§3.8.13valet autem in consiliis auctoritas plurimum.
しかし、相談(審議演説)においては、権威(信頼性)が最も強く効力を持つ。
nam et prudentissimus esse haberique et optimus debet, qui sententiae suae de utilibus atque honestis credere omnes velit.
なぜなら、有用なことや高潔なことに関する自分の意見をすべての人に信じてもらいたいと願う者は、最も思慮深く、またそうみなされるべきであり、かつ、道徳的に最善の人物であるべきだからである。
in iudiciis enim vulgo fas habetur indulgere aliquid studio suo; consilia nemo est qui neget secundum mores dari.
というのも、裁判においては、自分の熱意にある程度流されることは一般に許されると考えられているが、相談は、人格に基づいて与えられるものであることを否定する者は誰もいないからである。
Graecorum quidem plurimi omne hoc officium contionale esse iudicaverunt et in sola reipublicae administratione posuerunt.
ギリシア人の多くは、この職務全体を民会に関わるものと判断し、国家の行政においてのみ位置づけた。
§3.8.14quin et Cicero in hac maxime parte versatur.
それどころか、キケロもこの領域に主に従事している。
ideoque suasuris de pace, bello, copiis, operibus, vectigalibus haec duo esse praecipue nota voluit, vires civitatis et mores, ut ex natura cum ipsarum rerum tum audientium ratio suadendi duceretur.
それゆえ、平和、戦争、軍隊、公共事業、税金について勧告しようとする人々に対して、彼はこれら二つのこと、すなわち国家の国力と風俗が特に知られていることを望んだ。 それは、事物そのものの性質からも、また聴衆の性質からも、説得の根拠が導き出されるようにするためであった。
§3.8.15nobis maior in re videtur varietas, nam et consultantium et consiliorum plurima sunt genera.
私たちには、実際のところより大きな多様性があるように思われる。 なぜなら、相談する者たちにも相談そのものにも非常に多くの種類があるからである。
quare in suadendo et dissuadendo tria primum spectanda erunt, quid sit de quo deliberetur, qui sint qui deliberent, qui sit qui suadeat.
それゆえ、勧告することと思いとどまらせることにおいては、まず三つのことが考慮されねばならない。 審議されている事柄が何であるか、審議している人々が誰であるか、勧告している者が誰であるか、である。
§3.8.16rem, de qua deliberatur, aut certum est posse fieri aut incertum.
審議されている事柄は、実行可能であることが確実であるか、不確実であるかのいずれかである。
si incertum, haec erit quaestio sola aut potentissima;
もし不確実であるならば、これが唯一の、あるいは最も有力な問いとなるであろう。
saepe enim accidet, ut prius dicamus, ne si possit quidem fieri, esse faciendum, deinde fieri non posse.
なぜなら、たとえ実行可能であったとしてもなされるべきではないとまず述べ、その後に実行不可能であると述べることがしばしば起こるからである。
cum autem de hoc quaeritur, coniectura est, an Isthmos intercidi, an siccari palus Pomptina, an portus fieri Ostiae possit, an Alexander terras ultra Oceanum sit inventurus.
しかし、このことについて問われるとき、それは推測であり、地峡が切り開かれうるか、ポンプティナ湿原が排水されうるか、オスティアに港が建設されうるか、アレクサンドロスがオーケアノスの彼方に大地を発見するかどうか、といった問いである。
§3.8.17sed in iis quoque quae constabit posse fieri, coniectura aliquando erit, si quaeretur, an utique futurum sit, ut Carthaginem superent Romani; ut redeat Hannibal, si Scipio exercitum in Africam transtulerit; ut servent fidem Samnites, si Romani arma deposuerint.
しかし、実行可能であることが明白な事柄においても、時には推測が生じる。 もし、ローマ人がカルタゴに必ず勝利するだろうか、あるいは、もしスキピオが軍隊をアフリカに移したならばハンニバルが帰還するだろうか、あるいは、もしローマ人が武器を置いたならばサムニウム人が信義を守るだろうか、ということが問われるならば。
quaedam et fieri posse et futura esse credibile est, sed aut alio tempore aut alio loco aut alio modo.
