§5.13.1refutatio dupliciter accipi potest.
反駁は二重の意味に解釈され得る。
nam et pars defensoris tota est posita in refutatione, et quae dicta sunt ex diverso debent utrinque dissolvi.
というのも、弁護人の役割全体が反駁に置かれているし、また反対側から言われたことは双方において打ち消されねばならないからである。
et hoc est proprie, cui in causis quartus adsignatur locus.
そしてこれこそが厳密には、訴訟において第四の箇所が割り当てられるものである。
sed utriusque similis condicio est.
しかし双方の条件は同様である。
neque vero ex aliis locis ratio argumentorum in hac parte peti potest quam in confirmatione, nece locorum aut sententiarum aut verborum et figurarum alia condicio est.
そして実際、この部分における論拠の論理は、立証におけるのとは異なる箇所から求められ得るわけではないし、箇所や、格言や、言葉や修辞技法の条件が異なるわけでもない。
§5.13.2adfectus plerumque haec pars mitiores habet.
この部分は、大抵の場合、より穏やかな感情を伴う。
non sine causa tamen difficilius semper est creditum, quod Cicero saepe testatur, defendere quam accusare.
しかし、弁護することは告発することよりも常に困難であると信じられてきたが、それは理由のないことではなく、キケロも度々証言している通りである。
primum, quod est res illa simplicior, proponitur enim uno modo, dissolvitur varie, cum accusatori satis sit plerumque, verum esse id, quod obiecerit, patronus neget, defendat, transferat, excuset, deprecetur, molliat, minuat, avertat, despiciat, derideat.
第一に、あちらはより単純な事柄だからであり、というのも、それは一通りの方法で提示されるが、打ち消されるのは多様であるからである。 すなわち、告発者にとっては、自分が非難したことが真実であるだけで大抵は十分であるのに対し、弁護人は、否定し、弁護し、移送し、言い訳をし、哀願し、和らげ、過小評価し、逸らし、見下し、嘲笑せねばならないからである。
quare inde recta fere atque, ut sic dixerim, clamosa est actio; hinc mille flexus et artes desiderantur.
それゆえ、あちら側からの訴訟活動はほぼ真っ直ぐであり、いわば大声で叫ぶようなものであるが、こちら側からは千もの曲折と技術が要求される。
§5.13.3tum accusator praemeditata pleraque domo adfert, patronus etiam inopinatis frequenter occurrit.
さらに、告発者はあらかじめ準備したもののほとんどを家から持参するが、弁護人は予期しないことにも頻繁に対処せねばならない。
accusator dat testem, patronus ex re ipsa refellit.
告発者は証人を提示し、弁護人はその事柄自体から反論する。
accusator e criminum invidia, etsi falsa sit, materiam dicendi trahit, de parricidio, sacrilegio, maiestate; quae patrono tantum neganda sunt.
告発者は、たとえそれが偽りであっても、尊属殺害、神聖冒涜、大逆罪といった罪への反感から、語る素材を引き出すが、これらは弁護人にとっては単に否定されねばならないだけである。
ideoque accusationibus etiam mediocres in dicendo suffecerunt; bonus defensor nemo nisi qui eloquentissimus fuit.
それゆえ、告発においては、語る能力が平凡な者たちでも十分であったが、優れた弁護人となった者は、最も雄弁な者以外には誰もいない。
quanquam ut, quod sentio, semel finiam, tanto est accusare quam defendere, quanto facere quam sanare vulnera, facilius.
もっとも、私の感じているところを一度で締めくくるなら、告発することは弁護することよりも、傷を負わせることが傷を癒すことよりも容易であるのと同じくらい、容易である。
§5.13.4plurimum autem refert, et quid proposuerit adversarius et quomodo.
しかし、相手が何を提示したか、またどのように提示したかは、極めて重要である。
primum igitur intuendum est, id, cui responsuri sumus, proprium sit eius iudicii an ad causam extra arcessitum.
したがってまず第一に、私たちが回答しようとしている事柄が、その裁判に固有のものなのか、それとも外部から訴訟へと引き入れられたものなのかを観察せねばならない。
nam si est proprium, aut negandum aut defendendum aut transferendum; extra haec in iudiciis fere nihil est.
