§5.5.1contra tabulas quoque saepe dicendum est, cum eas non solum refelli sed etiam accusari sciamus esse usitatum.
文書に対してもまた、しばしば弁論を行わねばならない。 それらの文書が反駁されるだけでなく、偽造として告発されることさえ日常茶飯事であると、我々が知っているからである。
cum sit autem in his aut scelus signatorum aut ignorantia, tutius ac facilius id, quod secundo loco diximus, tractatur, quod pauciores rei fiunt.
しかしながら、これらにおいて署名者たちの犯罪か、あるいは無知のいずれかが問題となるのであるが、我々が第二に述べたこと(無知)を扱う方が、より安全かつ容易である。 なぜなら、それによって被告となる人の数がより少なくて済むからである。
§5.5.2sed hoc ipsum argumenta ex causa trahit, si forte aut incredibile est id actum esse, quod tabulae continent, aut, ut frequentius evenit, aliis probationibus aeque inartificialibus solvitur;
しかし、このこと自体も、訴訟の具体的な事情から論拠を引き出す。 たとえば、文書に記載されていることが実行されたとは信じがたい場合、あるいは、より頻繁に起こることであるが、他の同様に技術外的な証拠によって覆される場合。
si aut is in quem signatum est, aut aliquis signator dicitur afuisse vel prius esse defunctus; si tempora non congruunt; si vel antecedentia vel insequentia tabulis repugnant.
すなわち、それに対して署名がなされた当事者、あるいは署名者の誰かが、不在であったか、あるいはすでに死亡していたと言われる場合、時期が一致しない場合、あるいは、その前後の出来事が文書の内容と矛盾する場合である。
inspectio etiam ipsa saepe falsum deprehendit.
物理的な検査そのものによっても、しばしば偽造が発覚する。