Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §5.10.35-5.10.47

原因と場所と時間から導かれる論拠

139 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

クインティリアヌスは、論拠を引き出す「原因」「場所」「時間」の三つの項目について、それぞれの具体例や法廷での実用性を論じている。

§5.10.35causae porro non ad convincendum modo, quod obiicitur, sed ad defendendum quoque excuti solent, cum quis se recte fecisse, id est honesta causa, contendit;
さらに、原因は、申し立てられている容疑を立証するためだけでなく、擁護するためにも精査されるのが常である。 それは、ある人が、自分は正しく行為した、すなわち高潔な原因によって行為したのだと主張する場合である。
qua de re latius in tertio libro dictum est.
このことについては第三巻でより詳しく述べた。
§5.10.36finitionis quoque quaestiones ex causis interim pendent.
定義に関する問題も、時には原因に依存する。
an tyrannicida, qui tyrannum, a quo deprehensus in adulterio fuerat, occidit? an sacrilegus, qui, ut hostes urbe expelleret, arma templo adfixa detraxit?
姦通の現場で自分を捕らえた僭主を殺害した者は、僭主殺しと言えるか? 敵を市街から追い払うために、神殿に奉納されていた武器を取り外した者は、神殿荒らしと言えるか?
§5.10.37ducuntur argumenta et ex loco.
論拠は「場所」からも導き出される。
spectatur enim ad fidem probationis, montanus an planus, maritimus an mediterraneus, consitus an incultus, frequens an desertus, propinquus an remotus, opportunus consiliis an adversus;
証明の信頼性を得るために、山地か平地か、沿岸部か内陸部か、耕作地か荒れ地か、人口稠密地か無人地か、近いか遠いか、計画に適しているか不利であるかが考慮される。
quam partem videmus vehementissime pro Milone tractasse Ciceronem.
私たちは、キケロが『ミロ擁護演説』においてこの項目を極めて強力に扱ったのを目にしている。
§5.10.38et haec quidem ac similia ad coniecturam frequentius pertinent, sed interim ad ius quoque: privatus an publicus, sacer an profanus, noster an alienus;
そして、これらやこれらに類する事柄は、事実認定に関わることがより多いが、時には権利に関わることもある。 すなわち、私的な場所か公的な場所か、神聖な場所か世俗の場所か、自分の土地か他人の土地か。
ut in persona, magistratus, pater, peregrinus.
これは、人物において、政務官、父親、外国人(という区分があるの)と同様である。
hinc enim quaestiones oriuntur:
なぜなら、ここから次のような問題が生じるからである。
§5.10.39privatam pecuniam sustulisti;
「あなたは私人の金を盗んだ。
uerum quia de templo, non furtum sed sacrilegium est.
しかし、神殿から盗んだのであるから、窃盗罪ではなく神殿荒らし罪である。
occidisti adulterum, quod lex permittit;
」「あなたは姦通者を殺害した。 法律はそれを認めている。
sed quia in lupanari, caedes est.
しかし、売春宿においてであったから、殺人罪である。
iniuriam fecisti;
」「あなたは不法行為を行った。
sed quia magistratui, maiestatis actio est.
しかし、政務官に対してであったから、国逆罪の訴訟となる。
§5.10.40vel contra: licuit, quia pater eram, quia magistratus.
」あるいはその逆。 「私にはそれが許されていた。 なぜなら私は父親であったからだ、あるいは政務官であったからだ。
sed circa facti controuersiam argumenta praestant, circa iuris lites materiam quaestionum.
」しかし、場所は、事実に関する争いにおいては論拠を提供し、法律上の訴訟においては問題の素材を提供する。
ad qualitatem quoque frequenter pertinet locus, neque enim idem ubique aut licet aut decorum est;
性質にも場所はしばしば関係する。 なぜなら、同じことがどこでも許されたり、あるいは見苦しくないとされるわけではないからである。
quin etiam in qua quidque civitate quaeratur interest, moribus enim et legibus distant.
それどころか、それぞれの事柄がどの国家において問われているかも重要である。 なぜなら、国家によって慣習や法律は異なるからである。
§5.10.41ad commendationem quoque et invidiam valet.
場所は賞賛や反感を招くためにも有効である。
nam et Aiax apud Ovidium: ante rates, inquit, agimus causam, et mecum confertur Ulixes? et Miloni inter cetera obiectum est, quod Clodius in monumentis ab eo maiorum suorum esset occisus.
なぜなら、オウィディウスの作品におけるアイアースも「船の前で、我々は弁論を行っているというのに、ウリクセスが私と比較されるというのか」と言っているからであり、またミロに対しても、他の容疑に交じって、クロディウスが彼によって自らの祖先の記念碑において殺害されたということが非難されたからである。
§5.10.42ad suadendi momenta idem valet, sicut tempus, cuius tractatum subiungam.
場所は説得の契機に対しても同様に有効であり、これは「時間」も同様であって、その扱いを以下に付け加える。
eius autem, ut alio loco iam dixi, duplex significatio est;
ところで時間には、他の場所ですでに述べたように、二重の意味がある。
generaliter enim et specialiter accipitur.
すなわち、一般的にも個別的にも理解される。
prius illud est:—nunc, olim, sub Alexandro, cum apud Ilium pugnatum est, denique praeteritum, instans, futurum.
前者の一般的なものは、「今」、「かつて」、「アレクサンドロスの治世に」、「イリウムにおいて戦いが行われた時」、そして「過去」、「現在」、「未来」である。
hoc sequens habet et constituta discrimina:—aestate, hieme, noctu, interdiu; et fortuita:—in pestilentia, in bello, in convivio.
後者の個別的なものは、定められた区分(「夏に」、「冬に」、「夜に」、「昼に」)と、不慮の区分(「疫病の最中に」、「戦争中に」、「宴席において」)を持つ。
§5.10.43Latinorum quidam satis significari putaverunt, si illud generale tempus, hoc speciale tempora vocarent.
ラテン人の一部は、前者の一般的なものを tempus、後者の個別的なものを tempora と呼べば、十分に区別して示せると考えた。
quorum utrorumque ratio et in consiliis quidem et in illo demonstrativo genere versatur, sed in iudiciis frequentissima est.
これら両方の考慮は、審議においても、あの範例的なジャンルにおいても扱われるが、法廷において最も頻繁に用いられる。
§5.10.44nam et iuris quaestiones facit et qualitatem distinguit et ad coniecturam plurimum confert: ut cum interim probationes inexpugnabiles adferat, quales sunt, si dicatur (ut supra posui) signator, qui ante diem tabularum decessit, aut commisisse aliquid, vel cum infans esset vel cum omnino natus non esset;
なぜなら、時間は法律上の問題を提起し、性質を区別し、事実認定に大いに貢献するからである。 例えば、時には反駁不可能な証拠をもたらす場合がこれに当たり、それは、遺言書の日付より前に死亡した署名者(という例を上に挙げたが)について、あるいは、乳児であった時か、そもそもまだ生まれてもいなかった時に何かを犯したと主張される場合と同様である。
§5.10.45praeter id, quod omnia facile argumenta aut ex iis, quae ante rem facta sunt, aut ex coniunctis rei aut insequentibus ducuntur.
さらに、すべての論拠は、その事柄より前になされたこと、その事柄に随伴すること、あるいはその後に続くことから容易に導き出されるということもある。
ex antecedentibus: mortem minatus es, noctu existi, proficiscentem antecessisti;
先行するものからは、「あなたは死を脅告した」、「夜間に外出した」、「出発する者の先を回った」などである。
causae quoque factorum praeteriti sunt temporis.
行為の原因もまた過去の時間に属する。
§5.10.46secundum tempus subtilius quidam, quam necesse erat, diviserunt, ut esset iuncti sonus auditus est; adhaerentis clamor sublatus est.
二番目の時間を、ある人々は必要以上に細かく分割し、密接なものとして「物音が聞こえた」、隣接するものとして「叫び声が上がった」とした。
insequentis sunt illa latuisti, profugisti, livores et tumores apparuerunt.
後続するものに属するのは、「あなたは身を隠した」、「逃亡した」、「青あざや腫れが現れた」というようなことである。
iisdem temporum gradibus defensor utetur ad detrahendam ei quod obiicitur fidem.
擁護者も、申し立てられている容疑の信頼性を奪うために、同じ時間の段階を用いるであろう。
§5.10.47in his omnis factorum dictorumque ratio versatur, sed dupliciter.
これらの中に、行為と発言のすべての関係が関わっているが、それは二通りに現れる。
nam fiunt quaedam quia aliud postea futurum est, quaedam quia aliud ante factum est: ut, cum obiicitur reo lenocinii, speciosae marito, quod adulterii damnatam quondam emerit; aut parricidii reo luxurioso, quod dixerit patri, non amplius me obiurgabis.
なぜなら、ある事柄は後に別のことが起こるであろうから行われ、ある事柄は前に別のことが行われたから行われるからである。 例えば、売春あっせん罪の被告人、それも美しい妻の夫に対して、かつて姦通罪で有罪判決を受けた女性を買い取ったということが申し立てられる場合や、尊属殺人の容疑をかけられた放蕩な被告人に対して、「あなたはもう二度と私を叱ることはないだろう」と父親に言ったということが申し立てられる場合がそうである。
nam et ille non quia emit leno est, sed quia leno erat emit; nec hic, quia sic erat locutus, occidit, sed, quia erat occisurus, sic locutus est.
なぜなら、前者の人物も、買い取ったから売春あっせん業者なのではなく、売春あっせん業者であったから買い取ったのであり、後者の人物も、そのように話したから殺害したのではなく、殺害するつもりであったからそのように話したのであるから。

