Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §4.pr.1-4.pr.7

皇孫教育の重責と司法弁論の構成

98 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

著者はマルケッルス・ウィクトルに対し、ドミティアヌス皇帝からその姉妹の孫たちの教育を任されたことによる責任の重さとそれに伴う新たな決意を語る。また、第4巻で扱う司法弁論の構成要素(序論、陳述、立証、結語)の概要を示し、その記述に挑む覚悟を述べる。

§4.pr.1perfecto, Marcelle Victori, operis tibi dedicati tertio libro et iam quarta fere laboris parte transacta, nova insuper mihi diligentiae causa et altior sollicitudo, quale iudicium hominum emererer, accessit.
マルケッルス・ウィクトルよ、あなたに献呈された著作の第3巻を完了し、すでに労作のほぼ4分の1が終了したところで、人々のどのような評価に私が値することになるのかという、いっそう熱心に励むべき新たな理由と、より深い不安が私に加わった。
adhuc enim velut studia inter nos conferebamus, et si parum nostra institutio probaretur a ceteris, contenti fore domestico usu videbamur, ut tui meique filii formare disciplinam satis putaremus.
というのも、これまでは、いわば身内同士で研究を突き合わせているようなものであり、もし私たちの教育法が他の人々から十分に認められなかったとしても、家庭内での利用だけで満足するつもりであり、あなたと私の息子の教育を形成するだけで十分だと考えていたようだったからである。
§4.pr.2cum vero mihi Domitianus Augustus sororis suae nepotum delegaverit curam, non satis honorem iudiciorum caelestium intelligam, nisi ex hoc oneris quoque magnitudinem metiar.
しかし、ドミティアヌス・アウグストゥス帝がその姉妹の孫たちの養育を私に委ねてくださった以上、この神聖な恩恵による名誉を十分に理解しているとは言えないだろう、もしこのことから重荷の大きさをも推し量らないならば。
§4.pr.3quis enim mihi aut mores excolendi sit modus, ut eos non immerito probaverit sanctissimus censor? aut studia, ne fefellisse in iis videar principem ut in omnibus, ita in eloquentia quoque eminentissimum?
というのも、最も神聖なるケンソルが彼らを不当でなく承認してくださるためには、私にとって性格を育むどのような方法があるだろうか。 あるいは、他のすべての点と同様、雄弁術においても最も卓越しておられるプリンケプスを、これらのことにおいて欺いてしまったと見なされないためには、どのような研究の方法があるだろうか。
§4.pr.4quodsi nemo miratur poetas maximos saepe fecisse, ut non solum initiis operum suorum Musas invocarent, sed provecti quoque longius, cum ad aliquem graviorem venissent locum, repeterent vota et velut nova precatione uterentur, §4.pr.5mihi quoque profecto poterit ignosci, si, quod initio, quo primum hanc materiam inchoavi, non feceram, nunc omnes in auxilium deos ipsumque in primis, quo neque praesentius aliud nec studiis magis propitium numen est, invocem, ut, quantum nobis exspectationis adiecit, tantum ingenii adspiret dexterque ac volens adsit et me qualem esse credidit faciat.
しかし、もし、偉大な詩人たちがしばしばその作品の冒頭だけでなく、さらに先へ進んで何かより重大な箇所に達したときにも、再び祈りを捧げ、あたかも新たな祈願を用いるかのようにしたということを、誰も奇異に思わないのであれば、私にとっても確かに許されうるだろう、もし、この題材に最初に着手した初めにはしなかったことを、今、すべての神々と、とりわけ彼自身――これ以上に身近に存在し、また学術に好意的な神格は他にないのだが――を助けとして呼び求めるならば、彼が私たちに与えた期待の大きさに等しいだけの才能を私に吹き込み、好意的かつ自発的に寄り添い、私を、彼がそう信じてくれた通りの者にしてくれるようにと。
§4.pr.6cuius mihi religionis non haec sola ratio, quae maxima est, sed alioqui sic procedit ipsum opus, ut maiora praeteritis ac magis ardua sint, quae ingredior.
この祈りについて、私にはこの理由だけがあるのではなく(それが最大のものではあるが)、それ以外にも、著作そのものが、私がこれから踏み入る事柄がこれまでのものよりも大きく、より困難なものとなるように進んでいるのである。
sequitur enim, ut iudicialium causarum, quae sunt maxime variae ac multiplices, ordo explicetur: quod prooemii sit officium, quae ratio narrandi, quae probationum fides, seu proposita confirmamus sive contra dicta dissolvimus, quanta vis in perorando, seu reficienda brevi repetitione rerum memoria est iudicis sive adfectus (quod est longe potentissimum) commovendi.
というのも、極めて多様で複雑な、司法の訴訟事件の順序が説明されることが次に続くからである。 すなわち、序論の務めが何であるか、陳述の仕方はどうあるべきか、立証の信憑性(私たちは提示された主張を補強するのか、あるいは反論を解体するのか)はどのようなものか、結語にどれほどの力があるのか(簡潔な要約によって裁判官の記憶をよみがえらせるべきか、それとも――これこそがはるかに強力なのだが――感情を揺さぶるべきか)。
§4.pr.7de quibus partibus singulis quidam separatim scribere maluerunt velut onus totius corporis veriti, et sic quoque complures de una quaque earum libros ediderunt;
これらの個々の部分について、ある人々は全体の重荷を恐れるかのように、個別に執筆することを選んだ。 そしてそのようにしても、非常に多くの者がそれらの一つ一つについて何冊もの本を出版した。
quas ego omnes ausus contexere prope infinitum laborem prospicio et ipsa cogitatione suscepti muneris fatigor.
私は、これらすべてを一つに織り合わせることに挑み、ほぼ無限の労苦を予見して、引き受けた任務をただ考えるだけで疲弊している。
sed durandum est, quia coepimus, et si viribus deficiemur, animo tamen perseverandum.
しかし、私たちは始めてしまったのだから、耐え抜かねばならない。 そして、もし体力が尽きようとも、気力をもって耐え忍ばねばならない。

語釈・文法注

  1. §4.pr.1contenti fore domestico usu videbamur — fore は未来不定詞 futuros esse の短縮形。動詞 videbamur は個人的構文(主格補語を伴う不定詞構文)として用いられており、「私たちは将来、家庭内での利用だけで満足するであろうと思われた(満足するつもりであった)」という意味になる。
  2. §4.pr.5mihi quoque profecto poterit ignosci — 動詞 ignoscere は与格を支配する自動詞であるため、受動態では非人称的に用いられる(文法上の主語を持たない)。許される対象は与格 mihi で表され、「私に対しても確かに許されうるだろう」という意味になる。
  3. §4.pr.5ipsumque in primis, quo neque praesentius aliud — ipsum は文脈上、ドミティアヌス皇帝を指す。生きている皇帝を神格(numen)として呼び求め、学問を保護する存在として称える当時のローマの皇帝崇拝の背景を反映している。関係代名詞 quo は比較の奪格であり、「彼以上に身近に存在する(=力強い)神格はない」の意。
  4. §4.pr.6cuius mihi religionis — 文頭の cuius は関係代名詞の接続詞的用法(nexus relativus)であり、前文の神々への誓いや祈り(religionis)を指示し、cuius religionis 全体で「この祈り(宗教的義務)について」として文をつなぐ。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §4.pr.1-4.pr.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:4.pr.1-4.pr.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。