§8.3.69tum illa profanorum sacrorumque direptio, efferentium praedas repetentiumque discursus et acti ante suum quisque praedonem catenati et conata retinere infantem suum mater et, sicubi maius lucrum est, pugna inter victores.
さらには、世俗のものや聖なるもののあの略奪、獲物を運び去る者たちとそれを取り返そうとする者たちの駆け引き、各自の略奪者の前を鎖に繋がれて引かれていく囚人たち、自分の幼子を引き留めようと努める母親、そして、より大きな利益があるところならどこででも起こる勝者たちの間の闘争。
licet enim haec omnia, §8.3.70ut dixi, complectatur eversio, minus est tamen totum dicere quam omnia.
なぜなら、たとえこれらすべてを、私が言ったように、都市の破滅という言葉が包含しているとしても、全体を言うことはすべての要素を語ることよりも及ばないからである。
consequemur autem, ut manifesta sint, si fuerint veri similia;
しかし、もしそれらが真実らしくあるならば、私たちはそれらが明瞭になることを達成するだろう。
et licebit etiam falso adfingere quidquid fieri solet.
また、一般に起こり得ることであれば、虚構として付け加えることも許されるだろう。
continget eadem claritas etiam ex accidentibus:
"
mihi frigidus horror
membra quatit, gelidusque coit formidine sanguis.
同じ鮮明さは、付随する事象からも生じるだろう。 「冷たい震えが私の手足を揺さぶり、氷のような血が恐怖で固まる。
"
et
"
et trepidae mares pressere ad pectora natos.
」および「そして怯えた母親たちは、我が子を胸に抱きしめた。
"
Atque huius summae, iudicio quidem meo, §8.3.71virtutis facillima est via.
」そして、この最高の、私の判断によれば、美徳に達する道はきわめて平易である。
naturam intueamur, hanc sequamur.
自然を注視し、これに従おう。
omnis eloquentia circa opera vitae est, ad se refert quisque quae audit, et id facillime accipiunt animi, quod agnoscunt.
すべての雄弁術は生の営みに関するものであり、聞く者はそれぞれ自分が聞くことを自分自身に関連付け、心は自分が認識するものを最も容易に受け入れるからである。
§8.3.72praeclare vero ad inferendam rebus lucem repertae sunt similitudines;
まことに、事象に光をもたらすために、比喩が実に見事に考案されている。
quarum aliae sunt, quae probationis gratia inter argumenta ponuntur, aliae ad exprimendam rerum imaginem compositae, quod est huius loci proprium:
"
inde lupi ceu
raptores atra in nebula. "
et
"
avi similis, quae circum litora, circum
piscosos scopulos humilis volat aequora iuxta.
それらのうち、あるものは立証のために論拠の間に置かれ、別のものは事物のイメージを表現するために構成されるが、それはこの箇所の固有のテーマである。 「そこから、黒い霧の中で獲物を奪う狼たちのように、」および「鳥に似て、それは海岸の周りを、魚の多い岩礁の周りを、海面の近くを低く飛ぶ。
"
Quo in genere id est praecipue custodiendum, §8.3.73ne id, quod similitudinis gratia adscivimus, aut obscurum sit aut ignotum.
」このジャンルにおいて、特に用心しなければならないのは、比喩のために私たちが取り入れたものが、不明瞭であったり未知のものであったりしないようにすることである。
debet enim, quod illustrandae alterius rei gratia assumitur, ipsum esse clarius eo quod illuminat.
なぜなら、他の事柄を照らし出すために採用されるものは、それ自体が、それが照らすものよりも明瞭でなければならないからである。
quare poetis quidem permittamus sane eiusmodi exempla:
"
qualis ubi hibernam Lyciam Xanthique fluenta
deserit aut Delum maternam invisit Apollo.
したがって、詩人たちには、実に次のような例を許すことにしよう。 「あたかもアポローンが冬のリュキアとクサントスの流れを去り、あるいは母なるデーロスを訪れるときのように。
"
Non idem oratorem decebit, ut occultis aperta demonstret.
」同じことは弁論家にはふさわしくない。 未知なものによって明白なものを示そうとすることは。
§8.3.74sed illud quoque, de quo in argumentis diximus, similitudinis genus ornat orationem facitque sublimem, floridam, iucundam, mirabilem.
しかし、論拠の箇所で私たちが語ったあの比喩の種類もまた、言論を飾り、それを高尚に、華やかに、愉快に、そして驚くべきものにする。
nam quo quaeque longius petita est, hoc plus adfert novitatis atque inexspectata magis est.
