Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §7.2.10-7.2.18

容疑の転嫁と事実や意図の論証順序

195 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

容疑の他者への転嫁や相互告発などの状況に応じた推測のパターンを分類し、特に事実の有無、行為者、意図のそれぞれの論証順序や、修辞学校の事例を用いた推測の技術的な適用方法について論じている。

§7.2.10et, cum certam, aut in extrariam aut in ipsius qui periit voluntatem.
そして、特定の人物に転嫁される場合、部外者(第三者)に転嫁されるか、あるいは死んだ本人の意志に転嫁される。
in quibus similis atque in ἀντικατηγορίᾳ personarum, causarum, ceterorum comparatio est, ut Cicero pro Vareno in familiam Ancharianam, pro Scauro circa mortem Bostaris in matrem avertens crimen facit.
これらのケースでは、相互告発におけるのと同様に、人物、原因、その他の比較が行われる。 例えばキケロが『ワレヌス弁護』においてアンカリア家へ、『スカウルス弁護』においてボスタルの死についてその母親へ、罪をそらしたようにである。
§7.2.11est etiam illud huic contrarium comparationis genus, in quo uterque a se factum esse dicit;
また、これとは反対の比較の類もある。 そこでは両者が、自分がやったのだと主張する。
et illud in quo non personae inter se sed res ipsae colliduntur, id est, non uter fecerit, sed utrum factum sit.
さらに、人物同士ではなく、事柄自体が衝突する類もある。 すなわち、どちらが行ったかではなく、どちらの事柄がなされたかが問われるのである。
cum de facto et de auctore constat, de animo quaeri potest.
事実と行為者について明らかなとき、意図について問うことができる。
nunc de singulis.
それでは、個々のケースについて。
cum pariter negatur, hoc modo: adulterium non commisi; tyrannidem non adfectavi.
両方が同様に否定されるときは、このように行われる。 『私は姦淫を犯していない』『私は僭主の地位を狙っていない』。
in caedis ac veneficii causis frequens est illa divisio: non est factum;
殺人や毒殺の訴訟においては、次の分割が頻繁に行われる。 『(殺人は)行われていない。
et si est factum, ego non feci.
そして仮に行われていたとしても、私がやったのではない』。
§7.2.12sed, cum dicimus, proba hominem occisum, accusatoris tantum partes sunt;
しかし、『人が殺されたことを証明せよ』と我々が言うとき、それはただ告発者の役割に属する。
a reo nihil dici contra praeter aliquas fortasse suspiciones potest, quas spargere quam maxime varie oportebit, quia, si unum aliquid adfirmaris, probandum est aut causa periclitandum.
被告の側からは、おそらくいくつかの疑念をばらまくこと以外には、反対のことは何も言うことができない。 その疑念はできる限り多様にまき散らすのがよい。 なぜなら、もしあなたが何か一つのことを主張するなら、それを証明しなければならず、さもなければ敗訴の危険を冒すことになるからである。
nam cum inter id quod ab adversario et id quod a nobis propositum est quaeritur, videtur utique alterum verum;
なぜなら、相手によって提示されたことと我々によって提示されたことの間で問われるとき、どちらか一方が必ず真であると見なされてしまうからである。
ita everso quo defendimur, reliquum est quo premimur,
その結果、我々を擁護するものが覆されれば、我々を圧迫するものが残ることになる。
§7.2.13ut cum quaerimus de ambiguis signis cruditatis et veneni, nihil tertium est ideoque utraque pars, quod proposuit, tuetur.
例えば、消化不良と毒殺のあいまいな兆候について問うとき、第三の選択肢はなく、それゆえに双方が、自らの提示した主張を擁護することになる。
interim autem ex re quaeritur, veneficium fuerit an cruditas; cum aliqua ex ipsa citra personam quoque argumenta ducuntur.
しかし時には、事柄自体から、それが毒殺であったか消化不良であったかが問われ、人物を考慮せず、その事柄自体からいくつかの論拠が導き出される。
§7.2.14refert enim, convivium praecesserit laetitia an tristitia, labor an otium, vigilia an quies.
というのも、宴会に先立つものが喜びであったか悲しみであったか、労働であったか休息であったか、覚醒であったか睡眠であったかが重要だからである。
Aetas quoque eius, qui periit, discrimen facit;
また、死んだ者の年齢も違いを生む。
interest, subito defecerit an longiore valetudine consumptus sit.
突然息絶えたのか、あるいは長い病気によって消耗していたのかが問題になる。
liberior adhuc in utramque partem disputatio, si tantum subita mors in quaestionem venit.
もし突然の死だけが問題になるならば、どちらの側にとっても議論はいっそう自由になる。
§7.2.15interim ex persona probatio rei petitur, ut propterea credibile sit venenum fuisse, quia credibile est ab hoc factum veneficium, vel contra.
時には人物から事実の証明が求められる。 例えば、この人物によって毒殺が行われたことが信じられるからこそ、それが毒であったことが信じられる、あるいはその逆である。
cum vero de reo et de facto quaeritur, naturalis ordo est, ut prius factum esse accusator probet, deinde a reo factum.
しかし、被告と事実の両方について問われる場合、自然な順序は、告発者がまず事実があったことを証明し、次にそれが被告によってなされたことを証明することである。
si tamen plures in persona probationes habuerit, conuertit hunc ordinem.
もっとも、もし告発者が人物に関してより多くの証明材料を持っているならば、この順序を逆転させることもある。
§7.2.16defensor autem semper prius negabit esse factum, quia, si in hac parte vicerit, reliqua non necesse habet dicere;
これに対して弁護人は、常にまず事実があったことを否定する。 なぜなら、この部分で勝利すれば、残りのことを語る必要がなくなるからである。
victo superest, ut tueri se possit.
敗れた場合には、自分を擁護する余地が残されている。
illic quoque, ubi de facto tantum controversia est, quod si probetur non possit de auctore dubitari, similiter argumenta et ex persona et ex re ducuntur, sed in unam facti quaestionem,
また、事実のみに争いがあり、それが証明されれば行為者については疑う余地がないケースにおいても、同様に人物と事柄の両方から論拠が導かれるが、それは事実という単一の問いに向けられる。
§7.2.17sicut in illa controversia: (utendum est enim et his exemplis, quae sunt discentibus magis familiaria) abdicatus medicinae studuit.
例えば次のような架空論争におけるように(というのも、学ぶ者にとってより親しみやすいこれらの例も用いるべきだからである)。 『勘当された息子が医学を修めた。
cum pater eius aegrotaret, desperantibus de eo ceteris medicis, adhibitus sanaturum se dixit, si is potionem a se datam bibisset.
父親が病気になり、他の医師たちが絶望していたとき、彼が招かれ、もし父親が自分の与える薬を飲むならば、自分が治してみせると言った。
paler, acceptae potionis epota parte, dixit uenenum sibi datum;
父親は、受け取った薬の一部を飲み干したところで、自分に毒が与えられたと言った。
filius quod reliquum erat exhausit: pater decessit, ille parricidii reus est.
息子は残りを飲み干した。 父親は死亡し、息子は尊属殺の被告となった。
§7.2.18manifestum, quis potionem dederit, quae si veneni fuit, nulla quaestio de auctore;
』誰が薬を与えたかは明白であり、もしそれが毒であったなら、行為者についての問いは生じない。
tamen, an venenum fuerit, ex argumentis a persona ductis colligetur.
しかし、それが毒であったかどうかは、人物から導かれる論拠から推論されることになる。
superest tertium, in quo factum esse constat aliquid, a quo sit factum, quaeritur.
第三のケースが残されている。 そこでは、何かがなされたことは確実であり、それが誰によってなされたかが問われる。
cuius rei supervacuum est ponere exemplum, cum plurima sint huiusmodi iudicia, ut hominem occisum esse manifestum sit vel sacrilegium commissum, is autem, qui arguitur fecisse, neget.
このことについて例を挙げるのは余計である。 なぜなら、この種の裁判は極めて多く、例えば人が殺されたことや神殿荒らしが行われたことは明白であるが、それを行ったと告発されている者が否定する、といった場合だからである。
ex hoc nascitur ἀντικατηγορία;
ここから相互告発が生じる。
utique enim factum esse convenit, quod duo invicem obiiciunt.
なぜなら、二人が互いに非難し合っているその行為がなされたということ自体については、確実に一致しているからである。 なぜなら、二人が互いに非難し合っているその行為がなされたということ自体については、確実に一致しているからである。