なぜなら、もし固有のものであるなら、否定するか、弁護するか、移送するかのいずれかであり、裁判においてはこれら以外のことはほぼ存在しないからである。
§5.13.5deprecatio quidem, quae est sine ulla specie defensionis, rara admodum et apud eos solos indices, qui nulla certa pronuntiandi forma tenentur.
いかなる弁護の体裁も伴わない哀願は、極めて稀であり、判決を下すためのいかなる確たる形式にも縛られていない裁判官たちの前においてのみ行われる。
quamquam illae quoque apud C. Caesarem et triumuiros pro diuersarum partium hominibus actiones, etiamsi precibus utuntur, adhibent tamen patrocinia;
もっとも、ガイウス・カエサルや三頭政治官たちの前で、異なる党派の人々のために行われたあの弁論活動も、たとえ祈りを用いてはいても、やはり擁護の手段を導入している。
nisi hoc non fortissime defendentis est dicere, quid aliud egimus, Tubero, nisi ut,
それとも、次のように言うことが、最も力強く弁護している者のすることではないとでも言うのだろうか。
§5.13.6quod hic potest, nos possemus? quodsi quando apud principem aliumve, cui utrum velit liceat, dicendum erit, dignum quidem morte eum, pro quo loquemur, clementi tamen servandum esse vel talem, primum omnium non erit res nobis cum adversario sed cum iudice, deinde forma deliberativae magis materiae quam iudicialis utemur.
「トゥベロよ、私たちは、この人ができることを私たちもできるようにすること以外に、何をしたというのか。 」だが、もし万一、元首あるいは、自らの望むどちらをも行うことが許されている他の者の前で語らねばならず、私たちがそのために語る人物は確かに死に値するが、しかし寛大さによって、そのような人物であっても救われるべきである、と言う場合、何よりもまず、私たちの事柄は相手との間ではなく、裁判官との間にあることになり、次に、司法的な素材というよりは、審議的な素材の形式を用いることになるだろう。
suadebimus enim ut laudem humanitatis potius quam voluptatem ultionis concupiscat.
というのも、復讐の快楽よりも人間愛の称賛を望むようにと、私たちが勧告することになるからである。
§5.13.7apud indices quidem secundum legem dicturos sententiam de confessis praecipere ridiculum est.
法律に従って判決を下そうとする裁判官たちの前において、罪を認めた者について指示を与えることは滑稽である。
ergo, quae neque negari neque transferri possunt, utique defendenda sunt, qualiacunque sunt, aut causa cedendum.
したがって、否定することも移送することもできない事柄は、それがどのようなものであれ、どうしても弁護されねばならないか、あるいは訴訟を放棄せねばならない。
negandi duplicem ostendimus formam, aut non esse factum aut non hoc esse, quod factum sit.
否定することには二通りの形式があることを私たちは示した。 すなわち、それが行われなかったか、あるいは、行われたことがこれではないか、である。
quae neque defendi neque transferri possunt, utique neganda, nec solum si finitio potest esse pro nobis, sed etiam si nuda infitiatio superest.
弁護することも移送することもできない事柄は、どうしても否定されねばならず、それは、定義が私たちの味方となり得る場合だけでなく、単なる否定しか残されていない場合であっても同様である。
§5.13.8testes erunt, multa in eos dicere licet;
証人たちがいるなら、彼らに対して多くのことを語ることが許される。
chirographum, de similitudine litterarum disseremus.
自筆証書があるなら、筆跡の類似性について論じることになる。
utique nihil erit peius quam confessio.
いずれにせよ、自白より悪いものは何もないだろう。
ultima est actionis controversia, cum defendendi negandive non est locus, §5.13.9id est translatio.
弁護する余地も否定する余地もないとき、訴訟活動の最後の争点となるのが、すなわち移送である。
Atqui quaedam sunt, quae neque negari neque defendi neque transferri possunt.
しかし、否定することも、弁護することも、移送することもできない、いくつかの事柄が存在する。
adulterii rea est quae, cum anno vidua fuisset, enixa est; lis non erit.
一年間未亡人であった後に子供を産んだ女が姦通罪で告発される場合、訴訟にはならない。
quare illud stultissime praecipitur, quod defendi non possit, silentio dissimulandum: siquidem est id, de quo iudex pronuntiaturus est.
それゆえ、弁護できないことは沈黙によって隠蔽すべきである、という指示は、極めて愚かなこととして与えられている。 もしそれが、裁判官が判決を下そうとしている事柄であるならば。