§5.4.1sicut in tormentis quoque, qui est locus frequentissimus, cum pars altera quaestionem vera fatendi necessitatem vocet, altera saepe etiam causam falsa dicendi, quod aliis patientia facile mendacium faciat, aliis infirmitas necessarium.
同様に拷問においても――これはきわめて頻繁に扱われる論点であるが――、一方の側は尋問を真実を白状せざるを得ない強制と呼び、他方の側はしばしば、むしろ虚偽を言う原因と呼ぶ。 なぜなら、ある人々にとっては(苦痛に耐える)忍耐が嘘をつくことを容易にし、他の人々にとっては(肉体的な)虚弱がそれを不可避にするからである。
quid attinet de his plura? plenae sunt orationes veterum ac novorum.
これらについてこれ以上語る必要があろうか。 古今の演説はこれらで満ちている。
§5.4.2quaedam tamen in hac parte erunt propria cuiusque litis.
しかしながら、この箇所においても、個々の訴訟に固有のいくつかの点が存在するであろう。
nam sive de habenda quaestione agetur, plurimum intererit, quis et quem postulet aut offerat et in quem et ex qua causa;
というのも、拷問を実施すべきかどうかが争点となるのであれば、誰が、誰を(拷問に)要求するか、あるいは(奴隷を)提供するのか、また誰に対して、いかなる理由によってなのかが、きわめて重要になるからである。
sive iam erit habitat, quis ei praefuerit, quis et quomodo sit tortus, incredibilia dixerit an inter se constantia, perseveraverit in eo quod coeperat. an aliquid dolore mutarit, prima parte quaestionis an procedente cruciatu.
あるいは、すでに(拷問が)実施されたのであれば、誰がそれを主宰したのか、誰がどのように拷問されたのか、信じがたいことを言ったのか、あるいは(供述が)互いに一貫しているのか、最初に始めたことを貫き通したのか、あるいは苦痛によって何かを変えたのか、それは尋問の初期においてなのか、あるいは拷問が進むにつれてなのかが重要になる。
Quae utrinque tam infinita sunt quam ipsa rerum varietas.
これらは、双方の側において、事物の多様性そのものと同じくらい無限である。