語釈・文法注

  1. §7.2.10et, cum certam, aut in extrariam aut in ipsius qui periit voluntatem. — この一節は前文("transfertur, et alias certam, alias incertam")の "transfertur" を補って読む。省略されている動詞(transfertur)を補うことで、「特定の人物に転嫁される場合、第三者(部外者)に転嫁されるか、あるいは死者自身の意志(自殺など)に転嫁される」という構文上のつながりが明らかになる。
  2. §7.2.11et illud in quo non personae inter se sed res ipsae colliduntur — 主節の述語部分 "est etiam illud huic contrarium comparationis genus" に続く、もう一つの主語(指示代名詞) "et illud..." からなる構文。"illud" は先行詞であり、関係節 "in quo..." によって修飾されている。
  3. §7.2.12a reo nihil dici contra praeter aliquas fortasse suspiciones potest, quas spargere quam maxime varie oportebit — 非人称動詞 "oportebit" が対格不定詞構文(主語:関係代名詞 "quas" [suspiciones を先行詞とする], 不定詞: "spargere")を支配している。"quam maxime varie" は不定詞 "spargere" を修飾する副詞句である。
  4. §7.2.15ut prius factum esse accusator probet, deinde a reo factum. — 接続詞 "ut" に導かれる名詞節(名詞的機能を持つ意志・結果節、ここでは "naturalis ordo est" の実質的な内容)の中の構文。対格不定詞構文 "prius factum esse" および "deinde a reo factum [esse]" が、接続法能動態三人称単数形 "probet" の目的語となっている。
  5. §7.2.17desperantibus de eo ceteris medicis — 現在分詞 "desperantibus" と名詞 "ceteris medicis" からなる奪格絶対(独立奪格)構文。主節("adhibitus sanaturum se dixit...")の行為に対して、原因または譲歩(「他の医師たちが彼に絶望している中で/絶望していたが」)の付帯状況を表す。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §7.2.10-7.2.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:7.2.10-7.2.18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。