Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §5.6.1-5.6.6

訴訟における宣誓の提案と拒絶をめぐる論法

130 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

訴訟における誓い(宣誓)の提案と拒絶をめぐる弁論上の戦略について論じ、裁判官への心理的効果や、軽率な提案を避けるべき実務上の訓えを解説する。

§5.6.1iusiurandum litigatores aut offerunt suum aut non recipiunt oblatum, aut ab adversario exigunt aut recusant, cum ab ipsis exigatur.
訴訟当事者たちは、誓いに関して、自ら誓うことを提案するか、提案されたものを受け入れないか、あるいは、相手に誓うよう要求するか、自分が要求されたときに拒絶するかのいずれかを行う。
offerre suum sine illa condicione, ut vel adversarius iuret, fere improbum est.
相手も誓うという条件を伴わずに自ら誓うことを提案することは、ほぼ不当なことである。
§5.6.2qui tamen id faciet, aut vita se tuebitur, ut eum non sit credibile peieraturum; aut ipsa vi religionis, in qua plus fidei consequetur, si id egerit, ut non cupide ad hoc descendere sed ne hoc quidem recusare videatur; aut, si causa patietur, modo litis, propter quam devoturus se ipse non fuerit; aut praeter alia causae instrumenta adiicit ex abundanti hanc quoque conscientiae suae fiduciam.
それでもなおこれを行う者は、自らの生き方によって自己を擁護し、彼が偽誓をするとは信じられないようにするか、あるいは、信仰心そのものの力によって擁護し、もし自分がこれを熱望してこの手段に訴えるのではなく、これすらも拒まないように見えるように振る舞うならば、そこからより大きな信頼を獲得するか、あるいは、訴訟の性質が許すなら、訴訟(の額)が小さいことによって擁護し、そのようなもののために自分が(天罰へと)身を捧げるはずがないと主張するか、あるいは、訴訟の他の証拠に加えて、有り余るほどのものとして、自らの良心に対するこの確信をも付け加えるのである。
§5.6.3qui non recipiet, et iniquam condicionem et a multis contemni iurisiurandi metum dicet, cum etiam philosophi quidam sint reperti, qui deos agere rerum humanarum curam negarent;
受け入れない者は、それが不当な条件であると言い、また、誓いに対する恐れなど多くの人々から軽んじられていると言うだろう。 神々が人間の営みに配慮していることを否定する哲学者たちさえ存在しているほどであるからである。
eum vero, qui nullo deferente iurare sit paratus, et ipsum velle de causa sua pronuntiare et, quam id quod offert leve ac facile credat, ostendere.
また、誰も求めていないのに誓う用意がある者については、彼自身が自分の裁判について判決を下そうと欲しており、自らが提案している誓いをいかに軽々しく容易なものと信じているかを示しているのだ、と言うだろう。
§5.6.4at is, qui defert, agere modeste videtur, cum litis adversarium iudicem faciat, et eum cuius cognitio est onere liberat, qui profecto alieno iureiurando stari quam suo mavult.
これに対して、誓いを要求する者は、訴訟の相手を裁判官にしているのであるから、控えめに振る舞っているように見えるし、また審理を行う者を重荷から解放している。 というのも、裁判官は実に、自分自身の判断によるよりも、他人の誓いによって決着がつくことを望むからである。
§5.6.5quo difficilior recusatio est, nisi forte res est ea, quam credibile sit notam ipsi non esse.
それゆえに拒絶することはより困難となる。 その事柄が、当人には知られていないと信じられるようなものである場合を除いては。
quae excusatio si deerit, hoc unum relinquetur, ut invidiam sibi quaeri ab adversario dicat atque id agi, ut in causa, in qua vincere non possit, queri possit;
この言い訳が成り立たないならば、残された唯一の手段は、相手が自分に対して悪評を招こうと画策しており、勝訴する見込みのない訴訟において、自分が不満を述べる余地を作ろうとしているのだ、と主張することである。
itaque hominem quidem malum occupaturum hanc condicionem fuisse, se autem probare malle quae adfirmet, quam dubium cuiquam relinquere, an peierarit.
したがって、悪人であればこの提案に飛びついたであろうが、自分としては、偽誓したのではないかという疑念を誰かに残すよりも、自らの主張する事柄を証明することを望むのだ、と(主張することである)。
§5.6.6sed nobis adolescentibus seniores in agendo facti praecipere solebant, ne temere unquam iusiurandum deferremus, sicut neque optio iudicis adversario esset permittenda nec ex advocatis partis adversae iudex eligendus;
しかし、私たちが若かった頃、実務経験を積んだ長老たちは、決して軽率に誓いを要求してはならないと、私たちに教え諭すのが常であった。 それは、相手方に裁判官の選択権を与えるべきではなく、相手方の擁護者の中から裁判官を選ぶべきでもないのと同様である。
nam, si dicere contraria turpe advocato videretur, certe turpius habendum, facere quod noceat.
というのも、もし相反することを語ることが弁護士にとって恥ずべきことと思われるならば、害となることを行うことは、確実によりいっそう恥ずべきことと見なされねばならないからである。

語釈・文法注

  1. §5.6.1ut vel adversarius iuret — 指示代名詞 `illa`(`condicione` を修飾)の具体的な中身を説明する同格の `ut` 節(名詞節)。
  2. §5.6.3eum vero, qui nullo deferente iurare sit paratus, et ipsum velle de causa sua pronuntiare et, quam id quod offert leve ac facile credat, ostendere. — 前文の `dicet`(〜と言うだろう)に依存する複雑な間接話法。`eum` は対格不定詞構文における `velle` および `ostendere` の意味上の主語(対格)。`nullo deferente` は「誰も提案しないのに」を意味する奪格絶対。`quam... credat` は `ostendere` の目的語となる間接疑問節である。
  3. §5.6.4alieno iureiurando stari — 自動詞 `sto` の受動態を用いた非人称受動不定詞構文。`alieno iureiurando` は手段の奪格。「他人の誓いによって(裁判の決着が)維持されること、解決されること」を意味し、対比される `quam suo [iureiurando]` は「裁判官自身の誓い(あるいは自らの判断の責任)」を指す。
  4. §5.6.5occupaturum hanc condicionem fuisse — 直接話法における反実仮想過去の帰結節(`occupasset`「飛びついたであろう」)が、伝聞(`dicat`)の従属節内で未来能動分詞 + `fuisse` の対格不定詞構文に変化したもの。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §5.6.1-5.6.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:5.6.1-5.6.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。