたかも私があなたに、アルデアの別荘でいかにして良好な健康を保つべきかを命じているかのように、そのように聴くのがよいと思う。
Considera, quae sint, quae hominem in perniciem hominis instigent: invenies spem, invidiam, odium, metum, contemptum.
人間を他の人間の破滅へと駆り立てるものが何であるかを考えよ。 あなたは、希望、嫉妬、憎悪、恐れ、軽蔑を見出すだろう。
§105.2Ex omnibus istis adeo levissimum est contemptus, ut multi in illo remedii causa delituerint.
これらすべてのうちで、軽蔑はきわめて軽いものであるため、多くの者がそれの中に避難のために身を隠してきた。
Quem quis contemnit, violat sine dubio, sed transit;
人が誰かを軽蔑するとき、確かにその人を害するが、通り過ぎていく。
nemo homini contempto pertinaciter, nemo diligenter nocet.
軽蔑された人間に対して、執拗に、あるいは念入りに害を加える者は誰もいない。
Etiam in acie iacens praeteritur, cum stante pugnatur.
戦場においてさえも、立っている者と戦われている間、倒れている者は見過ごされる。
§105.3Spem inproborum vitabis, si nihil habueris, quod cupiditatem alienam et inprobam inritet, si nihil insigne possederis.
もしあなたが、他人の不道徳な欲望を刺激するようなものを何も持たず、何か目立つものを所有していなければ、不道徳な者たちの望みを避けるだろう。
Concupiscuntur enim etiam parva, si notabilia sunt, si rara.
というのも、小さなものであっても、それが目立つものであったり、珍しいものであったりすれば、熱望されるからである。
Invidiam effugies, si te non ingesseris oculis, si bona tua non iacta veris, si scieris in sinu gaudere.
もしあなたが自分の姿を目立たせないようにし、自分の良いものを自慢せず、心の中で喜ぶことを知っているならば、嫉妬を免れるだろう。
§105.4Odium aut est ex offensa: hoc vitabis neminem lacessendo;
憎悪は、感情を害されることから生じるか(これをあなたは誰も挑発しないことによって避けるだろう)、あるいは理由のないものかである。
aut gratuitum: a quo te sensus communis tuebitur.
後者からは、常識があなたを守ってくれるだろう。
Fuit hoc multis periculosum;
これは多くの人々にとって危険であった。
quidam odium habuerunt nec inimicum.
ある人々は、敵を持たないにもかかわらず憎悪を受けた。
Illud, ne timearis, praestabit tibi et fortunae mediocritas et ingenii lenitas;
恐れられないようにすること、これは運命の平凡さと性質の穏やかさが、あなたのために保証してくれるだろう。
eum esse te homines sciant, quem offendere sine periculo possint;
あなたが、危険を冒さずに害することができるような人間であると、人々が知るようにせよ。
reconciliatio tua et facilis sit et certa.
あなたとの和解は容易であり、かつ確実なものであるようにせよ。
Timeri autem tam domi molestum est quam foris, tam a servis quam a liberis.
しかし、恐れられることは、外におけるのと同様に家の中でも、自由民からと同様に奴隷からも、厄介なことである。
Nulli non ad nocendum satis virium est.
害を加えるのに十分な力を持たない者は誰もいない。
Adice nunc, quod qui timetur, timet;
さらに、恐れられている者は自らも恐れているという事実を加えよ。
nemo potuit terribilis esse secure.
誰も、自らは安全であるままで恐ろしい存在であることはできなかった。
§105.5Contemptus superest, cuius modum in sua potestate habet, qui illum sibi adiunxit, qui contemnitur quia voluit, non quia debuit.
軽蔑が残っているが、これの度合いを自らの支配下に置いているのは、それを自ら引き受けた者、すなわち、そうされるべきだからではなく、自ら望んだからこそ軽蔑されている者である。
Huius incommodum et artes bonae discutiunt et amicitiae eorum, qui apud aliquem potentem potentes sunt, quibus adplicari expediet, non inplicari, ne pluris remedium quam periculum constet.
これの不都合は、優れた技術や、何らかの有力者に対して力を持っている人々との友誼が払い去ってくれる。 これらの人々に寄り添うことは有益であるが、巻き込まれないようにせねばならない。 救済策が危険そのものよりも高くつくことがないように。
§105.6Nihil tamen aeque proderit quam quiescere et minimum cum aliis loqui, plurimum secum.
