§9.4.127membratim plerumque narrabimus, aut ipsas periodos maioribus intervallis et velut laxioribus nodis resolvemus, exceptis quae non docendi gratia, sed ornandi narrantur, ut ut Verrem Proserpinae raptus.
私たちは事実の叙述を、大部分は節ごとに行うか、あるいは周期文そのものを、より長い間隔と、いわばより緩い結び目によって解きほぐすであろう。 ただし、教えるためではなく、飾るために叙述される箇所、例えばヴェッレス弾劾演説におけるプロセルピナの略奪の場面などは除外される。
haec enim lenis et fluens contextus decet.
これらには、滑らかで流れるような文脈がふさわしいからである。
§9.4.128periodos apta prooemiis maiorum causarum, ubi sollicitudine, commendatione, miseratione res eget, item communibus locis et ut omni amplificatione;
周期文は、心配や推薦、哀憐を事柄が求めるような、重大な事件の序論に適しており、同様に共通論題や、すべての増幅法において適している。
sed poscitur tum austera, si accuses, tum fusa, si laudes.
しかし、もし告発するなら厳格なものが、もし称賛するなら流麗なものが要求される。
multum et ut epilogis pollet.
また、結語においても非常に強い力を持つ。
§9.4.129totum autem hoc adhibendum est, quod sit amplius compositionis genus, cum iudex non solum rem tenet, sed etiam captus est oratione et se credit actori et voluptate iam ducitur.
しかし、このすべては、裁判官が事柄を把握しているだけでなく、演説に魅了され、弁論家に身を委ね、すでに快感に導かれているときに、より豊かな構成の種類として用いられるべきである。
historia non tam finitos numeros quam orbem quendam contextumque desiderat.
歴史は、完結したリズムよりは、むしろある種の円環と一貫した文脈を求める。
namque omnia eius membra connexa sunt et, quoniam lubrica est, hac atque illac fluit, ut homines, qui manibus invicem apprehensis gradum firmant, continent et continentur.
なぜなら、そのすべての節は結合されており、滑らかであるために、互いに手を取り合って歩みを確かにし、支え、支えられる人々のように、あちらこちらへと流れるからである。
§9.4.130demonstrativum genus omne fusiores habet liberioresque numeros;
叙主演説のジャンルはすべて、より流麗で自由なリズムを持つ。
iudiciale et contionale, ut materia varium est, sic etiam ipsa collocatione verborum.
法廷演説および民会演説は、題材によって多様であるように、まさに言葉の配置そのものによっても多様である。
ubi iam nobis pars ex duabus, quas modo fecimus, secunda tractanda est.
ここで私たちは、先ほど行った二つの区分のうち、第二のものを扱わねばならない。
nam quis dubitat alia lenius, alia concitatius, alia sublimius, alia pugnacius, alia ornatius, alia gracilius esse dicenda;
なぜなら、ある事柄はより滑らかに、ある事柄はより激しく、ある事柄はより崇高に、ある事柄はより好戦的に、ある事柄はより華麗に、ある事柄はより簡素に語られるべきであることを、誰が疑うだろうか。
§9.4.131gravibus, sublimibus, ornatis longas magis syllabas convenire? ita ut lenia spatium, sublimia et ornata claritatem quoque vocalium poscant;
重厚なもの、崇高なもの、華麗なものには、長い音節のほうが適していることを。 それゆえ、滑らかなものは時間の長さを、崇高なものや華麗なものは母音の明瞭さをも要求する。
his contraria magis gaudere brevibus, argumenta, partitiones, iocos et quidquid est sermoni magis simile.
これらと反対のものは短い音節をより好むことを。 論証、分割、冗談、そして日常会話に最も似ているすべてのものがそうである。
§9.4.132itaque componemus prooemium varie atque ut sensus eius postulabit.
したがって、私たちは序論を多様に、またその意味内容が要求するように構成するであろう。
neque enim accesserim Celso, qui unam quandam huic parti formam dedit, et optimam compositionem esse prooemii, ut est apud Asinium, dixit, si, Caesar, ex omnibus mortalibus, qui sunt ac fuerunt, posset huic causae disceptator legi, non quisquam te potius optandus nobis fuit.
