§8.3.24cum sint autem verba propria, ficta, translata, propriis dignitatem dat antiquitas.
言葉には固有の語、作られた語、比喩的な語があるが、固有の語に尊厳を与えるのは古さである。
namque et sanctiorem et magis admirabilem faciunt orationem, quibus non quilibet fuerit usurus, eoque ornamento acerrimi iudicii P. Vergilius unice est usus.
というのも、誰もが使うわけではない語は、言論をより神聖で感嘆すべきものにするからであり、最も鋭い判断力を持った P. ウェルギリウスは、この修飾をとりわけ好んで用いた。
§8.3.25olli enim et quianam et moerus et pone et pellacia aspergunt illam, quae etiam in picturis est gratissima, vetustatis inimitabilem arti auctoritatem.
なぜなら、olli や quianam、moerus、pone、pellacia といった語は、絵画においても最も喜ばしいものである、あの模倣しがたい古さの権威を芸術に振りかけるからである。
sed utendum modo, nec ex ultimis teneris repetenda.
しかし、それは節度を持って用いられるべきであり、極限の闇から呼び戻されるべきではない。
satis est vetus quaeso;
quaeso で十分に古い。
quid necesse est quaiso dicere? oppido quidem usi sunt paulum tempore nostro superiores, vereor, ut iam nos ferat quisquam;
なぜ quaiso と言う必要があるだろうか。 oppido は、私たちの時代より少し前の人々が少しの間用いたが、今や私たちの誰かがこれを使うのを容認してくれるか懸念される。
certe antegerio, cuius eadem significatio est, nemo nisi ambitiosus utetur.
確かに、同じ意味を持つ antegerio は、衒学的な人以外は誰も用いないだろう。
§8.3.26aerumnosum quid opus est? tanquam parum sit, si dicatur quid horridum.
aerumnosum が何に必要だろうか。 まるで、何かを horridum と言ったのでは不十分であるかのように。
reor tolerabile, autumo tragicum, prolem dicere inusitatum est, prosapiam insulsum.
reor は許容できるし、autumo は悲劇的であり、proles と言うのは珍奇で、prosapia は悪趣味である。
quid multa? totus prope mutatus est sermo.
多くを語る必要があろうか。 言葉づかいはほぼ完全に変わってしまったのだ。
§8.3.27quaedam tamen adhuc vetera vetustate ipsa gratius nitent, quaedam et necessario interim sumuntur, ut nuncupare et fari;
しかし、ある種の古い言葉は、今なおその古さ自体によってより快く輝いており、またある種のものは時には必要に迫られて採用される。 例えば nuncupare や fari がそうである。
multa alia etiam audentius inseri possunt sed ita demum, si non appareat adfectatio, in quam mirifice Vergilius:
"
Corinthiorum amator iste verborum,
Thucydides Britannus, Atticae febris,
tau Gallicum, al, min, et sil ut male elisit;
他の多くの言葉も、より大胆に挿入することができるが、それはただ、気取りが見えない場合に限られる。 ウェルギリウスは、この気取りに対して実に見事に次のように詠んでいる。 「コリントスの言葉をあのように愛する者、ブリタンニアのトゥキュディデス、アッティカの熱病、ガリアの tau、そして al、min、sil をいかに酷く彼は省略したことか。
ita omnia ista verba miscuit fratri.
そのようにして、彼はそれらすべての言葉を兄弟のために混ぜ合わせた。
"
Cimber hic fuit,
」これはキムベルのことであった。
§8.3.29a quo fratrem necatum hoc Ciceronis dicto notatum est, germanum Cimber occidit.
彼が兄弟を殺害したことは、キケロの次の言葉によって皮肉られた。 「Cimber が germanum を occidit(殺した)」。
nec minus noto Sallustius epigrammate incessitur:
"
et verba antiqui multum furate Catonis
Crispe, Iugurthinae conditor historiae. "
サッルスティウスも、同様に有名な風刺詩によって非難されている。 「あるいは古のカトの言葉を大いに盗んだクリスプスよ、ユグルタ戦記の作者よ。
§8.3.30odiosa cura;
」これは嫌悪すべき執着である。
nam et cuilibet facilis et hoc pessima, quod eius studiosus non verba rebus aptabit, sed res extrinsecus arcesset, quibus haec verba conveniant.
なぜなら、それは誰にでも簡単にできることであり、また、それに熱中する者は言葉を事柄に合わせるのではなく、それらの言葉が適合するような事柄を外部から引っ張ってくるという点で最悪だからである。
fingere, ut primo libro dixi, Graecis magis concessum est, qui sonis etiam quibusdam et adfectibus non dubitaverunt nomina aptare, non alia libertate quam qua illi primi homines rebus appellationes dederunt.