しかし、静かにしていること、他人とは最小限に話し、自分自身とは最大限に話すことほど、同様に役立つものはない。
Est quaedam dulcedo sermonis, quae inrepit et eblanditur et non aliter quam ebrietas aut amor secreta producit.
会話にはある種の甘美さがあり、それが忍び込み、お世辞を言いつつ、酔い狂いや愛と何ら変わらずに秘密を引き出す。
Nemo quod audierit, tacebit.
聞いたことを黙っている者は誰もいない。
Nemo quantum audierit, loquetur.
聞いた分量を語る者もいない。
Qui rem non tacuerit, non tacebit auctorem.
事柄を黙っていられない者は、発信者を黙ってはいないだろう。
Habet unusquisque aliquem, cui tantum credat, quantum ipsi creditum est.
誰もが、自分が信用されたのと同程度に信用している誰かを持っている。
Ut garrulitatem suam custodiat et contentus sit unius auribus, populum faciet, si quod modo secretum erat, rumor est.
たとえ彼が自分の多弁さを自制し、一人の耳で満足するとしても、彼は民衆を作り出すことになる。 もし、今しがた秘密であったものが、噂であるならば。
§105.7Securitatis magna portio est nihil inique facere.
心の平安の大きな部分は、いかなる不正も行わないことである。
Confusam vitam et perturbatam inpotentes agunt;
自制心のない者たちは、混乱し動揺した人生を送る。
tantum metuunt, quantum nocent, nec ullo tempore vacant.
彼らは他者を害したのと同じ分だけ恐れ、いかなる時も心休まることがない。
Trepidant enim, cum fecerunt, haerent;
なぜなら、彼らは行ったとき、おののき、立ち往生するからである。
conscientia aliud agere non patitur ac subinde respondere ad se cogit.
良心が彼らに他のことをすることを許さず、度々自己に釈明することを強いる。
Dat poenas quisquis expectat;
待ち受ける者は誰であれ、すでに罰を受けている。
quisquis autem meruit, expectat.
そして、受けるに値する者は誰であれ、待ち受けるのである。
§105.8Tutum aliqua res in mala conscientia praestat, nulla securum;
悪い良心があるとき、何らかの事柄が安全を保証することはあっても、何も安心を保証しはしない。
putat enim se, etiam si non deprenditur, posse deprendi.
なぜなら、たとえ見つからなくても、見つかり得ると本人は考えるからである。
Et inter somnos movetur et, quotiens alicuius scelus loquitur, de suo cogitat;
眠っている間にも彼は動揺し、誰かの犯罪が語られるたびに、自分のについて考える。
non satis illi obliteratum videtur, non satis tectum.
彼には、それが十分に消し去られたとも、十分に隠されたとも思えないのである。
Nocens habuit aliquando latendi fortunam, numquam fiduciam.
罪を犯した者は、隠れる幸運を得ることはあっても、確信を得ることは決してない。
VALE.
健やかであれ。

語釈・文法注

  1. §105.1audias censeo — censeo(私は〜と思う、勧める)の後に接続法(audias)が ut なしで続く間接命令・勧告の構文。tu tamen... audias censeo で「しかし、あなたは〜と聞くべきだと私は思う」を意味する。
  2. §105.4Nulli non — 二重否定(nulli non... satis virium est)により強い肯定を表す。「害を加えるのに十分な力を持たない者は誰もいない」、すなわち「誰であっても他者を害するだけの力は十分に持っている」という意味になる。
  3. §105.6Ut garrulitatem suam custodiat — ここでの ut は譲歩の接続詞(たとえ〜だとしても、たとえ〜しようとも)として機能し、接続法 custodiat および sit を伴っている。直後の populum faciet(彼は民衆を作り出すことになる)が主節となる。
  4. §105.8Tutum... securum — セネカは tutus(客観的に危険がない、安全な)と securus(主観的に不安がない、安心した、心配のない)を対比させている。悪人の良心(罪悪感)においては、一時的に客観的追及を免れて安全(tutum)であることはあっても、主観的な心の平安(securum)を得ることは絶対に不可能であるという思想を示している。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §105.1-105.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:105.1-105.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。