ある事柄は実行可能であり、かつ実際に起こるだろうと信じるに足るが、別の時に、あるいは別の場所で、あるいは別の方法においてである。
§3.8.18ubi coniecturae non erit locus, alia sunt intuenda.
推測の余地がない場合には、他のことが考慮されねばならない。
et primum aut propter ipsam rem, de qua sententiae rogantur, consultabitur aut propter alias intervenientes extrinsecus causas.
そしてまず、意見が求められているその事柄自体のために審議されるか、あるいは外部から介在する他の原因のために審議されるかのいずれかである。
propter ipsam deliberant Patres conscripti, an stipendium militi constituant?
その事柄自体のために、元老院議員たちは、兵士に給与を定めるべきかどうかを審議する。
§3.8.19haec materia simplex erit.
この素材は単純なものである。
accedunt causae aut faciendi, ut deliberant patres conscripti, an Fabios dedant Gallis bellum minitantibus;
実行するための原因が加わることがある。 例えば、元老院議員たちが、戦争を脅告しているガリア人にファビウス一族を引き渡すべきかどうかを審議する場合である。
aut non faciendi, ut deliberat C. Caesar, an perseveret in Germaniam ire, cum milites passim testamenta facerent.
あるいは、実行しないための原因が加わることがある。 例えば、兵士たちが至る所で遺言書を作成していたときに、ガイウス・カエサルがゲルマニアへの進軍を強行すべきかどうかを審議する場合である。
§3.8.20hae suasoriae duplices sunt.
これらの勧告演説は二重のものである。
nam et illic causa deliberandi est, quod bellum Galli minitentur; esse tamen potest quaestio, dedendine fuerint etiam citra hanc denuntiationem, qui contra fas, cum legati missi essent, proelium inierint, regemque, ad quem mandata acceperant, trucidarint.
なぜなら、前者においては、ガリア人が戦争を脅告していることが審議の原因であるが、それでもなお、使節として派遣されていたにもかかわらず、神法に反して戦闘を始め、命令を受け取っていた相手の王を虐殺した者たちが、この通告がなかったとしても、引き渡されるべきであったかという問いが存在しうるからである。
§3.8.21et hic nihil Caesar sine dubio deliberaret nisi propter hanc militum perturbationem; est tamen locus quaerendi, an citra hunc quoque casum penetrandum in Germaniam fuerit.
また後者においても、カエサルは兵士たちのこの動揺がなければ間違いなく何も審議しなかったであろうが、それでもなお、この事態がなかったとしても、ゲルマニアに侵入すべきであったかどうかを問う余地はある。
semper autem de eo prius loquemur, de quo deliberari etiam detractis sequentibus possit.
しかし、後から生じた事情を取り除いたとしても審議されうる事柄について、私たちは常に最初に語るべきである。
§3.8.22partes suadendi quidam putaverunt honestum, utile, necessarium.
勧告の構成要素を、ある人々は高潔さ、有用性、必要性と考えた。
ego non invenio huic tertiae locum.
私はこの第三のものの余地を見出さない。
quantalibet enim vis ingruat, aliquid fortasse pati necesse sit, nihil facere;
なぜなら、いかに大きな暴力が襲いかかろうとも、何かを被ることは必要であるかもしれないが、何かをなすことは必要ではないからである。
de faciendo autem deliberatur.
しかし、審議されるのはなすことについてである。
§3.8.23quodsi hanc vocant necessitatem, in quam homines graviorum metu coguntur, utilitatis erit quaestio;
もし彼らが、より重大なことへの恐怖によって人々が強いられる状況を必要性と呼ぶのであるならば、それは有用性の問いとなるであろう。
ut si obsessi et impares et aqua ciboque defecti de facienda ad hostem deditione deliberent et dicatur, necesse est;
例えば、包囲され、兵力も及ばず、水や食物も欠乏した人々が、敵への降伏を行うべきかどうかを審議し、そうせざるを得ないと言われる場合のように。
nempe sequitur, ut hoc subiiciatur, alioqui pereundum est: ita propter id ipsum non est necesse, quia perire potius licet.
確かに、それに続いて次のこと、すなわち、さもなければ滅びねばならない、ということが付け加えられる。 したがって、まさにその理由によってそれは必要ではない。 なぜなら、むしろ滅びる(死ぬ)ことが許されているからである。