私はケルススに同意しない。 彼はこの部分にただ一つの形式を与え、序論の最も優れた構成は、アシニウスの作品にある次のようなものであると言った。 「もし、カエサルよ、現在および過去のすべての死すべき者のうちから、この事件の裁定者が選ばれ得るならば、私たちはあなた以外の誰をも望むべきではなかった。
§9.4.133non quia negem hoc bene esse compositum, sed quia legem hanc esse componendi ut omnibus principiis recusem.
」これは、私がこの構成が優れていることを否定するからではなく、これをすべての序論に対する構成の規則として受け入れることを拒むからである。
nam iudicis animus varie praeparatur: tum miserabiles esse volumus, tum modesti tum acres, tum graves, tum blandi, tum flectere, tum ad diligentiam hortari.
なぜなら、裁判官の心は多様に準備されるからである。 ある時は私たちは同情を誘う者でありたいと望み、ある時は控えめに、ある時は激しく、ある時は重厚に、ある時は優しくありたいと望み、ある時は心を動かし、ある時は注意深さを促したいと望む。
haec ut sunt diversa natura, ita dissimilem componendi quoque rationem desiderant.
これらは本性上異なっているように、構成の仕方もまた異なる方式を要求する。
an similibus Cicero usus est numeris ut exordio pro Milone, pro Cluentio, pro Ligario?
キケロは『ミロ弁護』、『クルエンティウス弁護』、『リガリウス弁護』の序論において、同じようなリズムを用いたであろうか。
§9.4.134narratio fere tardiores atque, ut sic dixerim, modestiores desiderat pedes ex omnibus maxime mixtos.
叙述は概して、より遅く、いわばより控えめな音脚、そしてあらゆるもののうちで最も混ざり合った音脚を求める。
nam et verbis, ut saepius pressa est, ita interim insurgit; sed docere et infigere animis res semper cupit, quod minime festinantium opus est.
なぜなら、言葉においてはしばしば抑制されているように、時には高揚することもあるが、しかし常に、事柄を教え、心に刻み込むことを望むからであり、これは到底、急ぐ者の仕事ではないからである。
ac mihi videtur tota narratio constare longioribus membris, brevioribus periodis.
そして私には、叙述の全体は、より長い節と、より短い周期文から構成されるように思われる。
§9.4.135argumenta acria et citata pedibus quoque ad hanc naturam commodatis utentur, non tamen ita ut trochaeis quoque celeria quidem, sed sine viribus sint, verum iis, qui sint brevibus longisque mixti, non tamen plures longas quam breves habent.
激しく、また急速な論証は、この性質に適した音脚をも用いるであろうが、しかし、トロカイオスによって、確かに速くはあるが力のないものになるようにはせず、短い音節と長い音節が混ざり合っているものの、短い音節より長い音節のほうを多く持たないような音脚を用いるであろう。
§9.4.136illa sublimia spatiosas clarasque voces habentia amant amplitudinem dactyli quoque ac paeanis, etiamsi maiore ex parte syllabis brevibus, temporibus tamen satis pleni.
ゆったりとして明瞭な響きを持つ崇高な箇所は、ダクテュロスやパイアンの豊かさをも好む。 これらは、大部分が短い音節からなっているとしても、しかし時間においては十分に満ちている。
aspera contra iambis maxime concitantur, non solum quod sunt e duabus modo syllabis eoque frequentiorem quasi pulsum habent, quae res lenitati contraria est, sed etiam quod omnibus pedibus insurgunt et e brevibus ut longas nituntur et crescunt, ideoque meliores choreis, qui ab longis ut breves cadunt.
これに対して、荒々しい箇所は、何よりもイアンボスによって激しく動かされる。 それは、イアンボスがわずか2音節からなり、それゆえに滑らかさとは正反対である、より頻繁な脈動のようなものを持つからだけでなく、すべての音脚において立ち上がり、短い音節から長い音節へと努力して成長していくからであり、それゆえに、長い音節から短い音節へと落ちるコレイオスよりも優れているからである。