語釈・文法注

  1. 5.10.37quam partem videmus vehementissime pro Milone tractasse Ciceronem — 主動詞 `videmus`(私たちは見る)に続く対格不定詞構文であり、`Ciceronem` が不定詞 `tractasse`(扱ったこと)の意味上の主語、関係代名詞 `quam partem`(この項目を)がその直接目的語である。
  2. 5.10.40sed circa facti controuersiam argumenta praestant, circa iuris lites materiam quaestionum — 前半の動詞 `praestant`(提供する)が後半の `circa iuris lites`(法律上の訴訟においては)の節でも省略されてかかっている。「(場所は)事実に関する争いにおいては論拠を提供し、法律上の訴訟においては問題の素材を[提供する]」という構造。
  3. 5.10.44si dicatur (ut supra posui) signator, qui ante diem tabularum decessit — `dicatur` は非人称的(〜と言われる)ではなく、`signator` を主語とする格変化一致(主格不定詞構文、nominativus cum infinitivo)の一部として機能している。ここでは「署名者が(遺言書の日付より前に死亡したと)主張されるならば」という意味で、不定詞(例えば `decessisse`)の省略を伴っている。
  4. 5.10.47speciosae marito — `speciosae` は女性名詞化した形容詞(または省略された `uxoris` を伴う形容詞)の属格で、`marito`(夫)にかかる。格変化としては、`reo`(与格)と同格の `marito`(与格)にかかる属格。「美しい妻の夫である(売春あっせん罪の被告人)」の意。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §5.10.35-5.10.47. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:5.10.35-5.10.47

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。