Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §5.13.40-5.13.49

ユーモアによる回避と想定される反論への対処

157 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

弁護において敵手の主張をユーモアではぐらかす方法や、弁護方針の切り替えに対する非難について解説し、さらに弁論演習の習慣から法廷で存在しない反論に自ら先回りして答えてしまう失敗と、その例外的な適用場面を論じる。

§5.13.40nonnunquam elevandae invidiae gratia, quae asperius dicta sunt, eluduntur, ut a Cicerone Triarius.
時には、反感を和らげるために、手厳しく言われたことがはぐらかされることがある。 例えば、キケロによるトリアリウスの件がそうである。
nam cum Scauri columnas per urbem plaustris vectas esse dixit, ego porro, inquit, qui Albanas habeo columnas, clitellis eas apportavi.
トリアリウスが、スカウルスの柱が荷車に載せられて市内を運ばれたと言ったとき、キケロは「では、アルバ産の柱を持っている私は、それをロバの背架に載せて運んだとでもいうのか」と言った。
et magis hoc in accusatores concessum est, quibus conviciari aliquando patrocinii fides cogit.
そして、このようなことは告発者たちに対してより許されている。 彼らを激しく非難することを、時には弁護への誠実さが強いるからである。
§5.13.41illa vero adversus omnes et recepta et non inhumana conquestio, si callide quid tacuisse, breviasse, obscurasse distulisse dicuntur.
しかし、相手が何かを悪賢く沈黙し、短縮し、曖昧にし、あるいは引き延ばしたと語られるなら、そのような不満は誰に対しても受け入れられ、また不自然ではない。
§5.13.42defensionis quoque permutatio reprehenditur saepe, ut Attius adversus Cluentium, Aeschines adversus Ctesiphontem facit, cum ille Ciceronem lege usurum modo, hic minime de lege dicturum Demosthenen queritur.
弁護方針の変更もまた、しばしば非難される。 例えばアッティウスがクルエンティウスに対して、アイスキネスがクテシポンに対して行っているように。 前者はキケロが法律だけを利用するだろうと不満を述べ、後者はデモステネスが法律について全く語らないだろうと不満を述べている。
declamatores vero inprimis sunt admonendi, ne contradictiones eas ponant, quibus facillime responderi possit, neu sibi stultum adversarium fingant.
しかし、弁論学校の演習者たちは、特に、極めて容易に応答されうるような反論を設定したり、愚かな敵手を自分で捏造したりしないよう、忠告されるべきである。
facimus autem (quod maxime uberes loci popularesque sententiae nascuntur materiam dicendi nobis, quod volumus, ducentibus) ut non sit ille inutilis versus: " non male respondit, male enim prior ille rogarat.
しかし、私たちが望むように弁論の題材を誘導することで、最も豊かなテーマや大衆受けする警句が生まれるため、私たちはあの有名な詩行が無用なものではなくなるようにしてしまっている。 "相手の答えは悪くなかった。 というのも、先に尋ねた側の問いが悪かったのだから。
" Fallet haec nos in foro consuetudo, ubi adversario,
"この習慣は、法廷においては私たちを誤らせるだろう。
§5.13.43non ipsi nobis respondebimus.
法廷では、敵手に対して、自分自身にではなく、答えることになるからである。
aiunt Accium interrogatum, cur causas non ageret, cum apud eum in tragoediis tanta vis esset optime respondendi, hanc reddidisse rationem, quod illic ea dicerentur quae ipse vellet, in foro dicturi adversarii essent quae minime vellet.
アクキウスは、悲劇の中であれほど見事に答える大きな力を持っているのに、なぜ法廷で訴訟を扱わないのかと尋問されたとき、次のような理由を答えたと言われている。 すなわち、劇中では自分が望むことが語られるが、法廷では、敵手たちが自分が決して望まないことを語るだろうから、と。
§5.13.44ridiculum est ergo in exercitationibus, quae foro praeparant, prius cogitare quid responderi quam quid ex diverso dici possit.
したがって、法廷に備える演習において、反対側から何が言われうるかよりも先に、何と答えるべきかを考えるのは滑稽なことである。
et bonus praeceptor non minus laudare discipulum debet, si quid pro diversa quam si quid pro sua parte acriter excogitavit.
そして優れた教師は、生徒が自分の側の立場のためだけでなく、反対側の立場のために鋭い考案をした場合にも、同じように称賛すべきである。
§5.13.45rursus aliud in scholis permittendum semper, in foro rarum.
反対に、学校では常に許されるが、法廷では稀なこともある。
nam loco a petitore primo contradictione uti qui possumus, ubi vera res agitur, cum adversarius adhuc nihil dixerit?
というのも、実際の事件が争われている場面で、相手がまだ何も語っていないのに、原告が最初から反論を用いることがどうしてできるだろうか。
§5.13.46incidunt tamen plerique in hoc vitium vel consuetudine declamatoria vel etiam cupiditate dicendi, dantque de se respondentibus venustissimos lusus, cum modo, se vero nihil dixisse neque tam stulte dicturos; modo, bene admonitos ab adversario et agere gratias, quod adiuti sint, iocantur;
