§4.2.66et quatenus etiam forte quadam pervenimus ad difficilius narrationum genus, iam de iis loquamur, in quibus res contra nos erit, quo loco nonnulli praetereundam narrationem putaverunt.
そして、ある種の偶然によって私たちは叙述のより困難な種類にまで到達したのであるから、今や私たちは事実が我々に不利であるようなケースについて話そう。 そこでは一部の人々が、叙述を省くべきだと考えた。
et sane nihil est facilius, nisi prorsus totam causam omnino non agere.
そして確かに、訴訟全体をまったく扱わないというのでなければ、これ(叙述を省くこと)ほど容易なことはない。
sed si aliqua iusta ratione huiusmodi susceperis litem, cuius artis est malam esse causam silentio confiteri? nisi forte tam hebes futurus est iudex, ut secundum id pronuntiet, quod sciet narrare te noluisse.
しかし、何らかの正当な理由でこの種の訴訟を引き受けたのであるなら、沈黙によって事件が不利であることを白状することが、いかなる技術に属するというのか。 あるいは、裁判官がよほど愚かで、あなたが叙述することを望まなかったと知る事柄に従って判決を下すというのでもない限り。
§4.2.67neque infitias eo in narratione, ut aliqua neganda, aliqua adiicienda, aliqua mutanda, sic aliqua etiam tacenda;
また、私は、叙述において、ある事柄は否定されねばならず、ある事柄は付け加えられねばならず、ある事柄は変更されねばならず、そのようにまた、ある事柄は黙秘されねばならないということを否定するものではない。
sed tacenda, quae tacere oportebit et liberum erit.
しかし、黙秘すべきは、黙秘することが必要であり、かつ許されるであろう事柄である。
quod fit nonnunquam brevitatis quoque gratia, quale illud est, respondit quae ei visum est.
これは時には簡潔さのためにも行われる。 例えば次のようなものである。 「彼は自分に適切と思われることを答えた。
§4.2.68distinguamus igitur genera causarum.
」したがって、訴訟の種類を区別しよう。
namque in iis, in quibus non de culpa quaeretur sed de actione, etiamsi erunt contra nos themata, confiteri nobis licebit: pecuniam de templo sustulit sed privatam, ideoque sacrilegus non est.
というのも、罪についてではなく、訴えの法的性質について問われる事件においては、たとえ前提が我々に不利であっても、私たちは事実を認めることができるからである。 「神殿から金を持ち出したが、それは私有財産であった。 したがって神物窃盗犯ではない。
§4.2.69virginem rapuit, non tamen optio patri dabitur.
」「処女を強奪したが、父親に選択権は与えられないであろう。
ingenuum stupravit et stupratus se suspendit, non tamen ideo stuprator capite ut causa mortis punietur, sed decem milia, quae poena stupratori constitute est, dabit.
」「自由の身の若者を犯し、犯された者は首を吊った。 しかし、それだからといって、犯した者が死の原因として死刑に処せられるのではなく、犯した者に定められている刑罰である一万を支払うことになる。
verum in his quoque confessionibus est aliquid, quod de invidia, quam expositio adversarii fecit, detrahi possit, cum etiam servi nostri de peccatis suis mollius loquantur.
」しかし、これらの告白においても、相手側の陳述が引き起こした反感から差し引くことができる何かがある。 私たちの奴隷たちでさえ、自分たちの過ちについてより穏やかに語るのだから。
§4.2.70quaedam enim quasi non narrantes mitigabimus: non quidem, ut adversarius dicit, consilium furti in templum attulit nec diu captavit eius rei tempus;
というのも、私たちはある種の事柄を、まるで叙述していないかのように和らげるからである。 「相手が言うように、神殿に窃盗の意図を持ち込んだわけでも、そのための機会を長くうかがっていたわけでもない。
sed occasione et absentia custodum corruptus et pecunia, quae nimium in animis hominum potest, victus est.
ただ、機会と番人の不在によって唆され、人間の心において過大な力を持つ金銭に屈したのである。
sed quid refert? peccavit et fur est;
」だが、それが何だというのか。 彼は罪を犯し、泥棒である。
nihil attinet id defendere, cuius poenam non recusamus.
私たちがその刑罰を拒まない以上、それを弁護することは何の意味もない。
§4.2.71interim quasi damnemus ipsi: vis te dicam vino impulsum? errore lapsum? nocte deceptum? vera sunt ista fortasse;
時には、私たち自身が当事者を非難するかのようにする。 「お前が酒に促されたと言ってほしいか。 過ちに陥ったと? 夜に欺かれたと? それらはあるいは真実かもしれない。
tu tamen ingenuum stuprasti, solve decem milia.
