§5.13.21superba, ut in Oppium ex epistola Cottae reum factum.
傲慢なもの、例えばコッタの書簡によって被告とされたオッピウスに対する訴訟活動のように。
perinde praecipites, insidiosae, impotentes deprehenduntur.
同様に、軽率なもの、狡猾なもの、自制を欠いたものも見出される。
ex quibus tamen fortissime invaseris, quod est aut omnibus periculosum, ut dicit Cicero pro Tullio: quis hoc statuit unquam, aut cui concedi sine summo omnium periculo potest, ut eum iure potuerit occidere, a quo metuisse se dicat, ne ipse posterius occideretur? aut ipsis iudicibus, ut pro Oppio monet pluribus, ne illud actionis genus in equestrem ordinem admittant.
しかし、これらのうち、万人に危険をもたらすものを最も強力に攻撃することになる。 キケロが『トゥッリウス弁護』において、「誰がかつてこれを定めたか。 あるいは、誰に対して、すべての者の極大の危険なしに、自分が後に殺されるのではないかと恐れたと主張する相手を、法的に殺害することができたなどと許すことができようか」と述めているように。 あるいは裁判官自身にとって危険なもの。 例えば『オッピウス弁護』において、その種の訴訟活動を騎士階級に対して認めることのないようにと多くの言葉を費やして警告しているように。
§5.13.22nonnunquam tamen quaedam bene et contemnuntur vel tanquam levia vel tanquam nihil ad causam pertinentia.
しかし時には、ある事柄が、取るに足らないこととして、あるいは訴訟に何ら関係がないものとして、うまく無視されることもある。
multis hoc locis fecit Cicero;
キケロは多くの箇所でこれを行っている。
et haec simulatio interim huc usque procedit, ut, quae dicendo refutare non possumus, quasi fastidiendo calcemus.
そしてこの装いは時には、私たちが言葉によって反駁できない事柄を、あたかも忌み嫌うかのように踏みつけるまでに至る。
§5.13.23quoniam vero maxima pars eorum similibus constat, rimandum erit diligentissime, quid sit in quoque, quod adsumitur, dissimile.
しかし、それらの大部分は類似のものから成り立っているので、引き入れられる個々の事柄において、何が異なっているのかを極めて入念に探究せねばならない。
in iure facile deprehenditur.
法律においてはそれが容易に見出される。
est enim scriptum de rebus utique diversis, tantoque magis ipsarum rerum differentia potest esse manifesta.
なぜなら、法律はとにかく異なる事柄について書かれており、それだけにいっそう、それらの事柄自体の相違が明白になり得るからである。
illas vero similitudines, quae ducuntur ex mutis animalibus aut inanimis, facile est eludere.
しかし、口のきけない動物や無生物から導き出される類似性をかわすことは容易である。
§5.13.24exempla rerum varie tractanda sunt, si nocebunt;
事例は、もしそれが害を及ぼすなら、多様に扱われねばならない。
quae si vetera erunt, fabulosa dicere licebit;
もしそれらが古いものであるなら、作り話であると言うことが許されるだろう。
si indubia, maxime quidem dissimilia.
もし疑いの余地がないものなら、何よりも異なっていると示すこと。
neque enim fieri potest, ut paria sint per omnia, ut si Nasica post occisum Gracchum defendatur exemplo Ahalae, a quo Maelius est interfectus, Maelium regni adfectatorem fuisse, a Graccho leges modo latas esse populares, Ahalam magistrum equitum fuisse, Nasicam privatum esse dicatur.
なぜなら、あらゆる点において等しいということはあり得ないからである。 例えば、グラックスの殺害後にナシカが、マエリウスを殺害したアハラの例によって弁護されるとき、マエリウスは王位の僭称者であったが、グラックスによってもたらされたのは民衆に好まれる法律にすぎず、アハラは騎兵長官であったが、ナシカは私人であった、と言われるように。
si defecerint omnia, videndum erit, an obtineri possit, ne illud quidem recte factum.
もしすべての手段が尽きたなら、あちらの行為さえも正しく行われたわけではない、という主張を通すことができるかどうかを観察せねばならない。
quod de exemplis, idem etiam de iudicatis observandum.