新語を作ることは、第1巻で述べたように、ギリシア人により多く許されている。 彼らは特定の音や感情にさえ名前を合わせることを躊躇しなかったが、それは最初の人間たちが事柄に名称を与えたのと同じ自由によるものでかった。
§8.3.31nostri autem in iungendo aut in derivando paulum aliquid ausi vix in hoc satis recipiuntur.
しかし、我が人々は、語を結合したり派生させたりすることにほんの少し冒険しただけで、この点においてほとんど満足に受け入れられない。
nam memini iuvenis admodum inter Pomponium ac Senecam etiam praefationibus esse tractatum, an gradus eliminat in tragoedia dici oportuisset.
というのも、私がまだ非常に若かった頃、ポンポニウスとセネカの間で、悲劇において gradus eliminat と言うべきであったかどうかについて、序文においてさえ議論されたのを覚えているからである。
at veteres ne expectorat quidem timuerunt;
しかし、古の人々は expectorat と言うことさえ恐れなかった。
et sane eiusdem notae est exanimat.
そして、確かに exanimat もこれと同じ性質のものである。
§8.3.32at tractu et declinatione talia sunt, qualia apud Ciceronem beatitas et beatitudo;
しかし、派生や語形変化によるものとしては、キケロにおける beatitas や beatitudo のようなものがある。
quae dura quidem sentit esse, verumtamen usu putat posse molliri.
彼はこれらを確かに耳障りであると感じているが、それでも使用によって和らげられ得ると考えている。
nec a verbis modo, sed a nominibus quoque derivata sunt quaedam, ut a Cicerone sullaturit ab Asinio fimbriatum et figulatum.
そして動詞からだけでなく、名詞からもいくつかの語が派生している。 例えば、キケロによる sullaturit や、アシニウスによる fimbriatum、figulatum などがそうである。
§8.3.33multa ex Graeco format nova ac plurima a Verginio Flavo, quorum dura quaedam admodum videntur, ut queens et essentia;
多くの新語がギリシア語から形成され、特にウェルギニウス・フラウスによって非常に多く作られたが、それらのいくつかは極めて耳障りに思われる。 例えば queens や essentia がそれである。
quae cur tantopere aspernemur nihil video, nisi quod iniqui iudices adversus nos sumus ideoque paupertate sermonis laboramus.
しかし、私たちがこれらをなぜこれほどまでに拒絶するのか、その理由は見当たらない。 ただ、私たちが自分自身に対して不公平な裁判官であり、それゆえに言葉の貧困に苦しんでいるということ以外には。
quaedam tamen perdurant.
それでも、いくつかの語は生き残っている。
§8.3.34nam et quae vetera nunc sunt, fuerunt olim nova, et quaedam sunt in usu perquam recentia, ut Messala primus reatum, munerarium Augustus primus dixerunt.
なぜなら、現在古い言葉であるものも、かつては新しかったのであり、またあるものは使用され始めて非常に新しい。 例えば、メッサラが最初に reatus を、アウグストゥスが最初に munerarius と言ったように。
piraticam quoque ut musicam et fabricam dici adhuc vetabant mei praeceptores.
また、私の教師たちは、piratica を musica や fabrica のように言うことをまだ禁じていた。
favorem et urbanum Cicero nova credit.
キケロは favor や urbanus を新しい言葉と考えている。
nam et in epistola ad Brutum eum, inquit, amorem et eum, ut hoc verbo utar, fauorem in consilium advocabo.
というのも、ブルトゥスへの手紙の中で彼は「私はあの愛を、そして――この言葉を使うならば――あの favor を相談役に招き入れよう」と言っているからである。
§8.3.35et ad Appium Pulchrum, te, hominem non solum sapientem verum etiam, ut nunc loquimur, urbanum.
また、アッピウス・プルケルに対しては、「あなたという、賢明であるだけでなく、今風に言えば urbanus な人物を」と書いている。
idem putat a Terentio primum dictum esse obsequium, Caecilius a Sisenna albente caelo.
同じく彼(キケロ)は、obsequium という語はテレンティウスが最初に言い、カエキリウスは、シセンナが albente caelo を最初に言ったと考えている。
cervicem videtur Hortensius primus dixisse, nam veteres pluraliter appellabant.
cervix という単数形は、ホルテンシウスが最初に言ったようである。 なぜなら、古の人々は複数形で呼んでいたからである。
audendum itaque;
それゆえ、大胆に試みるべきである。
neque enim accedo Celso, qui ab oratore verba fingi vetat.
私は、弁論家が新語を作ることを禁じているケルススには同意しない。
nam,
なぜなら、