なぜなら、比喩がより遠くから持ってきたものであるほど、それだけ多くの新しさをもたらし、より予期せぬものとなるからである。
§8.3.75illa vulgaria videntur et utilia tantum ad conciliandam fidem: ut terram cultu, sic animum disciplinis meliorem uberioremque fieri, et Vt medici abalienata morbis membra praecidant, ita turpes ac perniciosos, etiamsi nobis sanguine cohaereant, amputandos.
以下のものは、ありふれており、ただ信頼を勝ち取るためだけに有用であると思われる。 耕作によって土地が良くなり豊かになるように、教養によって心がより良く豊かになること、また、医師たちが病に冒された手足を切り落とすように、たとえ私たちと血で繋がっていても、卑劣で有害な者たちは排除されるべきであるということ。
iam sublimius illud pro Archia;
すでに『アルキアース弁護』におけるあの箇所は、より高尚である。
saxa atque solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt et cetera.
「岩石や荒野も声に応え、しばしば獰猛な獣たちも歌によって和らげられ立ち止まる」などである。
§8.3.76quod quidem genus a quibusdam declamatoria maxime licentia corruptum est.
このジャンルは、ある人々によって、演習弁論の極めて放縦な態度によって損なわれている。
nam et falsis utuntur nec illa iis, quibus similia videri volunt, applicant.
なぜなら、彼らは虚偽の比喩を用い、またそれを、類似していると見せかけたい対象に適合させないからである。
quorum utrumque in his est, quae me iuvene ubique cantari solebant, magnorum fluminum navigabiles fontes sunt, et generosioris arboris statim planta cum fructu est.
これら二つの欠点のいずれも、私が若かった頃に至る所で口ずさまれていた次のような言葉に見られる。 「大河の源流は船の航行が可能である」とか「高貴な木の苗木はただちに果実を実らせている」といったものである。
§8.3.77at omni autem parabole aut praecedit similitudo, res sequitur, aut praecedit res et similitudo sequitur.
しかし、すべての比喩においては、比喩が先行して対象が続くか、あるいは対象が先行して比喩が続くかのいずれかである。
sed interim libera et separata est;
しかし、時にはそれは自由で、独立している。
interim, quod longe optimum est, cum re, cuius est imago, connectitur, collatione invicem respondente, quod facit redditio contraria, quae ἀνταπόδοσις dicitur.
また時には――これがはるかに最善なのだが――それが写し絵となっている対象と結びつけられ、相互に対応する照応を伴うが、これを作り出すのが、アンタポドシスと呼ばれる逆の照応である。
§8.3.78praecedit similitudo illa, cuius modo feci mentionem:
"
inde lupi ceu
raptores atra in nebula. "
Sequitur in primo Georgicon post longam de bellis civilibus atque externis conquestionem:
"
ut, cum carceribus sese effudere quadrigae,
addunt in spatia; et frustra retinacula tendens
fertur equis auriga, neque audit currus habenas.
先ほど私が言及した、あの比喩が先行する。 「そこから、黒い霧の中で獲物を奪う狼たちのように、」『農耕詩』第1巻において、内乱や外征についての長い嘆きの後に、次のように続く。 「あたかも、戦車が障壁から勢いよく飛び出し、周回を重ねるにつれて速度を増し、御者が手綱を引くのも虚しく、馬たちに引きずられ、戦車が手綱に従わなくなるかのように。
"
Sed hae sunt sine antapodosi.
」しかし、これらはアンタポドシス(対比照応)を欠いている。
§8.3.79redditio autem illa rem utramque, quam comparat, velut subiicit oculis et pariter ostendit.
これに対して、あの照応は、比較する両方の事柄をいわば目の前に提示し、同時に示してくれる。
cuius praeclara apud Vergilium multa reperio exempla, sed oratoriis potius utendum est.
これの優れた例をウェルギリウスの中に私は数多く見出すが、むしろ弁論家的な例を用いるべきであろう。
dicit Cicero pro Murena, ut aiunt in Graecis artificibus eos auloedos esse, qui citharoedi fieri non potuerint, sic apud nos videmus, qui oratores evadere non potuerint, eos ad iuris studium devenire.
キケロは『ムレーナ弁護』において次のように言っている。 「ギリシアの芸術家たちの間で、キタラ奏者になり得なかった者たちがアウロス奏者になると言われているように、私たちの間でも、弁論家になり得なかった者たちが法律の研究へと進むのを目にするのである。 」