§3.7.1ac potissimum incipiam ab ea, quae constat laude ac vituperatione.
そして最も主要なものとして、私は賛辞と非難から成り立つあの種類から始めよう。
quod genus videtur Aristoteles atque eum secutus Theophrastus a parte negotiali, hoc est πραγματικῇ removisse totamque ad solos auditores relegasse, et id eius nominis, quod ab ostentatione ducitur, proprium est.
アリストテレス、および彼に従ったテオプラストスは、このジャンルを実務的な部分、すなわちプラグマティケーから完全に取り除き、聴衆のみに委ねたと見なされている。 そしてこれは、誇示に由来するその名称に固有のことである。
§3.7.2sed mos Romanus etiam negotiis hoc munus inseruit.
しかし、ローマの習慣は実務にもこの任務を組み入れた。
nam et funebres laudationes pendent frequenter ex aliquo publico officio atque ex senatus consulto magistratibus saepe mandantur, et laudare testem vel contra pertinet ad momentum iudiciorum, et ipsis etiam reis dare laudatores licet, et editi in Competitores, in L. Pisonem, in Clodium et Curionem libri vituperationem continent et tamen in Senatu loco sunt habiti sententiae.
なぜなら、葬儀の賛辞もまた、しばしば公的な義務に依存しており、元老院の決議によって政務官たちにしばしば委託されるからであり、また、証人を称賛すること、あるいはその逆を行うことは、裁判の行方に重大な影響を及ぼすからであり、さらに、被告自身にも賛辞者を立てることが許されているからである。 また、対抗候補者に対するもの、ピソに対するもの、クロディウスとクリオに対するものとして出版された書物は非難を含んでいるが、しかし元老院において意見陳述として扱われたのである。
§3.7.3neque infitias eo, quasdam esse ex hoc genere materias ad solam compositas ostentationem, ut laudes deorum virorumque, quos priora tempora tulerunt.
そして私は、このジャンルに属するいくつかの素材が、過去の時代が生み出した神々や人々への賛辞のように、単に誇示のために作られたものであることを否定しない。
quo solvitur quaestio supra tractata, manifestumque est errare eos, qui nunquam oratorem dicturum nisi de re dubia putaverunt.
これにより、上で扱われた問いが解決され、弁論家は疑わしい事柄についてしか話さないとこれまで考えていた人々が誤っていることが明白になる。
§3.7.4an laudes Capitolini Iovis, perpetua sacri certaminis materia, vel dubiae sunt vel non oratorio genere tractantur? ut desiderat autem laus, quae negotiis adhibetur, probationem, sic etiam illa, quae ostentationi componitur, habet interim aliquam speciem probationis;
カピトリウムのユピテルに対する賛辞、すなわち聖なる競技の恒常的な素材は、果たして疑わしいものであるか、あるいは弁論的な種類で扱われていないだろうか。 しかし、実務に用いされる賛辞が証明を必要とするように、誇示のために構成されるそれもまた、時に何らかの証明の形態を持つものである。
§3.7.5ut qui Romulum Martis filium educatumque a lupa dicat, in argumentum caelestis ortus utatur his, quod abiectus in profluentem non potuerit exstingui, quod omnia sic egerit, ut genitum praeside bellorum deo incredibile non esset, quod ipsum quoque caelo receptum temporis eius homines non dubitaverint.
例えば、ロムルスをマルスの子であり雌狼によって育てられたと言う者が、神聖な生まれの証明として、次の事柄を利用するようにである。 すなわち、流れの中に投げ込まれたにもかかわらず、死ぬことができなかったこと、戦いを司る神から生まれた者として信じがたいことではないようにすべてのことを行ったこと、彼自身も天に召されたことを当時の人々が疑わなかったこと、を。
§3.7.6quaedam vero etiam in defensionis speciem cadent, ut si in laude Herculis permutatum cum regina Lydiae habitum et imperata, ut traditur, pensa orator excuset.
しかし、あるものは弁護の形態にさえ当てはまる。 例えば、ヘラクレスの賛辞において、弁論家が、彼がリュディアの女王と衣服を交換したことや、伝承されるように命じられた糸紡ぎの作業を釈明する場合などである。
sed proprium laudis est res amplificare et ornare.
しかし、賛辞に固有の役割は、事柄を増幅し、飾ることである。
quae materia praecipue quidem in deos et homines cadit, est tamen et aliorum animalium, etiam carentium anima.
この素材は、特に神々と人々に当てはまるが、他の動物や、さらには魂を欠くものにも当てはまる。
§3.7.7verum in deis generaliter primum maiestatem ipsius eorum naturae venerabimur, deinde proprie vim cuiusque et inventa, quae utile aliquid hominibus attulerint.
だが神々においては、一般的に、まず神々の本性そのものの威厳を敬い、次に、個別にそれぞれの力と、人間に何らかの有用なものをもたらした発明を讃える。
§3.7.8vis ostenditur, ut in Iove regendorum omnium, in Marte belli, in Neptuno maris;
力は、ユピテルにおける万物の支配、マルスにおける戦争、ネプトゥヌスにおける海のように示される。
inventa, ut artium in Minerva, Mercurio litterarum, medicinae Apolline, Cerere frugum, Libero vini.
発明は、ミネルウァにおける諸技術、メルクリウスにおける文字、アポロにおける医学、ケレスにおける穀物、リベルにおけるワインのように示される。
tum si qua ab iis acta vetustas tradidit, commemoranda.
次に、彼らによってなされた行為として古代が伝えるものがあれば、それを記念すべきである。
addunt etiam dis honorem parentes, ut si quis sit filius Iovis;
また、親たちも神々に名誉を加える。 例えば、ある者がユピテルの子である場合など。
addit antiquitas, ut iis, qui sunt ex Chao;
古代であることもまた名誉を加える。 カオスから生まれた神々のように。
progenies quoque, ut Apollo ac Diana Latonae.
また子孫も同様である。 ラトナにとってのアポロとディアナのように。
§3.7.9laudandum in quibusdam quod geniti immortales, quibusdam quod immortalitatem virtute sint consecuti;
ある者においては不死のものとして生まれたことが讃えられるべきであり、別の人においては美徳によって不死を達成したことが讃えられるべきである。
quod pietas principis nostri praesentium quoque temporum decus fecit.
このことは、我々の皇帝の敬神の念が、現在の時代をも誉れ高いものとしたこと(によっても示される)。
magis est varia laus hominum.
人間の賛辞は、より多様である。
§3.7.10nam primum dividitur in tempora, quodque ante eos fuit quoque ipsi vixerunt;
なぜなら、それはまず時間に分けられるからである。 すなわち、彼らより前の時間、および彼ら自身が生きた時間。
in iis autem, qui fato sunt functi, etiam quod est insecutum.
また、亡くなった人々においては、その後に続いたものも含まれる。
ante hominem patria ac parentes maioresque erunt, quorum duplex tractatus est: aut enim respondisse nobilitati pulchrum erit aut humilius genus illustrasse factis.
人の前には、祖国、両親、祖先があり、これらには二重の扱い方がある。 すなわち、高貴な家柄にふさわしくあったことが美しいとされるか、あるいは、より卑しい家柄を自らの行いによって輝かせたか、のいずれかである。