§9.3.32etiam in contrapositis vel comparativis solet respondere primorum verborum alterna repetitio, quod modo huius esse loci potius dixi: vigilas tu de node, ut tuis consultatoribus respondeas;
また、対比されるもの、あるいは比較されるものにおいては、最初の言葉の交互の反復が照応することがよくある。 これは私が先ほど、むしろこの箇所に属すると言ったことであるが、「あなたは夜間に目を覚ます、相談者たちに答えるために。
ille, ut eo quo intendit mature cum exercitu perveniat.
彼は、軍隊とともに行こうとする場所に早く到着するために。
te gallorum, illum buccinarum cantus exsuscitat.
あなたを目覚めさせるのは雄鶏の歌であり、彼を目覚めさせるのはラッパの響きである。
tu actionem instituis; ille aciem instruit.
あなたは訴訟を起こし、彼は陣形を整える。
tu caves, ne consultores tui, ille, ne urbes aut castra capiantur.
あなたはあなたの相談者たちがだまされないように用心し、彼は都市や陣営が奪われないように用心する。
§9.3.33sed hac gratia non fuit contentus orator, vertit in contrarium eandem figuram: ille tenet et scit, ut hostium copiae, tu, ut aquae pluviae arceantur.
」しかし、弁論家はこの優雅さだけで満足せず、同じ図式を反対のものへと転じた。 「彼は敵の軍隊が防がれる方法を保持し、知っている。 あなたは雨水が防がれる方法を保持し、知っている。
ille exercitatus in propagandis finibus, tu in regendis.
彼は領土を拡張することにおいて鍛えられており、あなたは境界を規定することにおいて鍛えられている。
§9.3.34possunt media quoque respondere vel primis, ut
"
te nemus Angitiae, vitrea te Fucinus unda;
」中間の語が最初の語に照応することもできる。 例えば、「あなたをアンギティアの森が、澄んだ波でフキヌスがあなたを(哀悼する)」のように。
"
vel ultimis ut haec navis onusta praeda Siciliensi, cum et ipsa esset ex praeda.
あるいは、最後の語に照応することもできる。 例えば、「シチリアの略奪品をいっぱいに積んだこの船が、それ自体も略奪品からなるものであったときのように」がそうである。
nec quisquam dubitabit. idem fieri posse iteratis utrinque mediis.
そして、両側で中間の語を繰り返すことによって同じことが可能であると、誰も疑わないだろう。
respondent primis et ultima: multi et graves dolores inventi parentibus et propinquis multi.
最後の語が最初の語に照応することもある。 「多くの、そして重い苦痛が親や親族にもたらされた、多くの苦痛が。
§9.3.35est et illud repetendi genus, quod simul proposita iterat et dividit:
"
Iphitus et Pelias mecum, quorum Iphitus aevo
iam gravior, Pelias et vulnere tardus Ulixi.
」同時に提示されたものを繰り返し、かつ分割するような、反復の次のような種類もある。 「イピトゥスとペリアスが私とともに(退却した)。 彼らのうちイピトゥスはすでに年齢のために動きが重く、ペリアスはウルクシスの傷によって遅れていた。
"
Ἐπάνοδος dicitur Graece, nostri regressionem vocant.
」ギリシア語でエパノドスと呼ばれ、我々の人々は「逆行」と呼ぶ。
nec solum in eodem sensu, §9.3.36sed etiam in diverso eadem verba contra sumuntur: principum dignitas erat paene par, non par fortasse eorum qui sequebantur.
そして、同じ意味においてだけでなく、異なる意味においても、同じ言葉が反対に用いられる。 「首謀者たちの尊厳はほぼ等しかったが、彼らに従う者たちの尊厳は、おそらく等しくなかった。
interim variatur casibus haec et generibus retractatio: magnus est dicendi labor, magna res et cetera;
」時には、この再使用が格や文法性によって変化させられる。 「言論の労苦は大きい、大きな仕事であり」等々。
et apud Rutilium longa περιόδῳ sed haec initia sententiarum sunt: pater hic tuus? patrem nunc appellas? patris tui filius es?
そして、ルティリウスにおいては長い周期文においてであるが、それらの文の始まりは次の通りである。 「これがあなたの父か? あなたは今、父と呼ぶのか? あなたはあなたの父の息子なのか?
§9.3.37fit casibus modo hoc schema, quod πολύπτωτον vocant.