しかしお前は自由の身の若者を犯したのだ、一万を支払え。
nonnunquam praepositione praemuniri potest causa, deinde exponi.
」時には、あらかじめ前提(提示)によって訴訟を防御しておき、その後に提示(叙述)をすることもできる。
§4.2.72contraria sunt omnia tribus filiis, qui in mortem patris coniurarant: sortiti nocte singuli per ordinem cum ferro cubiculum intrarunt patre dormiente;
父親の死を謀って共謀した三人の息子にとっては、すべてが不利である。 彼らはくじを引き、夜、各自が順番に武器を手にして、父親が眠っている寝室に入った。
cum occidere eum nemo potuisset, excitato omnia indicarunt.
誰も彼を殺すことができなかったため、目覚めた父親にすべてを明かした。
§4.2.73si tamen pater, qui divisit patrimonium et reos parricidii defendit, sic agat: quod contra legem sufficit, parricidium obiicitur iuvenibus, quorum pater vivit atque etiam liberis suis adest.
しかし、家産を分配し、父殺しの罪で起訴された息子たちを弁護する父親が、このように弁論するとしよう。 「法律に対して十分なこととして、父殺しの罪が若者たちに申し立てられているが、その父親は生きており、しかも自分の子供たちを援助している。
ordinem rei narrare quid necesse est, cum ad legem nihil pertineat? sed si confessionem culpae meae exigitis, fui pater durus et patrimonii, quod iam melius ab his administrari poterat, tenax custos;
事件の経緯を叙述することが何になろうか、それが法律に何も関係しないのに? しかし、もし私の落ち度の告白を求めるのであれば、私は厳しい父親であり、彼らによってすでに、より良く管理されえた家産を、頑なに守り続ける守護者であった。
§4.2.74deinde subiiciat stimulatos ab iis, quorum indulgentiores parentes erant, semper tamen habuisse eum animum, qui sit eventu deprehensus, ut occidere patrem non possent;
」そして彼らが、より寛大な親を持つ者たちによって刺激されたこと、しかし常に、結果によって明らかになったようなあの心、すなわち父親を殺すことができないという心を抱いていたことを付け加えるのである。
neque enim iureiurando opus fuisse, si alioqui hoc mentis habuissent, nec sorte, nisi quod se quisque eximi voluerit, omnia haec qualiacunque placidioribus animis accipientur, illa brevi primae propositionis defensione mollita.
なぜなら、もし彼らがそれ以外の心境を抱いていたなら、誓いも必要なかったであろうし、各自が除外されることを望んだのでなければ、くじも必要なかったであろうから。 これらすべての事柄は、いかなるものであれ、最初の前提によるあの短い弁護によって和らげられ、より穏やかな心で受け入れられるであろう。
§4.2.75at cum quaeritur an factum sit vel quale factum sit, licet omnia contra nos sint, quomodo tamen evitare expositionem salva causae ratione possumus? narravit accusator neque ita ut, quae essent acta, tantum indicaret, sed adiecit invidiam, rem verbis exasperavit, accesserunt probationes, peroratio incendit et plenos irae reliquit.
しかし、それが行われたかどうか、あるいはどのような行為であったかが問われるとき、たとえすべてが我々に不利であるとしても、私たちは訴訟の合理性を保ったまま、いかにして提示(叙述)を避けることができるだろうか。 告発者は叙述した。 単に行われた事柄を示すだけでなく、反感を付け加え、言葉によって事態を激化させ、立証が加わり、結語が感情を燃え上がらせて裁判官を怒りに満ちた状態にした。
exspectat naturaliter iudex, §4.2.76quid narretur a nobis.
裁判官は当然ながら期待している、私たちから何が叙述されるかを。
si nihil exponimus, illa esse quae adversarius dixit et talia qualia dixit credat necesse est.
もし私たちが何も提示しなければ、相手が語った通りの事柄が存在し、彼が語ったような性質のものであると彼が信じることは避けられない。
quid ergo? eadem exponemus? si de qualitate agitur, cuius tum demum quaestio est, cum de re constat, eadem sed non eodem modo;
ではどうするか。 同じことを提示するのか。 もし性質が争われるならば――これについての糾問は、事実が確立して初めて生じるのであるが――同じことを、しかし同じ方法ではなく提示する。
alias causas, aliam mentem, aliam rationem dabo.
私は別の原因、別の意図、別の根拠を与えるであろう。