事例について言えることは、判決例についても同様に観察されねばならない。
§5.13.25quod autem posui, referre, quo quidque accusator modo dixerit, huc pertinet, ut, si est minus efficaciter elocutus, ipsa eius verba ponantur;
しかし、私が前に述べた、告発者がどのような仕方で個々の事柄を言ったかが重要であるということは、次のことを意味している。 もし彼の表現の効果が乏しいなら、彼自身の言葉がそのまま提示されるようにすること。
si acri et vehementi fuerit usus oratione, eandem rem nostris verbis mitioribus proferamus, ut Cicero de Cornelio, codicem attigit;
もし彼が激しく鋭い弁論を用いたなら、私たちは同じ事柄を私たちのより穏やかな言葉で表現すること。 例えばキケロがコルネリウスについて、「書物に触れた」と述べたように。
§5.13.26et protinus cum quadam defensione, ut, si pro luxurioso dicendum sit, obiecta est paulo liberalior vita.
そして直ちに、ある種の弁護を伴うこと。 例えば、放蕩な者のために弁論せねばならない場合、「少しばかり自由奔放な生活が非難されている」と言うように。
sic et pro sordido parcum, pro maledico liberum dicere licebit.
このように、卑しい者については「倹約家」、口の悪い者については「率直」と言うことが許されるだろう。
§5.13.27utique committendum nunquam est, ut adversariorum dicta cum sua confirmation reteramus, aut etiam loci alicuius exsecutione adiuvemus, nisi cum eludenda erunt: apud exercitum mihi fueris, inquit;
とにかく、相手の言葉をその裏付けとともに再現したり、あるいは何らかのトポスの詳細な叙述によって助けたりするような過ちを決して犯してはならない。 ただし、それらをかわすべきである場合は除く。 「お前は軍隊に私とともにいた」と彼は言う。
tot annis forum non attigeris, ab fueris tamdiu et, cum tam longo intervallo veneris, cum his, qui in foro habitarunt,
「これほど多くの年の間、広場に足を踏み入れず、それほど長く不在であり、これほど長い間隔を経て戻ってきたというのに、広場に住み着いていた人々とともに、」「威厳を争うというのか。
§5.13.28de dignitate contendas Praeterea in contradictione interim totum crimen exponitur, ut Cicero pro Scauro circa Bostarem facit veluti orationem diversae partis imitatus, aut pluribus propositionibus iunctis, ut pro Vareno, cum iter per agros et loca sola faceret cum Pompuleno, in familiam Ancharianam incidisse dixerunt, deinde Pompulenum occisum esse, illico eo fieri vellet.
」さらに、反論においては、時には罪の全体が提示される。 キケロが『スカウルス弁護』においてボスタルに関して、あたかも相手側の演説を模倣するようにして行っているように。 あるいは、複数の提示を結合させて行うこともある。 例えば『ワレヌス弁護』において、彼がポンプルヌスとともに田野や人気のない場所を旅していたときに、アンカリアの奴隷たちに遭遇したと彼らは言い、次いでポンプルヌスが殺害され、ただちに彼に対しても同じことがなされるのを望んだ、と人々が言ったように。
quod est utile, si erit incredibilis rei ordo et ipsa expositione fidem perditurus.
これは、事柄の順序が信じがたいものであり、その提示自体によって信頼性を失うようであるなら、有用である。
interim per partes dissolvitur, quod contextu nocet;
時には、文脈において害を及ぼすものが、部分ごとに解体される。
et plerumque id est tutius.
そして大抵の場合、その方がより安全である。
quaedam contradictiones natura sunt singulae; id exemplis non eget.
ある種の反論は本質的に単一のものであり、それは実例を必要としない。
§5.13.29communia bene apprehenduntur non tantum, quia utriusque sunt partis, sed quia plus prosunt respondenti.
共通のトポスは、それが両方の側に属するからというだけでなく、答える側により役立つからという理由で、うまく利用される。
neque enim pigebit, quod saepe monui, referre; commune qui prior dicit, contrarium facit.
なぜなら、私がしばしば警告したことを繰り返すのを私は厭わないが、共通のトポスを先に言う者は、それを自分にとって不利なものにするからである。
est enim contrarium, quo adversarius bene uti potest:
というのも、相手がうまく利用し得るものは、不利なものとなるからである。