それにもかかわらず、多くの者が、演習の習慣あるいは語りたいという欲望からこの欠点に陥り、応答する者たちに対して自分自身を極めて優雅なからかいの的に提供してしまう。 応答する者たちは、時には「自分は本当に何も言わなかったし、そんなに愚かしく語るつもりもない」と冗談を言い、時には、相手から良い指摘を受けた、助けられたのだから感謝する、と冗談を言う。
frequentissime vero, id quod firmissimum est, nunquam iis responsurum adversarium fuisse, quae proposita non essent, nisi illa sciret vera esse et ad fatendum conscientia esset impulsus;
しかし極めて頻繁に、そしてこれが最も強力なのだが、提示されてもいなかった事柄に相手が決して答えることはなかっただろう、もしそれらが真実であることを彼が知っておらず、自責の念によって告白せざるを得なくなっていなかったならば、と冗談を言う。
ut pro Cluentio Cicero:
例えば『クルエンティウス弁護』におけるキケロのように。
§5.13.47nam hoc persaepe dixisti, tibi sic renuntiari, me habere in animo causam hanc praesidio legis defendere.
「というのも、あなたは、私が法律の擁護をもってこの訴訟を防衛するつもりであるという報告を自分が受けている、と何度も言ったからである。
itane est? ab amicis imprudentes videlicet prodimur? et est nescio quis de iis, quos amicos nobis arbitramur, qui nostra consilia ad adversarium deferat? quisnam hoc tibi renuntiavit? quis tam improbus fuit;
本当ですか。 私たちは不注意にも友人たちによって裏切られているとでもいうのですか。 私たちが友人だと思っている者たちの中に、私たちの計画を敵手に密告するような誰かがいるというのですか。 一体誰がこれをあなたに報告したのですか。 誰がそれほど不埒だったのですか。
cui ego autem narravi? nemo, ut opinor, in culpa est;
また、私は誰にそれを話したというのですか。 誰も責められるべきではないと私は思います。
nimirum tibi istud lex ipsa renuntiarit.
きっと、法律そのものがあなたにそれを報告したのでしょう。
§5.13.48at quidam contradictione non contenti totos etiam locos explicant: scire se hoc dicturos adversarios et ita persecuturos.
」しかしある者たちは、反論を設定するだけでは満足せず、議論全体を展開しさえする。 すなわち、敵手たちがこれを語り、このように追求することになるのを自分は知っている、と。
quod factum venuste nostris temporibus elusit Vibius Crispus, vir ingenii iucundi et elegantis: ego vero, inquit, ista non dico;
私たちの時代に、愉快で上品な才能の持ち主であったウィビウス・クリスプスは、この行為を優雅にかわした。 彼はこう言った。 「私はそのようなことは言いませんよ。
quid enim attinet illa bis dici?
だって、それを二度も言うことに何の必要があるでしょう。
§5.13.49nonnunquam tamen aliquid simile contradictioni poni potest, si quid ab adversario testationibus comprehensum in advocationibus iactatum sit;
」しかしながら、敵手によって証言の中に含まれ、準備段階で主張されていたような事柄があるなら、反論に類するものを提示することは時には可能である。
respondebimus enim rei ab illis dictae, non a nobis excogitatae;
なぜなら、その場合私たちは、自分たちで捏造したことではなく、彼らによって語られた事柄に答えることになるからである。
aut, si id genus erit causae, ut proponere possimus certa, extra quae dici nihil possit: ut, cum res furtiva in domo deprehensa sit, dicat necesse est reus aut se ignorante illatam aut depositam apud se aut donatam sibi;
あるいは、もし訴訟の性質が、それ以外には何も語られ得ないような、確実な選択肢を私たちが提示できるようなものである場合も同様である。 例えば、盗品が家の中から発見された場合、被告は、自分が知らないうちに持ち込まれたか、自分のところに預けられたか、自分に贈られたかのいずれかであると言わざるを得ない。
quibus omnibus, etiamsi proposita non sunt, responderi potest.
これらのすべてに対しては、たとえそれらが提示されていなくても、答えることができる。

語釈・文法注

  1. §5.13.40ut a Cicerone Triarius — 複数形受動動詞 `eluduntur`(はぐらかされる)に対応する単数形受動動詞 `elusus est`(はぐらかされた)が省略されている。キケロは主語ではなく、奪格の `a Cicerone`(キケロによって)が動作主であり、`Triarius` が主語である。
  2. §5.13.42facimus... ut non sit — `facere ut` 構文であり、ここでは意図的な目的(〜するように取り計らう)というよりは、現在の習慣や行動がもたらす「〜という結果になっている」という実質的な結果を表す。
  3. §5.13.45loco a petitore primo — `loco` はここでは「そもそも」「まず第一に」を意味する副詞(または前置詞なしの奪格による副詞的表現)として機能しており、`a petitore primo`(原告が最初に)が導く節全体を修飾している。
  4. §5.13.46se vero nihil dixisse neque tam stulte dicturos — `iocantur`(冗談を言う)に続く間接話法の対格不定詞構文。完了不定詞 `dixisse`(言った)と未来不定詞 `dicturos [esse]`(言うつもりだ)が並置されており、主語の対格 `se` が共有されている。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §5.13.40-5.13.49. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:5.13.40-5.13.49

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。