」この図式は、単に格によって起こる場合、ポリュプトートンと呼ばれる。
constat aliis etiam modis, ut pro Cluentio: quod autem tempus veneni dandi? illo die? illa frequentia? per quem porro datum? unde sumptum? quae porro interceptio poculi?
それはまた他の方法によっても構成される。 例えば『クルエンティウス弁護』にあるように。 「ところで、毒を盛る時間はいつだったのか。 あの日か。 あの混雑の中か。 さらに、誰によって与えられたのか。 どこから調達されたのか。 さらに、杯の遮りはどのようであったのか。
§9.3.38cur non de integro autem datum? hanc rerum, coniunctam diversitatem Caecilius μεταβολήν vocat, qualis est pro Cluentio locus in Oppianicum: illum tabulas publicas Larini censorias corrupisse decuriones universi iudicaverunt, cum illo nemo orationem, nemo rem ullam contrahebat, nemo illum ex tam multis cognatis et adfinibus tutorem unquam liberis suis scripsit, et deinceps adhuc multa.
」「では、なぜ改めて与えられなかったのか。 」このように結合された多様な事柄を、カエキリウスはメタボレーと呼ぶ。 例えば『クルエンティウス弁護』の、オッピアニクスに対する次のような箇所である。 「彼がラリーヌムの査定に関する公文書を偽造したと、デクリオ全員が判断した。 彼と話を交わす者は誰もいなかったし、いかなる取引を行う者もいなかった。 これほど多くの親族や姻戚の中から、自分の子供の後見人として彼を指定した者は誰もいなかった。 」そして、さらにその後に続く多くのこと。
§9.3.39ut haec in unum congeruntur, ita contra ilia dispersa sunt, quae a Cicerone dissipata dici puto:
"
hic segetes, illic ueniunt felicius uuae,
arborei fetus alibi,
"
et deinceps.
これらが一つに積み重ねられるのに対して、それとは反対に、あのように分散されているものがあり、私はそれをキケロによって「散在された」と呼ばれていると考えている。 「ここでは作物が、あそこでは葡萄がより豊かに実り、別の場所では樹木の果実が(豊かに実る)」およびその後に続くもの。
§9.3.40ilia vero apud Ciceronem mira figurarum mixtura deprehenditur, in qua et primum verbum longo post intervallo redditum est ultimum et media primis et mediis ultima congruunt: vestrum iam hic factum reprehenditur, patres conscripti, non meum;
一方、キケロにおいては、図式の驚くべき混合が見出される。 その中では、最初の言葉が長い間隔の後に最後に繰り返され、中間の言葉が最初の言葉に、そして中間の言葉が最後の言葉に一致している。 「今ここで非難されているのは、元老院議員諸君、あなた方の行為であって、私のものではありません。
ac pulcherrimum quidem factum, verum, ut dixi, non meum, sed vestrum.
実に最も素晴らしい行為ですが、しかし、私が言ったように、私のものではなく、あなた方のものなのです。
§9.3.41hanc frequentiorem repetitionem πλοκήν vocant, quae fit ex permixtis figuris, ut supra dixi, utque se habet epistola ad Brutum, ego cum in gratiam redierim cum Appio Claudio, et redierim per Cn. §9.3.42Pompeium, ego ergo cum redierim.
」このような頻繁な反復を、人々はプロケーと呼ぶ。 それは、私が上に述べたように、混合された図式から生じる。 そして、ブルトゥスへの書簡に次のようにある通りである。 「私がアッピウス・クラウディウスと和解したとき、しかも私がグナエウス・ [9.3.42] ポンペイウスの仲介によって和解したとき、それゆえに私が和解したときに。
sed in iisdem sententiis crebrioribus mutata declinationibus iteratione verborum: ut apud Persium,
"
usque adeone
scire tuum nihil est, nisi te scire hoc sciat alter?
"
Sed apud Ciceronem, neque enim poterant iudicio et hi damnari, qui iudicabant.
」しかし、同じ文において、より頻繁な語形変化を伴う語の反復によっても起こる。 ペルシウスの詩にあるように、「お前の知るということは、他人がお前がこれを知っていると知らなければ、それほどまでに無に等しいのか。 」しかし、キケロにおいては、「なぜなら、裁判を行っている者たちが、裁判によって有罪とされることはあり得なかったからである。 」