§100.8Humilia praeterea tibi videri dicis omnia et parum erecta;
さらに、あなたはすべてが卑俗で、十分に高揚していないように思われると言う。
quo vitio carere eum iudico.
私は彼にその欠点はないと判断する。
Non sunt enim humilia illa sed placida et ad animi tenorem quietum compositumque formata, nec depressa sed plana.
なぜなら、それらは卑俗なのではなく、穏やかであり、穏やかで整えられた魂のあり方に合わせて形作られているからであり、また沈み込んでいるのではなく、平明だからである。
Deest illis oratorius vigor stimulique, quos quaeris, et subiti ictus sententiarum.
それらには、あなたが求めている弁論家としての力強さや刺激、そして突然の警句の一撃が欠けている。
Sed totum corpus videris quam sit comptum;
しかし、体躯の全体がいかに整っているかを見なさい。
honestum est.
それは気品がある。
Non habet oratio eius, sed dabit, dignitatem.
彼の弁論は威厳を持ってはいないが、それを与えるだろう。
§100.9Adfer, quem Fabiano possis praeponere.
あなたがファビアヌスより上に置くことのできる人物を挙げてみなさい。
Dic Ciceronem, cuius libri ad philosophiam pertinentes paene totidem sunt, quot Fabiani;
キケローと言うか。 彼の哲学に関する書物は、ファビアヌスのものとほぼ同数ある。
cedam, sed non statim pusillum est, si quid maximo minus est.
私は譲歩しよう。 しかし、最大のものより少しでも劣るからといって、すぐに極小ということにはならない。
Dic Asinium Pollionem;
アシニウス・ポッリオーと言うか。
cedam, et respondeamus: in re tanta eminere est post duos esse.
私は譲歩しよう。 そしてこう答えよう。 これほど偉大な分野においては、二人の後ろに位置することこそが、傑出しているということなのだ、と。
Nomina adhuc.
さらに名前を挙げなさい。
T. Livium, scripsit enim et dialogos, quos non magis philosophiae adnumerare possis quam historiae, et ex professo philosophiam continentis libros;
ティトゥス・リウィウスか。 彼は対話篇も書いたが、それは歴史と同じくらいには哲学に数え入れることができないものであり、また明らかに哲学を扱っている書物も書いた。
huic quoque dabo locum.
この人物にも私は席を譲ろう。
Vide tamen, quam multos antecedat, qui a tribus vincitur et tribus eloquentissimis.
しかし、三人、それも最も雄弁な三人に敗れる者が、どれほど多くの人々に先んじているかを見てみなさい。
§100.10Sed non praestat omnia: non est fortis oratio eius, quamvis elata sit;
しかし、彼はすべてにおいて優れているわけではない。 彼の弁論は、高揚してはいるが、力強くはない。
non est violenta nec torrens, quamvis effusa sit;
溢れ出てはいるが、激しくも奔流のようでもない。
non est perspicua, sed pura.
明瞭ではないが、純粋である。
"Desideres," inquis, "contra vitia aliquid aspere dici, contra pericula animose, contra fortunam superbe, contra ambitionem contumeliose, volo luxuriam obiurgari, libidinem traduci, inpotentiam frangi.
あなたは言う。 「欠点に対しては厳しく語られ、危機に対しては勇敢に、運命に対しては傲然と、野心に対しては侮蔑的に語られることを私は望む。 私は、贅沢が非難され、情欲が笑いものにされ、無節制が打ち砕かれることを望む。
Sit aliquid oratorie acre, tragice grande, comice exile.
弁論家のように鋭く、悲劇のように壮大で、喜劇のように質素な何かがあってほしい」と。
"vis illum adsidere pusillae rei, verbis;
あなたは彼が取るに足らないもの、すなわち言葉にかじりつくことを望んでいる。
ille rerum se magnitudini addixit, eloquentiam velut umbram non hoc agens trahit.
しかし、彼は事物の偉大さに身を捧げたのであり、雄弁さを、それを目的とすることなく、影のように引き連れているのだ。
§100.11Non erunt sine dubio singula circumspecta nec in se collecta nec omne verbum excitabit ac punget, fateor.
疑いなく、一つ一つの言葉が細心に配慮されたり、緊密にまとまったりしているわけではなく、すべての言葉が人を刺激し、突き刺すわけでもないだろう、私はそれを認める。
Exibunt multa nec ferient et interdum otiosa praeterlabetur oratio, sed multum erit in omnibus lucis, sed ingens sine taedio spatium.
多くの言葉が飛び出しても心を打たず、時には弁論が退屈に流れ去ることもあるだろう。 しかし、すべてのものの中に多くの光があり、退屈を伴わない広大な空間がある。
Denique illud praestabit, ut liqueat tibi illum sensisse quae scripsit.
何よりも、彼は自分が書いたことを感じていたということが、あなたに明らかになるだろう。
Intelleges hoc actum, ut tu scires quid illi placeret, non ut ille placeret tibi.
彼の目的は、彼が何を好むかをあなたに知らせることであり、彼があなたに気に入られることではなかったのだと理解するだろう。
Ad profectum omnia tendunt, ad bonam mentem, non quaeritur plausus.
すべては進歩へと、良き精神へと向けられており、拍手喝采が求められているのではない。
§100.12Talia esse scripta eius non dubito, etiam si magis reminiscor quam teneo haeretque mihi color eorum non ex recenti conversatione familiariter, sed summatim, ut solet ex vetere notitia.
彼の著作がそのようなものであることを私は疑わない。 たとえ私がそれをしっかりと保持しているというよりは思い起こしているだけであり、それらの色彩が、最近の親しい交わりから身近に焼き付いているのではなく、古い知り合いからそうであるように、大まかに残っているだけであるとしても。
Cum audirem certe illum, talia mihi videbantur, non solida, sed plena, quae adulescentem indolis bonae attollerent et ad imitationem sui evocarent sine desperatione vincendi, quae mihi adhortatio videtur efficacissima.
確かに私が彼の話を聴いていたとき、私にはそのように思われた。 中身が詰まっているというよりは豊かであり、優れた資質を持つ青年を高揚させ、克服することへの絶望を抱かせることなく自己の模倣へと呼び覚ますようなものであると。 そしてこのことこそが、最も効果的な励ましであると私には思われる。
Deferret enim qui imitandi cupiditatem fecit, spem abstulit.
というのも、模倣への欲望を抱かせながらも、希望を奪い去ってしまう者は、人を意気消沈させるからだ。
Ceterum verbis abundabat, sine commendatione partium singularum in universum magnificus.
ともあれ、彼は言葉において豊かであり、個々の部分の推奨を伴うことなく、全体として壮大であった。
VALE.
健やかであれ。