Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §5.pr.1-5.pr.5

立証と反駁の重要性と第5巻の構成

124 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

弁論家の主要な職務を立証と反駁に置く立場を検討し、これを主題とする第5巻の極めて高い重要性を示した上で、本巻の論述構成を提示する。

§5.pr.1fuerunt et clari quidem auctores, quibus solum videretur oratoris officium docere;
かつて、弁論家の唯一の任務は教えることであると考えた、高名な著者たちも存在した。
namque et adfectus duplici ratione excludendos putabant, primum quia vitium esset omnis animi perturbatio, deinde quia iudicem a veritate depelli misericordia gratia similibusque non oporteret, et voluptatem audientium petere, cum vincendi tantum gratia diceretur, non modo agenti supervacuum, sed vix etiam viro dignum arbitrabantur;
というのも、彼らは感情(の喚起)は二重の理由によって排除されるべきであると考えていたからであり、第一に、心のいかなる動揺も悪徳であるからであり、第二に、裁判官が憐れみや好意、その他それらに類するものによって真実から遠ざけられるべきではないからである。 さらに、ただ勝利するためだけに(演説が)語られるのであるから、聞き手の快楽を求めることは、弁論を行う者にとって余計なことであるだけでなく、一人前の男にさえほとんど値しないことであると考えていたからである。
§5.pr.2plures vero, qui nec ab illis sine dubio partibus rationem orandi summoverent, hoc tamen proprium atque praecipuum crederent opus, sua confirmare et quae ex adverso proponerentur refutare.
しかし、より多くの人々は、疑いなく弁論術をそれらの部分から遠ざけはしないものの、自身の主張を立証し、相手方から提示される主張を反駁することこそが、固有かつ主要な仕事であると信じていた。
§5.pr.3utrumcunque est (neque enim hoc loco meam interpono sententiam), hic erit liber illorum opinione maxime necessarius, quia toto haec sola tractantur;
そのどちらであるにせよ(というのも、私はこの箇所において私自身の意見を差し挟むつもりはないからである)、この第5巻は、彼らの意見においては最も必要なものとなるだろう。 なぜなら、この巻全体において、これらだけが扱われるからである。
quibus sane et ea, quae de iudicialibus causis iam dicta sunt, serviunt.
まことに、司法上の訴訟についてすでに語られた事柄も、これらに仕えているのである。
§5.pr.4nam neque prooemii neque narrationis est alius usus, quam ut iudicem huic praeparent;
というのも、緒言も陳述も、裁判官をこれに備えさせること以外の用途を持たないからである。
et status nosse atque ea, de quibus supra scripsimus, intueri supervacuum foret, nisi ad hanc perveniremus.
また、もし我々がこれに到達しないのであれば、争点を知ることや、上で我々が書いた事柄を熟考することも、無駄になるであろう。
§5.pr.5denique ex quinque quas iudicialis materiae fecimus partibus, quaecunque alia potest aliquando necessaria causae non esse;
要するに、我々が司法の題材の5つの部分としたもののうち、他のどのような部分も、時には訴訟に必要でないことがあり得る。
lis nulla est, cui probatione opus non sit.
しかし、立証を必要としない訴訟は一つも存在しない。
eius praecepta sic optime divisuri videmur, ut prius, quae in commune ad omnes quaestiones pertinent, ostendamus;
それゆえ、その教えを次のように分けるのが最も良いと思われる。
deinde, quae in quoque causae genere propria sint, exsequamur.
すなわち、最初に、すべての問題に共通して関係する事柄を示し、次に、それぞれの訴訟の類に特有である事柄を追究することである。

語釈・文法注

  1. 5.pr.1voluptatem audientium petere... vix etiam viro dignum arbitrabantur — 主動詞 `arbitrabantur` の目的語となる対格不定詞(A.C.I.)構文である。`petere` が不定詞句の主語として機能し、`supervacuum` および `dignum` が対格の述語補語となっており、不定詞 `esse` が省略されている。
  2. 5.pr.3illorum opinione — `opinione` は「観点の奪格」(判断基準の奪格)であり、「彼ら(前述の双方の学者たち)の意見によれば」という意味を表す。
  3. 5.pr.4huic... hanc — 指示代名詞 `huic`(女性単数与格)および `hanc`(女性単数対格)は、第5巻全体の主要テーマであり、§5.pr.5 に `probatione` として明示される女性名詞 `probatio`(立証)を文脈上指している。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §5.pr.1-5.pr.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:5.pr.1-5.pr.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。